Je leest:

Theodore Maiman, de eenling

Theodore Maiman, de eenling

Auteur: | 27 juni 2013

De eigenwijze doorzetter Theodore Maiman fabriceerde in 1960 de eerste laser dankzij een bijzondere combinatie van kennis, kunde en karakter. Hij was een echte uitvinder, die niet helemaal serieus werd genomen door het wetenschappelijke establishment. En de pers had het aanvankelijk ook niet zo op zijn ‘death ray’. In dit fictieve interview blaast Maiman stoom af. “Ik laat me niet gauw uit het veld slaan.”

Ted Maiman @ en.wikipedia.org

Tien jaar nadat Maiman het eerste exemplaar aan de praat kreeg waren er allerlei typen lasers in gebruik, onder andere voor het snijden en lassen van metalen. Inmiddels kan niemand meer zonder.

Zonder laser is geen DVD te bekijken, geen tattoo te verwijderen en geen tunnel meer aan te leggen. In de natuurwetenschappen is het één van de meest gebruikte instrumenten. Het scala aan toepassingen van de laser is indrukwekkend.

De laser is één van de meest gebruikte uitvindingen op aarde. U bent er vast heel erg rijk mee geworden?

“Nou nee, was dat maar waar. Ik heb altijd een goede boterham kunnen verdienen, maar ik ben niet rijk geworden van een laserpatent. Het idee voor de laser, eerlijk is eerlijk, komt van Bell Labs in New Jersey. Charles Townes had daar in 1954 een apparaat gemaakt dat coherente microgolfstraling kon genereren. Hij noemde dat een maser. In juli 1958 vroegen ze patent aan op een apparaat dat hetzelfde kunstje met licht zou kunnen: de laser. Maar dat was alleen maar een idee. Er was nog geen werkend apparaat.”

Korte bio

1927: geboren in Los Angeles 1947: bachelor Natuurkunde 1951: master elektrotechniek 1955: doctoraat natuurkunde 1956: research Hughes Aircraft 1960: fabricage eerste laser 1962: start laserbedrijf ‘Korad’ 1968: richt ‘Maiman Associates’ op 1984: VS Inventors Hall of Fame 2000: boek “The Laser Odyssey” 2007: overlijdt aan kanker

“Dat patent heeft trouwens nog tot veel gedoe geleid met Gordon Gould, die eerder als promovendus bij Townes had gewerkt. Gould kon aan de hand van zijn labjournaal bewijzen dat hij in 1957 al een eerste ontwerp had gemaakt. Na een lange strijd kreeg Gould in 1987 een aantal patenten op zijn naam geschreven. Het leverde hem vele miljoenen op, maar ook hij beschikte in 1957 nog niet over een werkende laser.”

Vindt u dan dat die miljoenen eigenlijk u toekwamen?

“Tja, wat zal ik daarvan zeggen. Het idee is door anderen gepatenteerd, daar kan ik niets meer aan doen. Maar Gould is natuurlijk niet de uitvinder, en Bell Labs ook niet. Ook al denken ze daar van wel. Zo presteerden ze het om al in 1998 het veertigjarig bestaan van de laser te vieren. Terwijl ik toch echt pas in 1960 het allereerste werkende exemplaar heb weten te maken. Op 16 mei om precies te zijn.”

Dat is inderdaad merkwaardig. Bell Labs pronkt ook met de Nobelprijs die Charles Townes in 1964 in Stockholm voor de maser en laser mocht ophalen. Vindt u dat niet frustrerend?

“Nou, dat valt wel mee hoor. Alexander Bell, Thomas Edison en de gebroeders Wright hebben ook nooit een Nobelprijs gekregen. Ik bevind me dus in goed gezelschap. Verder had die Nobelprijs vooral betrekking op de theoretische basis. Townes moest zijn prijs ook delen met de Russen Basov en Prochorov. Je zou kunnen zeggen dat het werk van de Nobelprijswinnaars de weg heeft geplaveid die tot de laser leidde.”

“Wat me nog wel altijd dwars zit is hoe er in wetenschappelijke kring op mijn ontdekking is gereageerd. Ik wilde het graag bekend maken in het vooraanstaande Physical Review Letters, maar die wezen me zo ongeveer per kerende post af. Omdat mijn werk te toegepast zou zijn. Terwijl ze nota bene een half jaar later wel over een andere laser publiceerden, ontwikkeld bij IBM.”

“Ik denk dat het gewoon jaloezie was. Ik was natuurlijk niet de enige die aan de laser werkte; toen bekend werd dat Townes de maser had gemaakt gingen veel laboratoria hard aan het werk om een werkende laser in handen te krijgen. Ik werkte destijds bij Hughes Research Laboratories, onderdeel van vliegtuigfabrikant Hughes Aircraft. Onze core business was de bouw van vliegtuigen en militaire systemen. En dan maak ik met een budget van 50.000 dollar een werkende laser, terwijl gerenommeerde onderzoeksinstituten met miljoenenbudgetten geen resultaat boeken. Maar goed, Nature wist mijn werk op waarde te schatten en op 6 augustus 1960 stond mijn ontdekking daar wel in.”

Het artikel waarin Theodore Maiman de ontdekking van de laser wereldkundig maakt.

Nature

Als ik goed ben geïnformeerd dan stond het nieuws al eerder in de kranten. Het viel me op dat veel journalisten over een ‘dodelijke straal’ schreven. Hoe kwamen ze daar eigenlijk bij?

“Ja daar kan ik nu nog kwaad over worden. Op 7 juli 1960 hadden we een persconferentie georganiseerd om de uitvinding alvast te kunnen claimen. We vertelden toen welke toepassingen we voor de laser zagen: communicatietechnologie, het lassen en snijden van metalen, dat soort dingen. Een paar journalisten bleven maar doorzeuren over mogelijke militaire toepassingen. Uiteindelijk heb ik ze gezegd dat je zoiets nooit kunt uitsluiten. Toen waren de rapen gaar natuurlijk.”

“Ik stond overal in de kranten als de man van de ‘death ray’. Ik ben daar later nog vaak op aangesproken. Onterecht natuurlijk. Uiteindelijk heeft de laser veel meer goed dan kwaad gedaan. Denk maar aan alle mogelijke medische toepassingen. En wat te denken van het internet zoals jullie dat nu kennen. Dat hangt van glasvezelkabels aan elkaar – zonder lasers zouden die niet kunnen functioneren.”

De onderdelen van Maimans eerste robijnlaser. Bovenaan de behuizing, onderaan rechts het robijnkristal en links de omhullende flitslamp. Scroll naar beneden voor een verdere verklaring van de onderdelen.
Wikimedia Commons

Hoe kan het eigenlijk dat u, als relatieve eenling, eerder een laser wist te fabriceren dan grote instituten als Bell Labs, IBM, Siemens en Westinghouse?

“Daar kan ik op verschillende manieren een antwoord op geven. Om te beginnen was ik enorm gemotiveerd. Dat heb ik van mijn vader, die me van jongs af aan heeft gestimuleerd om iets te doen dat van betekenis zou zijn. Hij zette zich zelf als elektrotechnicus altijd in om de geneeskunde vooruit te helpen en ontwikkelde bijvoorbeeld een elektronische stethoscoop.”

“Ten tweede ben ik een doorzetter. Ik laat me niet gauw uit het veld slaan. Zo wilde ik graag natuurkunde gaan studeren bij Stanford University. Na twee afwijzingen lukte het me uiteindelijk om daar binnen te komen via de studie elektrotechniek. Ik deed er allerlei natuurkundevakken en werd uiteindelijk toegelaten tot die opleiding.”

“Alles wat ik bij Stanford gedaan heb, bij mijn afstuderen en mijn promotie-onderzoek, kwam samen in het project rond de laser. Ik wist veel van optica, van elektronica en van natuurkunde, en ik had veel ervaring opgedaan in het werken met robijn – het materiaal waarmee ik uiteindelijk de eerste laser wist te maken.”

Dat was op zich al bijzonder. Niemand had gedacht dat zoiets mogelijk was. Waarom u wel?

“Omdat ik eigenwijs ben. Er is een raar mechanisme dat ik zelf altijd het goeroe-effect noem: als de gevestigde orde een bepaalde weg inslaat, dan volgt de massa. Dat zie je ook in de wetenschap. Ik zie mezelf als een vrijdenker, ik ben bereid om onorthodoxe paden te bewandelen. Dat heb ik met de laser ook gedaan. Niemand dacht dat je in een materiaal zoals robijn voldoende energie zou kunnen pompen om er een laser van te maken. De doorbraak kwam eigenlijk toen we stroboscopische flitslampen op het spoor kwamen.”

“Die bleken enorm veel licht te produceren. Ik had al vrij snel in de gaten dat je met dat flitslicht een robijnkristal tot lasergedrag kon stimuleren. Het duurde nog een hele tijd om de robijnstaaf op de juiste manier te prepareren, maar toen het eenmaal zover was werkte het perfect!”

De eerste robijnlaser en zijn onderdelen.
Wikimedia Commons

Met zijn demonstratie van een werkende laser lijkt Maiman – achteraf bezien – precies op tijd te zijn geweest. De dure projecten van ‘de concurrentie’ stonden behoorlijk onder druk; overal dreigden geldschieters projecten stop te zetten. Dankzij het succes van Maiman keerde het tij en werden overal ter wereld allerlei lasertypen ontwikkeld. Had hij destijds zijn uitvinding niet gedaan, dan zag de wereld er vandaag misschien wel heel anders uit.

1/10

Eropuit met Turing of Tesla

Hoe zou het zijn om er een dagje op uit te trekken en te praten met beroemde uitvinders als Nikola Tesla of Alan Turing? Dat hebben we ons bij Kennislink proberen voor te stellen. We deden alsof we dat konden, een serie fictieve interviews dus. We probeerden in deze gesprekken niet alleen alles over uitvindingen te weten te komen, maar ook door te dringen in hun privélevens. In deze slideshow maak je kennis met acht beroemde uitvinders.

1/10

The self-made woman

De vrouw in ons rijtje beroemde uitvinders ontwikkelde haar apparaat in eerste instantie om seksegenoten een handje te helpen. Maar vooral hotels en medische instellingen zagen het nut van de snelle en kokendheet wassende afwasmachine. Kennislink sprak mevrouw Cochrane over haar moeizame weg naar succes en de inspiratie voor haar uitvinding.

Lees hier het interview met Josephine Cochrane

1/10

De bedachtzame

De fascinatie voor geluid kreeg Alexander Graham Bell met de paplepel ingegoten. Zijn vader en grootvader waren spraakleraren die doven leerden spreken en Bell hield zich daar ook zijn hele leven mee bezig. In zijn vrije tijd werkte deze workaholic aan meerdere uitvindingen. Kennislink sprak met hem over zijn belangrijkste uitvinding: de telefoon. Een telefonisch interview, uiteraard. “Men herinnert zich mij vanwege de telefoon, maar mijn echte missie was misschien wel om doven te leren spreken.”

Lees hier het interview met Alexander Graham Bell

1/10

De verstoteling

Tegenwoordig zien velen hem als de ‘vader van de computer’. De Britse wiskundige Alan Turing bedacht in 1936 een aantal belangrijke concepten die het fundament vormden voor de computerrevolutie. Maar de briljante Turing worstelde ook met zijn homoseksualiteit in een tijd dat dit nog alles behalve geaccepteerd was. “De cel in of chemische castratie, wat zou u hebben gedaan?”

Lees hier het interview met Alan Turing

1/10

De eenling

De eigenwijze doorzetter Theodore Maiman fabriceerde in 1960 de eerste laser dankzij een bijzondere combinatie van kennis, kunde en karakter. Hij was een echte uitvinder, die niet helemaal serieus werd genomen door het wetenschappelijke establishment. En de pers had het aanvankelijk ook niet zo op zijn ‘death ray’. In dit fictieve interview blaast Maiman stoom af. “Ik laat me niet gauw uit het veld slaan.”

Lees het interview met Theodore Maiman

1/10

De onruststoker

Een geinponem, geniale uitvinder, provocateur en een racist. Weinig uitvinders van de twintigste eeuw zijn zo controversieel als de Amerikaanse natuurkundige William Shockley. Mede dankzij zijn werk ontstond de transistor, waarmee de basis werd gelegd voor de huidige computers. “Ik ben mijn hele leven gek geweest op provoceren.”

Lees het interview met Willam Shockley

1/10

De ondernemer

De Duitser Johannes Gutenberg zette ergens tussen 1440 en 1450 voor het eerst individuele metalen letters achter elkaar om zo sneller dan ooit teksten te kunnen drukken. Al snel veroorzaakte de techniek een ware revolutie. Maar het leven van Gutenberg kende een hoop tegenslagen. “Misschien ben ik wel meer een creatieve ondernemer die kansen zoekt dan een echte uitvinder.”

Lees het interview met Johannes Gutenberg

1/10

De bescheidene

Hij is de ontdekker van penicilline, een bacteriedodende stof waardoor ineens allerlei infectieziekten genezen konden worden. Maar zelf snapte hij nooit dat daar zo’n ophef over werd gemaakt. Kennislink hield een fictief interview met de bescheiden Schotse bacterioloog Alexander Fleming. "Een vervuiling in mijn experiment leverde me uiteindelijk de Nobelprijs op.”

Lees hier het interview met Alexander Fleming

1/10

De excentriekeling

Nikola Tesla is een geboren uitvinder, al vroeg is hij er bedreven in. Later zal de van oorsprong Serviër belangrijke bedragen leveren voor ons huidige elektriciteitsnet. Maar hij werkt ook aan radiocommunicatie en draadloze energieoverdracht. Tesla wordt vaak afgeschilderd als een bijna mythisch figuur, een legende. Kennislink zoekt uit hoe hij echt was. “Ik hield ervan om gewoon met mijn uitvindingen bezig te zijn, helemaal alleen.”

Lees het interview met Nikola Tesla

Dit artikel maakt onderdeel uit van de serie ‘Uitzinnige Uitvinders gesproken’, waarbij acht beroemde uitvinders ‘fictief geïnterviewd’ worden.

Bronnen

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 27 juni 2013

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.