Je leest:

Nikola Tesla, de excentriekeling

Nikola Tesla, de excentriekeling

Auteur: | 8 augustus 2013

Nikola Tesla is een geboren uitvinder, al vroeg is hij er bedreven in. Later zal de van oorsprong Serviër belangrijke bijdragen leveren voor ons huidige elektriciteitsnet. Maar hij werkt ook aan radiocommunicatie en draadloze energieoverdracht. Tesla wordt vaak afgeschilderd als een bijna mythisch figuur, een legende. Je zou je bijna af kunnen vragen of deze man echt heeft bestaan…

Nikola Tesla.
Napoleon Sarony, vrijgegeven in het publieke domein

De een noemt hem één van de grootste genieën aller tijden, de ander bestempelt hem liever als knettergek. Het kan bijna niet anders of Nikola Tesla moet het beide zijn geweest. Want hoe kun je iemand niet geniaal noemen als hij de moderne elektrische motor en de basis van onze huidige stroomvoorziening uitdacht? Als hij de eerste bouwtekening van de FM-radio op papier zette. De eerste waterkrachtcentrale bouwde, een van de eerste röntgenfoto’s maakte, naar het schijnt acht talen sprak, boeken kon onthouden en vrijwel al zijn uitvindingen eerst volledig in zijn hoofd uitdacht.

Desalniettemin had de Servisch-Amerikaanse uitvinder een instabiele persoonlijkheid. Hij leed regelmatig aan zenuwinzinkingen en had smetvrees, hekelde sieraden, had een vreemde obsessie met het getal drie en sprak graag met duiven.

Maar ondanks zijn – op z’n zachts gezegd – ‘eigenaardigheden’, wist Tesla honderden patenten in handen te krijgen. Kennislink interviewt deze excentriekeling, wiens werk enigszins in de vergetelheid raakte maar die de laatste jaren weer aan populariteit wint door vele verschijningen in de populaire cultuur.

Korte bio

1856: Geboren in Smiljan in het huidige Kroatië. 1882: Bedenkt het principe van de elektrische inductiemotor. 1884: Verhuist naar de VS om te gaan werken voor Thomas Edison. 1895: Bouwt de eerste waterkrachtcentrale ter wereld bij de Niagarawatervallen. 1895: Maakt onafhankelijk van Wilhelm Röntgen een van de eerste röntgenfoto’s. 1896: Patenteert de elektrische schema’s van een FM-radio. 1901: Begint met de bouw van de Wardenclyffetoren voor wereldwijde communicatie en energietransport. 1943: Overleden in New York. 1960: De eenheid tesla ziet het levenslicht voor de sterkte van een magnetisch veld.

Meneer Tesla, het uitvinden zat al in de familie?

“Ja, het was mijn moeder, Đuka Tesla, waar ik veel aan te danken heb. Ze was zelf bijzonder handig en creatief in het maken van huishoudelijke apparatuur, ondanks dat ze geen enkele scholing had gehad.”

“Als ze niet zo afgezonderd van de moderne wereld had geleefd dan had ze een briljant uitvinder kunnen zijn. Ze was onvermoeibaar en beschikte over een bijna fotografisch geheugen. Ik ben er zeker van dat ik al mijn gaven van haar heb gekregen.”

Kunt u zich nog veel herinneren van uw kindertijd?

“Zodra ik kon denken begon ik met dingen bouwen en uitvinden. Ik kan me herinneren dat ik op mijn vijfde een waterrad bouwde en droomde over de mogelijkheid om energie uit de Niagarawatervallen te winnen. Natuurlijk lukte me dat ook, zo’n 35 jaar later.”

“Ik was al vroeg aangetrokken door de natuurkunde en wiskunde, alleen wilde mijn vader koste wat kost dat ik priester werd. Pas toen hij zag wat voor cijfers ik haalde en de docenten hem erop aanspraken raakte mijn vader overtuigd dat er een carrière als ingenieur voor me weggelegd was.”

Maar u begon niet meteen met uitvinden?

“Ik begon mijn carrière op mijn 25e in Europa, aanvankelijk als elektrische ingenieur bij een telefoonmaatschappij in Boedapest. Maar het uitvinden was iets wat ik niet kon stopzetten. Het principe van de inductiemotor schoot tijdens een wandeling in het park opeens door mijn hoofd. Ik heb het toen meteen voor een vriend met een stok in het zand uitgetekend. Nog geen jaar daarna verhuisde ik naar Parijs om te gaan werken voor de Continental Edison Company, van de vrek Thomas Edison. Ik was druk met het verbeteren van dynamo’s. Ondertussen werkte ik ook aan mijn eigen elektromotor.”

Tesla op de foto met een fluorescentielamp die hij als een van de eersten bouwde.
Publiek domein

Uiteindelijk liep uw samenwerking met Edison op de klippen. Waarom?

“Toen ik in 1884 naar de Verenigde Staten verhuisde kon ik daar voor Edison gaan werken. Hij liet me eerst veel te simpele klussen doen. Maar al snel kon ik me opwerken zodat ik veel moeilijkere en belangrijkere problemen op mijn bordje kreeg.”

“Een van mijn taken was het opnieuw ontwerpen van de generators die ze daar gebruikten. Die waren ontworpen om gelijkstroom te maken, en dat was natuurlijk een probleem! Ik zei op een gegeven moment tegen Edison dat hij moest overstappen naar het veel handigere wisselstroom.”

“Hij leek dat een interessant idee te vinden en bood me maar liefst 50.000 dollar als ik het voor elkaar zou krijgen. Natuurlijk lukte me dat, maar toen ik om mijn beloning vroeg lachte hij en bood me een loonsverhoging van tien dollar per week… Ik ben meteen gestopt met werken voor die dwaas.”

Waarom is wisselstroom eigenlijk beter dan gelijkstroom?

“Tja, moet ik dat nu nog steeds uitleggen? De hele wereld gebruikt het inmiddels! Het belangrijkste punt is dat je wisselstroom makkelijk over grote afstanden kan transporteren, doordat de spanning eenvoudig op te schroeven is met een transformator. Dat lukt niet met gelijkstroom, waarbij het voltage altijd laag blijft en er enorme verliezen optreden bij het transport.”

“Het kan niet anders of Edison moet die voordelen ook gezien hebben; alleen had hij zijn stroomimperium inmiddels op gelijkstroom opgebouwd. Hij hield krampachtig aan gelijkstroom vast en deed alles wat in zijn macht lag om wisselstroom een slechte naam te bezorgen. Uiteindelijk moet het de World’s Columbian Exposition in 1893 zijn geweest die de doodsteek voor gelijkstroom leverde. Hoewel Edison boven in een paviljoen een 2,5 meter grote gloeilamp onthulde die op gelijkstroom brandde, werkte de rest van de duizenden lampen op het terrein op wisselstroom. Het publiek maakte voor het eerst op grote schaal kennis met deze superieure techniek.”

De World’s Columbian Exposition in Chicago in 1893 werd grotendeels door lampen op wisselstroom verlicht.
Publiek domein

Waarom verhuisde u enkele jaren daarna naar Colorado Springs?

“Ik vertrok in 1899 vanuit New York naar het veel rustigere Colorado omdat ik meer ruimte nodig had voor mijn experimenten en uitvindingen. Vooral op het gebied van draadloze energieoverdracht wilde ik stappen maken. In Colorado Springs bouwde ik een grote Teslaspoel in mijn laboratorium, waarmee ik in staat was grootse elektrische ontladingen te genereren. Die waren op grote afstand zicht- en hoorbaar. Tja, van de buren trok ik mij niet zoveel aan, maar voor mij was het zeker geen spielerei. Iedereen was onder de indruk toen ik liet zien dat ik lampen tot in de wijde omtrek draadloos kon laten branden. Dat jaar nog liet ik zien dat ik 200 gloeilampen kon laten branden op een afstand van 40 kilometer!”

Tesla liet zich graag fotograferen op manieren die bijdroegen aan zijn bijna legendarische aanzien.

Rond die tijd genoot u de bekendheid van een superster. Verwelkomde u de bijna mythische status die u toen verwierf en nu nog lijkt te hebben?

“Ik kan niet zeggen dat ik het vervelend vond, maar toch vormde het vooral een afleiding van mijn werk. Ik hield ervan om gewoon met mijn uitvindingen bezig te zijn; helemaal alleen. Niets gaat boven het plezier van een uitvinder die ziet dat iets wat hij heeft bedacht werkt. Dat is ook de reden dat ik nooit een vrouw in mijn leven heb gehad. Dat zou immers alleen maar afleiden van het werk dat ik dag en nacht deed. Helaas leiden uitvinders vaak een eenzaam bestaan…”

De Wardenclyffe-toren.

Een van uw laatste grote projecten was de bouw van de Wardenclyffe-toren, een vrij megalomaan project nietwaar?

“Hiermee had ik een schier oneindige hoeveelheid energie kunnen bezorgen op elke plek op de aarde! Schepen hadden kunnen varen, industrieën hadden kunnen draaien en dat allemaal vanwege deze ruim 50 meter hoge toren die ik vanaf 1901 op Long Island liet bouwen. Tot mijn grote spijt is het project nooit voltooid, omdat mijn financier John Morgan de geldkraan dichtdraaide. Hij geloofde niet dat we met dit concept geld hadden kunnen verdienen. Ik denk dat het de wereld had veranderd. Maar als U ook al niet gelooft dat draadloze energieoverdracht efficiënt genoeg was om een succes te worden denk ik dat het tijd wordt om dit af te breken en mijn brein aan betere dingen te besteden.”

1/10

Eropuit met Turing of Tesla

Hoe zou het zijn om er een dagje op uit te trekken en te praten met beroemde uitvinders als Nikola Tesla of Alan Turing? Dat hebben we ons bij Kennislink proberen voor te stellen. We deden alsof we dat konden, een serie fictieve interviews dus. We probeerden in deze gesprekken niet alleen alles over uitvindingen te weten te komen, maar ook door te dringen in hun privélevens. In deze slideshow maak je kennis met acht beroemde uitvinders.

1/10

The self-made woman

De vrouw in ons rijtje beroemde uitvinders ontwikkelde haar apparaat in eerste instantie om seksegenoten een handje te helpen. Maar vooral hotels en medische instellingen zagen het nut van de snelle en kokendheet wassende afwasmachine. Kennislink sprak mevrouw Cochrane over haar moeizame weg naar succes en de inspiratie voor haar uitvinding.

Lees hier het interview met Josephine Cochrane

1/10

De bedachtzame

De fascinatie voor geluid kreeg Alexander Graham Bell met de paplepel ingegoten. Zijn vader en grootvader waren spraakleraren die doven leerden spreken en Bell hield zich daar ook zijn hele leven mee bezig. In zijn vrije tijd werkte deze workaholic aan meerdere uitvindingen. Kennislink sprak met hem over zijn belangrijkste uitvinding: de telefoon. Een telefonisch interview, uiteraard. “Men herinnert zich mij vanwege de telefoon, maar mijn echte missie was misschien wel om doven te leren spreken.”

Lees hier het interview met Alexander Graham Bell

1/10

De verstoteling

Tegenwoordig zien velen hem als de ‘vader van de computer’. De Britse wiskundige Alan Turing bedacht in 1936 een aantal belangrijke concepten die het fundament vormden voor de computerrevolutie. Maar de briljante Turing worstelde ook met zijn homoseksualiteit in een tijd dat dit nog alles behalve geaccepteerd was. “De cel in of chemische castratie, wat zou u hebben gedaan?”

Lees hier het interview met Alan Turing

1/10

De eenling

De eigenwijze doorzetter Theodore Maiman fabriceerde in 1960 de eerste laser dankzij een bijzondere combinatie van kennis, kunde en karakter. Hij was een echte uitvinder, die niet helemaal serieus werd genomen door het wetenschappelijke establishment. En de pers had het aanvankelijk ook niet zo op zijn ‘death ray’. In dit fictieve interview blaast Maiman stoom af. “Ik laat me niet gauw uit het veld slaan.”

Lees het interview met Theodore Maiman

1/10

De onruststoker

Een geinponem, geniale uitvinder, provocateur en een racist. Weinig uitvinders van de twintigste eeuw zijn zo controversieel als de Amerikaanse natuurkundige William Shockley. Mede dankzij zijn werk ontstond de transistor, waarmee de basis werd gelegd voor de huidige computers. “Ik ben mijn hele leven gek geweest op provoceren.”

Lees het interview met Willam Shockley

1/10

De ondernemer

De Duitser Johannes Gutenberg zette ergens tussen 1440 en 1450 voor het eerst individuele metalen letters achter elkaar om zo sneller dan ooit teksten te kunnen drukken. Al snel veroorzaakte de techniek een ware revolutie. Maar het leven van Gutenberg kende een hoop tegenslagen. “Misschien ben ik wel meer een creatieve ondernemer die kansen zoekt dan een echte uitvinder.”

Lees het interview met Johannes Gutenberg

1/10

De bescheidene

Hij is de ontdekker van penicilline, een bacteriedodende stof waardoor ineens allerlei infectieziekten genezen konden worden. Maar zelf snapte hij nooit dat daar zo’n ophef over werd gemaakt. Kennislink hield een fictief interview met de bescheiden Schotse bacterioloog Alexander Fleming. "Een vervuiling in mijn experiment leverde me uiteindelijk de Nobelprijs op.”

Lees hier het interview met Alexander Fleming

1/10

De excentriekeling

Nikola Tesla is een geboren uitvinder, al vroeg is hij er bedreven in. Later zal de van oorsprong Serviër belangrijke bedragen leveren voor ons huidige elektriciteitsnet. Maar hij werkt ook aan radiocommunicatie en draadloze energieoverdracht. Tesla wordt vaak afgeschilderd als een bijna mythisch figuur, een legende. Kennislink zoekt uit hoe hij echt was. “Ik hield ervan om gewoon met mijn uitvindingen bezig te zijn, helemaal alleen.”

Lees het interview met Nikola Tesla

Dit artikel maakt onderdeel uit van de serie ‘Uitzinnige Uitvinders gesproken’, waarbij acht beroemde uitvinders ‘fictief geïnterviewd’ worden.

Bronnen

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 08 augustus 2013

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.