Naar de content

Wetenschap in de zon

Tips van de redactie voor uitjes tijdens de zomer

PxHere via CC0

Wetenschap is overal. Ook op vakantie is het leuk, om een wetenschappelijk getinte activiteit te ondernemen. De redactie van NEMO Kennislink geeft alvast wat eerste tips. Help je mee de kaart te vullen?

8 juli 2022

Op onderstaande kaart staan tips voor wetenschappelijk getinte zomeruitjes in Europa van de redacteuren van NEMO Kennislink. Onze ervaringen delen we onder de kaart. Heb je ook nog een goede tip? Deel ‘m in de reacties hieronder. De hele zomervakantie voegen we de beste tips toe aan de kaart!

Les Machines de l’île Nantes (Frankrijk)

Ik ben een groot fan van automata. Deze voorlopers van de hedendaagse robot zijn ware staaltjes van zuiver mechanisch vernuft en complexiteit. Bekende voorbeelden van automata zoals ‘De Schrijver’ en ‘De Turk’ zitten ingenieus in elkaar, maar verbleken bij de gigantische mechanische kolossen van Les Machines de l’île Nantes. Op een voormalige scheepswerf in het hart van de Franse stad Nantes zie je onder andere een mechanische spin van 13 meter lang en kan je een ritje maken op een 12 meter hoge olifant van 45 ton staal en hout. Woorden zijn niet toereikend om dit steampunkparadijs te beschrijven; gelukkig is er genoeg beeld- en videomateriaal online te vinden. Een must visit voor liefhebbers van Jules Verne en Leonardo da Vinci.

- Ilja van Dam, redactiechef -

Arboretum Oostereng (Renkum)

Midden in het bos, vlak bij het Renkums Beekdal, vind je Arboretum Oostereng. Een wandeling door deze bomenverzameling uit 1911 is op zichzelf al een aanrader: het is een prachtig stuk bos met een grote biodiversiteit waar je vrijwel niemand tegenkomt. Met een korte uitgezette wandeling en een audiotour (via een app) leer je over de bijzondere bomen die hier zijn aangeplant. Kinderen vermaken zich prima op het blotenvoetenpad en houten reuzenxylofoon. Nog tijd over? Ga dan vlakbij koffiedrinken bij ‘Boscafé de Beken’ en bezoek daar het informatiecentrum waar je van alles kunt leren over de natuur in deze bijzondere omgeving.

- Thirza Lagewaard, Faces of Science -

Ħal Saflieni Hypogeum

damian entwistle voor Flickr via CC BY-NC 2.0

Ħal Saflieni Hypogeum (Malta)

Op het eiland Malta ga je 5000 jaar terug in de tijd. Terwijl men in Nederland hunebedden bouwde, was de prehistorische mens op Malta al expert in het bouwen van grote stenen tempels, zelfs onder de grond. Een uniek voorbeeld hiervan is het Ħal Saflieni Hypogeum. Hypogeum betekent ‘ondergrondse plek’ in het Grieks. Het is een tempel voor de doden, die is uitgehakt in de rotsbodem. In de vele grafkamers werden de doden begraven. Dit ging gepaard met allerlei rituelen, zoals gezang en offers aan de goden. De muren zijn (nog steeds) beschilderd met vreemde, roodkleurige patronen en het enige licht komt van de toorts die je meebrengt. Misschien zag de prehistorische mens deze plek wel als een poort naar de onderwereld. Durf jij de reis naar beneden aan?

- Leanne Jansen, Faces of Science -

Ytterby-mijn (Zweden)

De Ytterby-mijn is een oude groeve in de buurt van Stockholm, waar ooit kwarts uit de grond werd gehaald. De mijn is echter vooral bekend als de plek waar de meeste chemische elementen ter wereld zijn ontdekt. Tussen 1794 en 1878 ontdekten onderzoekers hier de elementen Yttrium, Terbium, Erbium en Ytterbium. Ondanks het belang van deze mijn is het geen toeristische plek. Het ligt midden in het stadje Ytterby, en een beetje speurwerk is nodig als je het wilt vinden. Wij parkeerden onze auto uiteindelijk langs de kant van de weg tegenover Ytterbyvägen nummer 60, en vonden daar een trapje dat naar de oude ingang van de mijn leidt. Je kunt de mijn niet meer in, maar er staan wat bordjes die iets over de geschiedenis vertellen. Het is verder een vrij onopvallende plek. Maar als je in de buurt bent en interesse hebt in scheikunde zou ik zeker een bezoekje brengen, want het is toch een belangrijke plek in de geschiedenis van de chemie.

- Renée Canrinus-Moezelaar, redacteur Scheikunde -

Museo Elder

Robert Visscher

Museo Elder (Gran Canaria)

De meeste toeristen komen naar Gran Canaria voor het lekkere weer, de mooie zandstranden en het heldere blauwe water. Maar het eiland heeft nog veel meer te bieden. In de stad Las Palmas vind je het Museo Elder, een schitterend museum over wetenschap en techniek. Bij binnenkomst zie je al direct een mooie kettingreactie: een van de grootste knikkerbanen die ik ooit heb gezien en waar je gerust een half uur zoet mee bent zonder je te vervelen. De rollers maken loopings, ze worden omhoog getakeld en spinnen om hun as. Het museum heeft ook veel dingen waar je aan mag zitten. Zoals een straaljager, waar je plaatsneemt in de cockpit en games die je speelt met een VR-bril op. Er is genoeg te beleven voor wiens hart sneller gaat kloppen van technologie en wetenschap. En voor de fervente badgasten: niemand kijkt er vreemd van op als je hier in je zwembroek binnenkomt.

- Robert Visscher, eindredacteur en redacteur Techniek -



Leiden is dit jaar European City of Science en organiseert daarom tal van activiteiten, ook in de zomervakantie. Een must voor de boekenworm is deze tentoonstelling over baanbrekende boeken. De universiteit van Leiden is niet alleen de oudste universiteit van Nederland, maar had al vroeg een enorme reputatie in Europa. Dat kwam door de aanwezigheid van grote geleerden zoals Josephus Scaliger, Herman Boerhaave en Johan Thorbecke. Deze geleerden, maar ook die over de grens woonden, publiceerden hier hun werken. De uitgeverijen in Leiden en Amsterdam bedienden heel Europa door de hoge kwaliteit van het drukwerk en de persvrijheid. Daarom lieten ook René Descartes en Galileo Galilei hun boeken in Leiden drukken. Deze boeken, afkomstig uit de universiteitsbibliotheek, zijn nu door iedereen te bezichtigen. Een daarvoor aangewezen commissie maakte een selectie van 25 boeken, en bezoekers mogen stemmen op hun favoriet!

- Mathilde Jansen, eindredacteur en redacteur Taalwetenschap -

Houses of Parliament (Engeland)

Order, order! Wie kent de bekende uitroep van de voorzitter van het Britse Lagerhuis nou niet. Wie Londen bezoekt en geïnteresseerd is in Britse politiek moet zeker een bezoekje brengen aan de Houses of Parliament. Een plek vol constitutionele geschiedenis en een must voor politieke junkies. Rondleidingen – met of zonder gids – zijn volop beschikbaar. En andere constitutionele highlights, zoals het UK Supreme Court, bevinden zich op een steenworp afstand.

- Max Vetzo, Faces of Science -



Een paar jaar geleden was ik op bezoek bij mijn schoonzus in Denemarken. Op zoek naar iets leuks in de buurt, stuurde zij ons naar de vikingenburcht bij Trelleborg. Deze vikingburcht werd rond 900 gebouwd voor Harald Blauwtand, de toenmalige koning van Denemarken en Noorwegen, en is een van de best bewaarde overblijfselen uit de gloriedagen van de Vikingen. Het toeval wilde dat net op het moment dat wij daar waren, er een groot jaarlijks vikingfestival plaatsvond. Honderden ‘vikingen’ uit heel Denemarken en daarbuiten hadden een week lang hun kamp opgeslagen en leefden daar zoals meer dan duizend jaar geleden. Voor fans van dit woeste legendarische volk een absolute aanrader om te bezoeken, al dan niet zelf verkleed als viking.

- Ilja van Dam, redactiechef -

Festival Op ’t Eiland (Nijmegen)

Eenmaal per jaar transformeert Nijmegen van regiostad naar centrum van de wereld. Tijdens de 4daagse verzamelen wandelaars zich uit alle windrichtingen om de strijd met de kilometerteller aan te gaan. Gekoppeld aan deze wandelingen zit een week vol feesten en optredens. Ik zal er weinig mensen van hoeven te overtuigen dat de 4daagsefeesten een topbestemming zijn. Wat echter minder bekend is, is het gelijktijdige festival Op het eiland. Op loopafstand van het centrum, op het eiland Veur-Lent, ontstaat een culturele enclave vol theater, kunst en wetenschap. Overdag zetten kunstinstallaties je aan het denken en zijn er workshops voor kinderen. Iedere avond (19:00) wordt er een lezing verzorgd door wetenschappers van de Radboud Universiteit over uiteenlopende onderwerpen. Gun jezelf dus de ruimte om je even te onttrekken aan de drukte van de stad, om je op deze inspirerende plek te laten verwonderen door kunst en wetenschap!

- Constant Swinkels, Faces of Science -



Op zoek naar een sportief uitje op zondag waar de wereld een beetje beter van wordt? Sluit aan bij De Plastic Spotter-kanovloot van De Grachtwacht en verken Leiden vanaf het water. Samen met onderzoekers Auke-Florian Hiemstra en Liselotte Rambonnet ga je vanuit je eigen kano op zoek naar plastic afval dat in Leidse grachten drijft. “We maken de stad niet alleen schoon, we analyseren ook waar dit afval vandaan komt om zo de kraan dicht te kunnen draaien.” Tijdens de clean-ups verzamel je dus niet alleen afval, maar ook data. Reserveren kan via Drijfvuilvissen.nl.
Ga je liever niet het water op? Geen probleem. Auke en Liselotte stellen hun meest bijzondere vondsten uit de gracht tentoon in het brugwachtershuisje op de Marebrug. Loop gerust langs de raam-expositie als je in de buurt bent. Het huidige thema is ‘Natuur in coronatijd’, waarbij ook het eerste slachtoffer van corona-zwerfvuil in Nederland te zien is.

- Nathalie Winkster, redacteur Gezondheid -

Weltmaschine (Oostenrijk)

Wie heeft in zijn of haar jeugd wel eens een computer of fiets uit elkaar gehaald, om te kijken hoe het in elkaar zit? We zijn gewend om techniek als functioneel te zien, maar er is ook de pure schoonheid van hoe alles beweegt. Dit trof ook Franz Gsellmann, die graag elektrotechniek wilde studeren, maar als zoon van een arme Oostenrijkse boer zat studeren er niet in.
Dus bouwde hij in een schuur van de familieboerderij de Weltmaschine. Een curieus apparaat, gebouwd van schroot. In het vier meter lange en drie meter hoge ding bewegen honderden onderdelen op elkaar in, voortgedreven door elektromotoren. Gsellmann is inmiddels allang dood, maar toen ik een bezoekje nam, zette de stokoude en kromgetrokken dochter de machine voor me aan. Het maakte een hels kabaal. Tegenwoordig zouden we het deftig kinetische kunst noemen, mij trof de liefde van de oude vrouw voor haar vader, en zijn droom bewegende dingen te laten zien.

- Leon Heuts, hoofdredacteur -



Hoe mooi kan wiskunde zijn? De IMAGINARY tentoonstelling laat dat deze zomer zien met posters, puzzels en meer. Lukt het jou om lekker af te koelen door de vergelijking van een sneeuwpop op te stellen? Of om helemaal zen te raken door een mooi wiskundig mozaïek te leggen? Deze zomer kun je dat in Leiden uitproberen tot en met 25 juli. Woon je niet in de buurt van Leiden, dan is dit niet erg: de tentoonstelling reist nog door heel veel steden in Nederland en Vlaanderen in het komende jaar! Het schema kun je vinden op de IMAGINARY website.

- Clara Stegehuis, Faces of Science -

Leonardo da Vinci-huis

Sven Kruizinga

Leonardo da Vinci Museum en geboortehuis (Italië)

Wist je eigenlijk dat Leonardo da Vinci is geboren in het plaatsje Vinci in Italië? Afgelopen jaar kwam ik er per toeval terecht. Het is een klein sympathiek dorp in Toscane. Het museum dat gewijd is aan deze ‘homo universalis’ bestaat uit twee historische gebouwen, waar je replica’s en modellen aantreft van allerlei (vlieg)machines en mechanische uurwerken. Op 3 kilometer afstand ligt het geboortehuis van Leonardo dat je ook kunt bezoeken. Dat kan met de auto, maar ga liever wandelen, want het pad ernaartoe is prachtig, tussen de olijfbomen (je kunt ook beginnen bij het hoger gelegen geboortehuis en naar beneden afdalen). In het huis is een film te zien over het leven van Da Vinci. Als je van tevoren de serie Leonardo kijkt (met Aidan Turner in de hoofdrol) kom je ook alvast goed in de stemming!

- Mathilde Jansen, eindredacteur en redacteur Taalwetenschap -



Dagje shoppen in Antwerpen? Trek dan ook een uurtje (of twee) uit voor dit prachtige museum. In hartje Antwerpen staat het originele woonhuis en de drukkerij van de uitgeversfamilie Plantin-Moretus. Zij waren 400 jaar geleden de eerste drukkers op industriële schaal. Het pand is op zich al een bezoekje waard, maar binnen staan ook de oudste drukpersen ter wereld en liggen de allereerste atlas ter wereld en het eerste woordenboek van het Nederlands. Hier ontdek je hoe woord en beeld verspreid werden toen online media nog ondenkbaar waren. Persoonlijk werd ik ook heel hebberig van alle mooie spulletjes in de museumshop. Deze zomer is er in het museum een speciale zintuigenspeurtocht voor kinderen uitgezet.

- Erica Renckens, eindredacteur en redacteur Over taal gesproken -

Eise Eisinga-planetarium

Publiek domein

Eise Eisinga-planetarium (Franeker)

Ben je deze zomer in Friesland? Bezoek dan zeker het prachtige Franeker en het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium. Amateurastronoom Eise Eisinga voltooide in 1781 in het plafond van zijn knusse grachtenpand een miniatuurzonnestelsel. Het planetarium bevat zes planeten (Uranus en Neptunus waren nog niet ontdekt) en wordt aangedreven door een slingeruurwerk boven het plafond dat je kunt zien tikken. Na ruim twee eeuwen draaien de gouden miniatuurplaneten nog naar behoren, pal boven de oude bedstee. Eisinga bouwde het ingenieuze en fijn gedecoreerde planetarium om het publiek te tonen hoe het zonnestelsel werkt en dat planeten niet zouden botsen (zoals een dominee in die tijd voorspelde). Als inleiding voor de hoofdattractie bezoek je een bescheiden museum.

Heb je het planetarium gezien, ga dan in de tweede helft van de nacht naar buiten om de samenstand van de planeten te zien. Venus, Mars, Jupiter en Saturnus zijn tegelijk te zien aan de zuidelijke hemel. Ook dit keer botsen ze niet.

- Roel van der Heijden, redacteur Astronomie, Natuurkunde en Techniek -



Een beetje luguber ziet het er wel uit, die kasten vol met dieren op sterk water. In het Museum fur Naturkunde in Berlijn vind je een van de meest uitgebreide collecties ter wereld. Ze hebben maar liefst dertig miljoen exemplaren, waarvan het museum 276.000 potten tentoonstelt. Dat is 12,6 kilometer aan planken! Genoeg om te bekijken dus en ook op je vakantie nog de stappenteller flink aan het werk te zetten. Zet je daarom over de eerste gêne heen en bekijk al die verschillende wezentjes die in het sterke water drijven. Zoals een hamerhaai die je met open mond vanuit het gelige goedje aanstaart. Krijg je er toch de kriebels van? Ook dan is dit museum toch nog interessant, vooral vanwege de grote dinocollectie. In een grote zaal vind je het skelet van een Brachiosaurs van maar liefst dertien meter lang.

- Robert Visscher, eindredacteur en redacteur Techniek -

Thermenmuseum (Heerlen)

Misschien wist je al dat er tweeduizend jaar geleden Romeinen in Nederland zaten, maar wist je ook dat ze een groot badhuis bouwden in het moderne Heerlen? In het Thermenmuseum loop je langs en over de archeologische resten heen en zie je hoe er tweeduizend jaar geleden gebadderd werd. Het was een groot complex met warm- en koudwaterbaden en zelfs een sauna. Het museum gebruikt de nieuwste technieken om de oude resten te laten ‘leven’, maar voor Romeins badderen heb ik nog een tip. Laten we eerlijk zijn, in Nederland is het niet iedere dag mooi weer. Kijk op een regenachtige dag naar de serie Thermae Romae Novae op Netflix over een tijdreizende (jawel) Romeinse badhuisarchitect. Daar leer je nog meer over het leven in een Romeins badhuis en zo kan je de archeologische opgraving nog meer in context plaatsen – en vergelijken met de Japanse badcultuur.

- Patricia Kret, Faces of Science -

Musee Quai Branly (Frankrijk)

Parijs staat bekend om mooie musea zoals het Louvre en het Centre Pompidou, maar de show wordt op dit gebied gestolen door het veel minder bekende Musee Quai Branly dat in 2006 de deuren opende. In dit museum van volkenkunde vind je schitterende collecties van kunst uit Oceanie, Afrika en Amerika. Het meest in het oog springen de maskers uit Oceanië. Ze zijn rijk versierd en werden gebruikt voor allerlei ceremonies. Soms zijn ze ook gemaakt van opmerkelijke materialen. Je vindt in dit museum bijvoorbeeld een masker uit Guinea dat bestaat uit aluminium platen en spiegels. Het werd gebruikt bij inwijdingsrituelen. Ook het gebouw zelf is overigens het bekijken waard. De gevel is helemaal begroeid met planten. Het museum heeft prachtige kunst, maar zonder controverse is het niet. Een deel van de collectie ligt onder vuur, omdat Frankrijk pronkt met kunstschatten die eigenlijk andere landen toebehoren en volgens critici teruggeven zou moeten worden.

- Robert Visscher, eindredacteur en redacteur Techniek -

Dbachmann voor Wikimedia via CC BY-SA 3.0

De Hemelschijf van Nebra (Drents Museum, Assen)

Heldere zomernachten lenen zich uitstekend om, op een afgelegen plek, de wonderen van de sterrenhemel te aanschouwen. Ruim 3,5 duizend jaar geleden werd dezelfde sterrenhemel waarschijnlijk gebruikt als kalender, waardoor boeren bijvoorbeeld wisten wanneer het tijd was om te zaaien en te oogsten. Dit blijkt uit de Hemelschijf van Nebra, een unieke archeologische vondst die van 6 augustus t/m 18 september te bewonderen is in het Drents Museum. Een primeur, want de Nebraschijf werd nog nooit eerder in Nederland tentoongesteld. Het bijzondere aan deze schijf, die stamt uit de bronstijd, is dat de sterren er als natuurgetrouwe heldere stippen zijn weergegeven. Dit is in tegenstelling tot oudere voorstellingen van de nachtelijke hemel, waar sterren vaak als goden of mythische figuren staan afgebeeld. Hiernaast zijn aan de zijkanten van de schijf de banen van de zonnewende zichtbaar – een extra aanwijzing dat mensen destijds al de nachtelijke hemel gebruikten om de tijd in het jaar te bepalen.

- Tom Aarts, redactiestagiaire -

Tentoonstelling Energy Junkies

DigiDaan

Energy Junkies (Amsterdam)

We moeten het er toch over hebben: kies je dit jaar voor een vliegvakantie? Misschien wel, maar wat kan je er aan doen? We weten allemaal wel dat er een klimaatcrisis is, maar we zijn zo gewend dat alles beschikbaar en bereikbaar is. Een snelle magnetronmaaltijd, een serie bingen op Netflix… We zijn zelfs verslaafd – verslaafd aan de energie die nodig is om onze levensstijl in stand te houden, ook al weten we dat dit gevolgen heeft voor het klimaat.

De oplossing? Afkicken! Hoe dat kan, zie je op de tentoonstelling Energy Junkies in De Studio van NEMO. Je maak er keuzes voor de toekomst. Hoe zou jij de energieverslaving omvormen tot een gezonde gewoonte? Stel je eigen CO2-dieet samen, kies oplossingen uit de klimaatapotheek en droom mee over een wereld waar we genezen zijn van onze energieverslaving.

- Leon Heuts, hoofdredacteur -

Ook nog leuke tips voor een wetenschappelijk getinte activiteit deze zomer? Deel ‘m hieronder!

ReactiesReageer