Je leest:

Wat gebeurt er als de wolven komen?

Wat gebeurt er als de wolven komen?

Wolven in Nederland: geen kwestie van of, maar wanneer

Auteurs: en | 4 december 2018
Hugh Jansman via CC BY-NC-ND 4.0

Wolven komen al 200 jaar niet meer voor in ons land. Maar sinds dertig jaar vestigen ze zich voorzichtig bij onze buren. Zullen wolven zich weer in Nederland gaan vestigen? En wat voor impact heeft dat op Nederlandse natuur en mens? NEMO Kennislink ging op spoortocht met wolvenkenner Hugh Jansman.

“Hier! Deze afdruk is precies de maat van een wolvenpoot”, zegt ecoloog en wolvenexpert Hugh Jansman van de Wageningen Environmental Research (WUR). “Maar wie weet is het een grote hond van een recreant; een hondenafdruk en die van een wolf zijn niet van elkaar te onderscheiden.” We staan op een prachtige herfstdag midden op de Veluwe. Om honderd procent zeker te weten dat het hier om een wolvenafdruk gaat, heb je DNA-materiaal nodig, bijvoorbeeld uit een poepmonster. “Op het moment dat iets sterk op wolvenmateriaal lijkt, doen we genetisch onderzoek.”

Dit jaar werden er sporen van acht wolven gevonden in Nederland. “Precies vier mannen en vier vrouwen”, vertelt Jansman. “Van zeven van hen hebben we niet meer gezien dan hun DNA in keutels en dode schapen.” De achtste was de Duitse wolf Naya, die onderzoekers van de WUR konden volgen doordat zij een halsbandzender droeg vanwege een onderzoek van de TU Dresden. Naya doorkruiste Nederland van Noord tot Zuid en vestigde zich uiteindelijk op een militair gebied in België. Eén van de acht gespotte wolven heeft zich bij Naya gevoegd en is haar partner geworden. Vroeger werd gedacht dat wolven niet zo kieskeurig waren in hun partnerkeuze. “Inmiddels weten we dat ze dit wel zijn. Wolven zijn individuen, en die worden verliefd op elkaar of niet”, aldus Jansman. Inmiddels hebben de Duitse onderzoekers Naya’s zender verwijderd, en kunnen ze het liefdesverhaal niet meer op de voet volgen.

Wolf.1
Een wolvenprent of een hondenprent? Dat is zonder DNA-materiaal van bijvoorbeeld een keutel niet te bepalen.
Anne van Kessel voor Nemo Kennislink via CC BY-NC-ND 2.0

Wolvenpups

“In Oost-Duitsland dikken de populaties in, daar zitten inmiddels 73 roedels”, aldus Jansman, terwijl we verder over de zonnige Veluwe wandelen. Doordat de populatie wolven in Duitsland zo groot wordt, hebben de wolven nieuw leefgebied nodig. Zou dat ons kleine kikkerlandje kunnen zijn? “Het is niet de vraag of ze hierheen komen, maar wanneer en waar. Het is niet uitgesloten dat wij komend voorjaar in Nederland de eerste wolvenpups hebben sinds eeuwen.”

Gebieden als de Veluwe of de wat meer uitgestrekte bossen in Drenthe zouden een prima woonplek kunnen zijn voor de wolf. Zolang ze genoeg eten en wat dekking hebben, kunnen wolven eigenlijk overal in Nederland wel uit de voeten. “Het is een heel makkelijke soort. Er is hier zo ontzettend veel eten voor ze”, vertelt Jansman. Wolven zijn dol op hoefdieren als herten. Op een kruising van wegen stoppen we om een cameraval op te hangen. Dat is een speciale camera die alleen een foto neemt wanneer hij beweging detecteert. “Hoefdieren en wolven benutten wegen in natuurgebieden, en op kruisingen markeren wolven hun territorium met keutels. Daarom is het interessant op zo’n plek een camera op te hangen.” Voor we verder lopen versiert Jansman de camera nog met wat takjes, als extra camouflage. En we poseren voor een foto om de camera te testen.

Wolf.2
WUR ecoloog en wolvenexpert Hugh Jansman hangt een cameraval op. Cameravallen maken alleen een foto wanneer de camera beweging waarneemt.
Anne van Kessel voor Nemo Kennislink via CC BY-NC-ND 2.0

Home imprinting

Veel wolvenroedels in Duitsland wonen op militaire oefenterreinen. Dat is geen toeval: vanwege de rust zijn zulke oefenterreinen een uitermate aantrekkelijk leefgebied voor wolven. Het Belgische oefenterrein waar Naya nu leeft, leek op de plek waar zij opgroeide, en dat is waarschijnlijk de reden dat zij zich hier gevestigd heeft. Dat noemen ecologen home imprinting-gedrag. Het dier kiest een plek dat lijkt op het gebied waar hij is opgegroeid. In Duitsland vestigen wolven zich sinds een tijdje ook in meer bosrijke gebieden, dichterbij mensen. Hierdoor zijn ze minder schuw. Hun jongen zouden zich in theorie overal in Nederland kunnen vestigen.

Wolf in de Oostvaardersplassen

Ook de Oostvaardersplassen zijn mogelijk aantrekkelijk voor wolven. Hoefdieren genoeg, en weinig mensen. Wolven zouden de biodiversiteit in de Oostvaardersplassen ten goede komen. “Als je in een gebied alleen maar hoefdieren inbrengt en vervolgens vergeet een predator toe te voegen, gaat dat ecosysteem rare dingen doen”, vertelt Jansman. De populatie hoefdieren wordt veel te groot. Dit najaar moeten rond de 1800 herten afgeschoten worden. De door de honger verzwakte dieren vormen de perfecte prooi voor een wolvenroedel. Jansman verwacht wel dat dit de discussie rondom de Oostvaardersplassen nog meer aan zal wakkeren. “Als het publiek wolven prooien ziet aanvallen, kan dat nog wel enige weerstand oproepen. Wolven zijn roofdieren, die doden een prooi met bruut geweld.”

Hj  hj08968 20090320
Een wolf in Bayerischer Wald Tiergehege die zijn prooi efficiënt uit elkaar trekt.
Hugh Jansman via CC BY-NC-ND 4.0

Zwervende pubers

Niet alleen vestiging van wolven in de Oostvaardersplassen, maar zeker ook vestiging rondom steden, dorpen en landbouwgebieden brengt ophef van bewoners met zich mee. Vooral schapenhouders maken zich zorgen. Maar zijn wolven eigenlijk wel dol op schapen? Recent analyseerden Duitse onderzoekers ruim 6500 wolvenkeutels om te zien wat gevestigde wolven zoal eten. Slechts 1,1 procent van het gevonden DNA was afkomstig van landbouwhuisdieren, waaronder schapen.

“Wolven zijn roedeljagers en kunnen zo grote prooien vangen”, legt Jansman uit. Maar jonge wolven die uit hun roedel wegtrekken en weinig jachtervaring hebben, kunnen dat niet en kiezen makkelijke prooien. “Een zwervende wolvenpuber gaat voor veilig, en dat zijn vooral schapen, helaas. Maar als een wolf eenmaal gevestigd is en zijn gebied kent, lijken er geen schapen meer gepakt te worden.”

In Zuid-Europa, zoals Spanje, hebben boeren altijd met wolven moeten leven. “Daar is herder nog echt een beroep”, aldus Jansman. Dat kennen we hier niet meer. Om samen te leven met wolven, zullen boeren zich moeten aanpassen. “Je mag wolven bijvoorbeeld niet laten wennen aan schapen; een boer zal dode dieren uit zijn wei weg moeten halen.” We zijn bijna terug bij ons beginpunt, maar hebben nog één prangende vraag. Wat als je als mens een wolf tegenkomt? “Een wolf zal bijna altijd al weg zijn voor jij hem in de gaten hebt. Zo niet, ben jij lucht voor hem en loopt hij met een grote boog om je heen.”

Wolvenplan ligt klaar in de provincies

Volgens de Habitatrichtlijn, een richtlijn van de Europese Unie die onder andere bepaalt welke natuurgebieden en diersoorten in de EU beschermd moeten worden, is de wolf een beschermde inheemse diersoort. Dat betekent dat de soort oorspronkelijk in Nederland voorkwam, en dat het doden, verwonden of vangen van wilde wolven streng verboden is. Aangezien wolven weer naar Nederland terug lijken te komen, moet er natuurbeleid komen.

Provincies zijn verantwoordelijk voor het opstellen en uitvoeren van dit wolvenbeleid. Op het moment richt het wolvenplan van de provincies zich op de eerste fase van wolvenvestiging in Nederland: ‘Er bevindt zich (af en toe) een zwervende wolf in Nederland’. In dit draaiboek staat onder andere dat wanneer een wolf een landbouwdier doodt, eigenaren hier een vergoeding voor kunnen krijgen. De hoogte van die vergoeding moet blijken uit een taxatie van de aangerichte schade.

Complete concepten van draaiboeken voor wanneer een wolf, wolvenkoppel, en/of een roedel zich vestigt in Nederland, liggen klaar, en worden op het moment door de overheden geaccordeerd.

Bronnen

  • BIJ12. (2015). Operationeel Draaiboek Wolf – Fase 1. Utrecht: In opdracht van Interprovinciaal Overleg – Bestuurlijke Adviescommissie Vitaal Platteland.
Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 04 december 2018

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.