Je leest:

Stuur onze leraren niet naar commerciële coronalabs

Stuur onze leraren niet naar commerciële coronalabs

Auteur: | 15 september 2020
Andrea Piacquadio via Pexels

De herfst breekt aan, mensen worden verkouden en de coronatesten raken op. Willen we een voorrangsregeling voor cruciale beroepen of moet er meer testcapaciteit komen? En wie gaat die testen dan betalen?

Esther-Mirjam Sent: “Pak de schaarste aan testmateriaal aan. Dan heb je helemaal geen voorrangsregels meer nodig.”
via Esther-Mirjam Sent

In het najaar zullen we zoals elk jaar vaker verkouden zijn. In normale tijden misschien een beetje vervelend, maar in coronatijden kan het maar zo betekenen dat je een week niet naar buiten mag. Extra ellende voor scholen, die al kampen met een lerarentekort. Als de leraar ziek is, blijven de kinderen thuis. Moet ik me dan echt bij ieder kuchje laten testen? En geldt dit voor alle beroepen?

Het RIVM is duidelijk: blijf thuis en laat je testen bij verkoudheid. Maar dan moeten de GGD’s het natuurlijk wel aankunnen. En daar zien we op dit moment problemen. Afgelopen week bleek dat het vrijwel onmogelijk was om een afspraak te krijgen voor een GGD-coronatest en waarschijnlijk blijft de testkrapte nog weken duren. Sommige werkgevers sturen hun personeel daarom naar commerciële testlabs. Je betaalt wat meer, maar krijgt sneller de uitslag. Maar: is dat eerlijk?

We leggen de belangrijkste dilemma’s voor aan ons coronadenktank-lid Esther-Mirjam Sent. Zij is gespecialiseerd in gedragseconomie en economisch beleid. Vier dagen per week is ze hoogleraar economie aan de Radboud Universiteit, een dag per week Eerste Kamerlid voor de PvdA.

De laboratoria kunnen het aantal coronatesten niet aan. Hadden we dit niet kunnen voorzien?

“Dat is met terugwerkende kracht altijd makkelijk zeggen, maar in de praktijk was dit lastig te voorzien. Mensen handelen niet altijd voorspelbaar, ook al denken we zelf dat we heel rationeel zijn. Uit wetenschappelijke experimenten blijkt dat wij achteraf goed kunnen beargumenteren waarom we tot een bepaalde keuze zijn gekomen, maar in werkelijkheid spelen emoties en kuddegedrag een belangrijke rol bij de keuzes die we maken.”

“In de praktijk schieten mensen dus alle kanten op. Sommige mensen zijn risico-avers en laten zich te snel testen. Anderen lijden aan zelfoverschatting en doen dit te weinig. Mensen kunnen zich ook laten beïnvloeden door wat hun buurman doet: als hij het doet dan ga ik ook. En dan hebben politici nog te maken met veranderende omstandigheden, zoals een uitbraak in de regio. Probeer daar dan maar eens fatsoenlijk beleid op te formuleren.”

Uitgelicht door de redactie

Biotechnologie
‘Ik weet zeker dat het nog veel sneller kan’

Geneeskunde
Migraine is meer dan alleen hoofdpijn

Biologie
Oud vaccin tegen COVID-19

Door de testkrapte moeten leerkrachten met verkoudheidsklachten soms een week thuis blijven. Moet er een voorrangsregeling komen voor cruciale beroepen zoals leraren en zorgpersoneel?

“Zorgmedewerkers en leraren krijgen tijdelijk voorrang. Dat lijkt een goed idee, maar hoe zit het dan met de kinderopvang en politie? Die beroepen moeten dan ook voorrang krijgen. En vanuit welk perspectief gaan we dan bepalen wat cruciaal is? Het risico bestaat altijd dat je groepen over het hoofd ziet die ook vitaal zijn en die ook voorrang zouden moeten krijgen. De oplossing is simpel: pak de schaarste aan testmateriaal aan. Dan heb je helemaal geen voorrangsregels meer nodig.”

In mijn omgeving laten steeds meer mensen zich voor de zekerheid testen. Het is toch gratis. Maar wie gaat al die testen betalen?

“Een econoom zou zeggen: there is no such thing as a free lunch. Als je jezelf laat testen dan is dat ook een investering voor jezelf: je moet een afspraak maken, naar de teststraat, in spanning afwachten. Daarnaast is het een investering voor de gemeenschap om testen af te nemen. Die kosten moeten op de een of andere manier gefinancierd worden door ons als gemeenschap.”

Je kunt je ook laten testen bij een commerciële organisatie. Dan betaal je een bedrag, maar krijg je de testuitslag eerder. Hoe kijk je daar tegenaan?

“Dat vind ik ingewikkeld. Gezondheidszorg is een publieke voorziening en je wil dat iedereen dezelfde toegang krijgt tot goede gezondheid. We hebben in Nederland een solidair systeem: we betalen via de basisverzekering samen de zorgkosten voor ons allemaal. Iedereen heeft toegang tot dezelfde zorg. Dit soort commerciële activiteiten ondergraven die solidariteit en maken de bereikbaarheid van gezondheid afhankelijk van de dikte van je portemonnee. Dat kan toch niet de bedoeling zijn.”

Tegelijkertijd zou je kunnen denken: ze nemen een financiële last van de overheid weg en dus van de gemeenschap.

“Hier moet je goed in de gaten houden of dit inderdaad in het belang is van de gemeenschap. Meestal is dit toch niet het geval. We kennen genoeg voorbeelden waarin dit misgaat, zoals verzekeringen van Promovendum voor mensen die hogeropgeleid zijn. Op het eerste gezicht denk je wellicht: prima, die betalen dan wat minder want hun risico is ook lager. Maar het gevolg is dat alle hogere risicogroepen bij een andere verzekering belanden en daardoor meer moeten betalen om de kosten te dekken. Economen noemen dat risicoselectie.”

Esther-Mirjam Sent: “Het is de vraag of commerciële testlabs in het belang zijn van de gemeenschap.”
Louis Reeds via Unsplash

Toch sturen sommige scholen hun personeel nu naar commerciële testlabs.

“Stel nou dat een school besluit om haar personeel te laten testen bij een commerciële organisatie. Een school is publiek gefinancierd, dus het is uiteindelijk wel publiek geld waarmee die school een commerciële test laat afnemen. Dat lijkt mij geen goede besteding van publiek geld. Ik begrijp de urgentie, maar je zou liever willen dat publiek geld aan goed onderwijs en voldoende testcapaciteit wordt besteed en niet aan het inkopen van zorg bij commerciële partijen.”

Is dit nu eenmaal hoe de vrije markt werkt of zou de overheid hier iets tegen moeten doen?

“Politici en wetenschappers weten dat de vrije markt niet optimaal functioneert. Er kunnen ongelijke uitkomsten zijn die wij onwenselijk vinden. Een gevolg van de vrije markt kan zijn dat de rijke landen wel een vaccin kunnen betalen en de arme landen niet. Of de rijke mensen in Nederland wel, de arme mensen niet. Dan ondergraaf je de publieke waarden die wij belangrijk vinden, namelijk dat goede gezondheid beschikbaar moet zijn voor iedereen.”

Coronadenktank

De coronadenktank van NEMO Kennislink bestaat uit experts uit verschillende wetenschappelijke disciplines. Door de coronacrisis vanuit verschillende expertisegebieden te bekijken, hopen we de komende maanden meer grip te krijgen op de problemen en mogelijke oplossingen.

Wat vind jij?

Geef cruciale beroepen voorrang bij testen
Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 15 september 2020

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.