Je leest:

Mobiele game voorspelt wie risico loopt op Alzheimer

Mobiele game voorspelt wie risico loopt op Alzheimer

Auteur: | 10 mei 2019

Mensen met aanleg voor de ziekte van Alzheimer navigeren minder efficiënt in de game Sea Hero Quest, tonen Britse onderzoekers aan. Ze vergeleken de prestaties van hun proefpersonen met die van tienduizenden gamers uit een database.

De mobiele game Sea Hero Quest kan mensen met genetische aanleg voor Alzheimer eruit pikken.

De ziekte van Alzheimer wordt meestal pas vastgesteld als er duidelijke symptomen zijn, zoals vergeetachtigheid, minder vloeiend spreken, verwardheid en sneller boos worden. Maar al jaren voordat mensen symptomen krijgen, kun je uit hun manier van navigeren afleiden dat de ziekte eraan zit te komen. Ze raken bijvoorbeeld snel de weg kwijt. Overwegend Britse onderzoekers van de University of East Anglia en University College London laten nu zien hoe je met een game, gericht op navigeren, mensen met een hoog risico op Alzheimer eruit kan pikken. De resultaten stonden onlangs in het vakblad PNAS.

Sea Hero Quest

Neurowetenschapper Michael Hornberger, gespecialiseerd in dementie, leidde het onderzoek. Zijn team had beschikking tot de database van de mobiele game Sea Hero Quest. Inmiddels is dat spel door zo’n 4,3 miljoen mensen van alle leeftijden uit 193 landen gedownload en gespeeld. In de database staan de scores en strategieën die spelers gebruiken om te navigeren door een doolhof van eilanden.

Voor onderzoekers is het soms lastig zien welke veranderingen door ziekte komen. Door ouderdom gaat iedereen op den duur minder goed navigeren. Dankzij de miljoenen gegevens wordt inzichtelijk wat ‘normaal’ navigatiegedrag is voor ouderen, waartegen de score van een individu afgezet kan worden. ‘Big data’ noemen de auteurs het.

Ze gebruikten het navigatiegedrag van ruim 27.000 spelers tussen de vijftig en 75 jaar en vergeleken dat met de scores van zestig proefpersonen in het lab. De helft van die groep had genetische aanleg om Alzheimer te krijgen, de andere helft niet. Wat bleek? Mensen met een grote kans op de ziekte speelden het spel minder efficiënt.

De genetische aanleg voor Alzheimer zit ingewikkeld in elkaar, maar het gen APOE beïnvloedt het risico sterk.

Met de boot navigeren

De aanleg voor Alzheimer zit ingewikkeld in elkaar, maar het gen dat het risico het sterkst beïnvloed is APOE (apolipoproteïne E). Van dit gen bestaan meerdere varianten. De variant APOE-4 geeft een drie tot vier keer grotere kans op Alzheimer. Ongeveer de helft van de dragers van deze genvariant krijgt de ziekte. In het onderzoek van de Britten was de helft van de proefpersonen drager van APOE-4.

De deelnemers speelden Sea Hero Quest. Deze game is speciaal ontwikkeld voor onderzoek naar dementie en heeft meerdere levels. In het ene level krijg je eerst een kaart te zien met daarop je startpositie en enkele checkpoints. De opdracht is om in een virtuele omgeving met de boot te navigeren langs die checkpoints, in de goede volgorde, en dan de weg terug te vinden naar de start. In andere levels vaar je over een rivier om een lichtpistool te vinden. Vind je hem? Dan keert de boot 180 graden en moet je één van drie mogelijke richtingen kiezen om terug naar de start te komen.

Minder efficiënte navigatie

Mensen met aanleg voor Alzheimer waren tijdens het experiment gezond; ze hadden geen geheugenproblemen of andere symptomen. Hoe presteerden zij ten opzichte van de rest? Op de levels met het lichtpistool scoorden de twee groepen even goed, maar bij het terugvinden van de weg na de checkpoints doken er verschillen op. Mensen met het APOE-4-gen namen niet de snelste route. Bovendien hadden ze de neiging om in grote open gebieden meer aan de rand te varen.

Mannen zijn over het algemeen iets beter in de weg terugvinden, laat ook dit onderzoek zien. Drager zijn van APOE-4 had echter een veel grotere impact op navigatiegedrag dan man of vrouw zijn.

Uitgelicht door de redactie

Geesteswetenschappen
Woordjes leren met een robot

Biologie
Darmbacteriën voorkomen griepinfectie in longen

Geneeskunde
Onbeperkt schransen op vakantie, wat doet dat met je?

Voorspellende game

De simpele mobiele game kan mensen met en zonder verhoogd risico uit elkaar halen op basis van hoe ze het spel spelen. Hornberger en zijn collega’s deden ook medische denk- en geheugentests, maar daarmee lukte het niet om de twee groepen van elkaar te onderscheiden. Wat de game eigenlijk alleen doet, is bevestigen of iemand drager is van APOE-4 of niet. Dat is ook het punt van Wouter van Solinge. Hij is hoogleraar en ambassadeur eHealth en Big data aan het UMC Utrecht, en niet betrokken bij de studie.

“De onderzoekers kijken alleen naar het risico op Alzheimer. Het is niet gezegd dat dragers van APOE-4 de ziekte ook krijgen. Hoe zou je deze game dan willen toepassen?” Desondanks vindt hij de studie interessant en netjes uitgevoerd. Van Solinge: “De onderzoekers benaderen de problematiek op een originele manier, door een game te gebruiken die veel mensen spelen. Hoe meer data, hoe gepersonaliseerder de diagnostiek uiteindelijk kan worden.”

Ruimtelijk inzicht

Neuropsycholoog Ineke van der Ham, die aan de Leiden Universiteit onderzoek doet naar de invloed van leeftijd en geslacht op ruimtelijke vaardigheden, kent de Britse onderzoeksgroep. “Het zijn geen klinisch onderzoekers, de studie is vrij fundamenteel.”

Hornberger bevestigt per mail dat hij niet voor ogen had om de game te gebruiken voor diagnostiek. “We gebruikten APOE als model om te testen of Sea Hero Quest veranderingen in navigatiegedrag kan oppikken.” Hij hoopt dat de kennis over navigatiegedrag uit Sea Hero Quest uiteindelijk wel leidt tot een makkelijk uit te voeren, nieuwe diagnostische test.

Testen van navigatiegedrag helpt om dementie eerder te ontdekken, meent ook Van der Ham. “In het onderzoek naar Alzheimer bewegen we weg van biologische indicatoren, zoals hersenscans en stoffen in het bloed. We zetten meer in op het meten van ruimtelijke vaardigheden, omdat je die al vroeg in het ziekteproces kan opmerken.” De door Hornberger ontwikkelde game is nog niet geschikt om te gebruiken in de kliniek. “Je wil een korte, duidelijke taak die zo gepiept is om het toepasbaar te houden. Sea Hero Quest heeft nu bijvoorbeeld nog te veel levels”, aldus Van der Ham.

Een gezonde leefstijl verkleint het risico op Alzheimer, volgens neurowetenschapper Michael Hornberger.

Preventieve maatregelen

Van der Ham is het met Van Solinge eens dat de kracht van de PNAS-studie zit in het enorme aantal mensen dat Sea Hero Quest speelde. “Als iemand afwijkt van de norm, is het tijd om op te gaan letten.” Een geneesmiddel voor Alzheimer is er nog niet, maar voor de omgeving van een patiënt is het fijn om bijtijds voorzorgsmaatregelen te treffen. Hornberger: “Idealiter hebben we in de toekomst een test die routinematig gebruikt wordt door professionals in de gezondheidszorg om te bepalen of iemand verhoogd risico loopt op Alzheimer, om het vervolgens te hebben over preventieve maatregelen.”

Hij noemt lichaamsbeweging en een gezonder dieet, waarmee je risico op Alzheimer tot dertig procent zou kunnen verlagen, zeker als je ook andere risicofactoren hebt zoals hoge bloeddruk en hoog cholesterol. Hoe eerder je weet dat je verhoogd risico hebt, hoe eerder je met hulp van bijvoorbeeld de huisarts in actie kan komen, aldus de neurowetenschapper. Van der Ham: “Ik zou bijna zeggen: neem zo’n versimpelde game op als standaard screening voor ouderen die bij de huisarts komen.”

Bron:

Gillian Coughlan e.a., Toward personalized cognitive diagnostics of at-genetic-risk Alzheimer’s disease, PNAS. Online op 23 april 2019.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 10 mei 2019

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.