Je leest:

Komeet ISON scheert langs de zon

Komeet ISON scheert langs de zon

Auteur: | 28 november 2013

Komeet ISON houdt de gemoederen in de astronomische gemeenschap al een jaar lang bezig. Volgens sommigen zou het wel eens de helderste komeet van de eeuw kunnen worden. 28 november passeert ISON de zon op een luttele 1,8 miljoen kilometer. Mocht hij die scheervlucht overleven dan zou het in december voor een bijzondere verschijning in de vroege ochtendhemel kunnen zorgen.

UPDATE – 5 december 2013

Het doek is gevallen voor ISON. De komeet lijkt zijn scheervlucht om de zon nauwelijks te hebben overleefd. Even leek het erop dat er helemaal niets over was gebleven van ISON, maar toch zagen astronomen een stofwolk achter de zon uitkomen: de overblijfselen van het hemellichaam. Van een vaste kern is echter geen sprake meer en de kansen op een komeetverschijning ‘helderder dan de volle maan’ zijn daarmee verkeken.

De zonnepassage van ISON, gezien door ESA.

De in september 2012 ontdekte komeet ISON leek de hooggespannen verwachtingen in eerste instantie niet waar te gaan maken. De bal van steen en ijs bleek de afgelopen maanden telkens minder helder te zijn dan wat astronomen in eerste instantie hadden voorspeld. Toch was er halverwege november een behoorlijke opleving in de helderheid van ISON en stonden de astronomie-blogs op internet weer vol over de ‘komeet van de eeuw’.

De helderheid is sinds 15 november hoog genoeg om de komeet met het blote oog te kunnen waarnemen. Maar beter lukt dat nog met bijvoorbeeld een verrekijker. De helderheid van de komeet loopt op doordat hij vanuit de koude buitenste delen van het zonnestelsel steeds dichter bij de zon komt. Door de opwarming van het hemellichaam sublimeert er steeds meer ijs dat de komeet uit wordt gestuwd en er als een grote wolk omheen blijft hangen.

Wat zijn kometen?

Kometen zijn relatief kleine en broze brokstukken bestaande uit steen en ijs. De kern is vaak maar enkele tientallen kilometers groot, terwijl de komeetstaarten zich kunnen uitstrekken over miljoenen kilometers. Ze ontstaan doordat ijs in de komeet onder invloed van zonnewarmte sublimeert en een wolk om de komeet vormt. De zonnewind weet een deel van het gas vervolgens de ruimte in te blazen. Een tweede staart wordt vaak gevormd door fijn stof dat de ruimte in worden geslingerd.

Kometen zijn vermoedelijk afkomstige uit de Oortwolk die zich op grote afstand rondom de zon moet bevinden. Af en toe zou er een brokstuk uit de Oortwolk richting de zon worden geslingerd om daar voor een prachtig spektakel te kunnen zorgen.

Zou komeet ISON net zo’n spektakel worden als Hale-Bopp, een van de helderste kometen van de afgelopen tientallen jaren? Vanaf het voorjaar van 1997 was deze komeet ongeveer 18 maanden lang met het blote oog waar te nemen.

Gebroken of niet

Op 28 november is ISON de zon op ongeveer 1,8 miljoen kilometer genaderd, ter vergelijking, de aarde staat op een veel comfortabelere afstand van 150 miljoen kilometer. Na zijn bezoek aan de zon vervolgt ISON zijn sterk elliptische baan en wint hij weer afstand tot de zon. Echter, door de hete zonnepassage (die ISON tot wel enkele duizenden graden Celsius opwarmt) kan het zijn dat de komeet dan helderder is dan ooit te voren.

Het blijft allemaal koffiedik kijken. De helderheid van ISON in december zal sterk afhangen van de komeetkern die al dan niet in stukken is gebroken. Als dat namelijk gebeurt onder invloed van de zwaartekracht van de zon dan zal de productie van nieuw gas en stof flink belemmerd worden.

De afgelopen dagen kwamen er berichten van onder andere NASA, dat de komeet inderdaad in stukken was gebroken. De hoeveelheid gas die ISON produceerde was gedaald en tegelijkertijd werd er veel meer stof rond de komeet waargenomen. Tekenen aan de wand voor een gebroken kern. Maar omdat de kleine kern niet direct gezien kan worden bleef het speculeren. Gister bleek de situatie weer teruggekeerd naar het oude en de astronomen stellen dat ze momenteel niet weten of de kern nog intact is of niet.

ISON waarnemen

Momenteel is ISON te dicht bij de zon om hem direct te kunnen waarnemen, maar zoals gezegd gaat zijn afstand weer langzaam toenemen. Uiteindelijk zal hij in de loop van de tweede week van december weer langzaam zichtbaar worden. Je moet wel vroeg naar buiten, net voor zonsopkomst zou de komeet te zien moeten zijn. Hij staat dan net boven de oostelijke horizon.

Het pad van komeet ISON. Dit is de situatie voor 7 december 2013, 7:25 uur. Wanneer de zon nog onder de horizon is, komt de voor het blote oog zichtbare komeet er al bovenuit. De V-vorm representeert de baan van de komeet om de zon (vanaf de aarde gezien).

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 28 november 2013

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.