Je leest:

Heeft luchtverontreiniging invloed op het verloop van COVID-19?

Heeft luchtverontreiniging invloed op het verloop van COVID-19?

Auteur: | 20 oktober 2020
@austinchan, via Unsplash

Bij de eerste coronagolf was met name Brabant de klos, nu zijn het vooral de grote steden. De regio’s waar de lucht relatief schoon is lijken er in beide gevallen beter af te komen. Is het aantal slachtoffers van Covid-19 gerelateerd aan luchtvervuiling? Dat vraagt een van onze lezers zich af.

Op zich is dat een logische gedachte, vindt milieu-epidemiologe Lidwien Smit van de Universiteit Utrecht. “Verontreinigde lucht is slecht voor de longen en kan daardoor bij veel aandoeningen een rol spelen.” Zo is er een verband tussen de aanwezigheid van fijnstof en luchtwegklachten, en Covid-19 is bij uitstek een luchtweginfectie.

Tot nu toe is er echter nog geen bewijs dat het aantal slachtoffers van Covid-19 gerelateerd is aan luchtvervuiling. Er zijn wel onderzoekers die claimen dat ze een ‘overduidelijk verband’ tussen het aantal coronaslachtoffers en de hoeveelheid fijnstof in de lucht hebben gevonden, maar experts trekken die conclusie in twijfel.

Verontreinigde lucht is slecht voor de longen.
Ivan Bogdanov, vrije domien, via Unsplash

Italië, Amerika en Nederland

In maart al opperde een team Italiaanse wetenschappers dit verband naar aanleiding van een analyse van coronagevallen in Noord-Italië. Vervolgens haalde in april een studie van onderzoekers uit Harvard de pers. Zij vergeleken de hoeveelheid fijnstofdeeltjes kleiner dan 2,5 micrometer (PM2,5) met het aantal corona-doden in 3080 provincies (county’s) van de Verenigde Staten. Hoe meer fijnstof, hoe groter het overlijdensrisico, concludeerden de onderzoekers hieruit. Een toename van één microgram (dat is een miljoenste van een gram) fijnstof per kubieke meter geeft al vijftien procent meer de kans om aan corona te overlijden.

Een team economen van de Universiteit van Birmingham publiceerde half juli een soortgelijk onderzoek – maar dan uitgevoerd in Nederland, na afloop van de eerste golf. Één microgram extra fijnstof in een kubieke meter lucht leidde hier tot tussen de 13,0 en 21,4 procent extra doden, concludeerden zij. Hun artikel toont luchtverontreinigingskaarten van Nederland, die eenzelfde soort patroon laten zien als de kaart met coronaslachtoffers. Oplopend van noord naar zuid, met een piek in Brabant.

Kritiek

Het artikel over de Verenigde Staten werd gepubliceerd op medRxiv – een website waar medische wetenschappers hun verhalen snel kwijt kunnen, nog voor er een peer-review (dus een kritische beoordeling van vakgenoten) heeft plaatsgevonden. De kritiek die volgde was echter niet mals. Het onderzoek was veel te kort door de bocht en hield nauwelijks rekening met andere factoren die een rol kunnen spelen, oordeelden experts. Zo zit er in grote steden vaak veel fijnstof in de lucht, maar zijn ze ook erg dichtbevolkt, waardoor het coronavirus zich er makkelijk verspreidt.

Uitgelicht door de redactie

Biotechnologie
In het ziekenhuis van de toekomst beland je vóórdat je ziek wordt

Biologie
Spaceship Earth: real-life soap of wetenschap?

Geesteswetenschappen
Een schuilplaats van slimme surveillancetechnologie

Bovendien zaten de gebieden in verschillende fasen van de verspreidingsgolf, schreven de Canadese milieu-epidemiologen Paul Villeneuve en Mark Goldberg in een vernietigend stuk in The Conversation. Sommige county’s bevonden zich nog ergens aan het begin van de curve, andere zaten al bijna aan de top. En dat scheelt nogal, bij exponentiële groei.

Toen de onderzoekers hiervoor corrigeerden, daalde het percentage extra coronadoden per microgram fijnstof subiet van vijftien naar acht procent. In het onderzoek over Nederland werd wel vanaf het begin rekening gehouden met zaken als bevolkingsdichtheid, leeftijdsopbouw, sociale context, en het aantal rokers en mensen met obesitas.

Verkeerd opgezet

Toch blijft het zo dat beide onderzoeken niet veel zeggen, vindt Smit. “Om een conclusie als deze te kunnen trekken, moet je geen gebieden met elkaar vergelijken maar individuele patiënten”, vertelt ze desgevraagd. Covid-19 is een ziekte waarbij veel van toeval afhangt, legt Smit uit. “Carnaval in Brabant was een echt superspreading event. Toen het begin van de uitbraak juist in die provincie veel slachtoffers had geëist, stelden andere regio’s al maatregelen in. Daar was men toen de golf hen bereikte dus vanaf het begin al voorzichtiger.”

Voor aandoeningen als hart- en vaatziekten kan dit soort ‘regionale statistiek’ soms nog wel zinvol zijn – omdat die ziekte zich veel gelijkmatiger verdeeld voordoet, legt Smit uit. “Maar bij het coronavirus steek je elkaar aan, heb je kettingreacties in lokale brandhaarden en dan speelt toeval een veel grotere rol.”

Cohortstudie

De beste manier om een verband tussen de ernst van corona en de kwaliteit van de lucht te onderzoeken, is met een zogeheten cohortstudie. Je volgt dan een grote groep positief geteste mensen en verzamelt allerlei gegevens over hun leefomstandigheden. Aan het eind van het onderzoek vergelijk je dan de gegevens van de mensen die aan Covid-19 zijn overleden met die van de mensen die nog leven.

“Dit betekent dus niet dat er geen verband is tussen luchtkwaliteit en de ernst van Covid-19”, benadrukt Smit. “Een vervuilde lucht is sowieso slecht voor de gezondheid en heeft een negatieve invloed effect op de meeste luchtwegaandoeningen.”

Maar hoe belangrijk deze invloed is in vergelijking met alle andere factoren die een rol spelen is moeilijk te zeggen – en de stellige conclusies uit de onderzoeken die een paar maanden geleden in de media rondzongen zijn volstrekt ongegrond.

Bronnen:

  • Setti e.a., (7 april 2020), The Potential role of Particulate Matter in the Spreading of COVID-19 in Northern Italy: First Evidence-based Research Hypotheses, medRxiv preprint service
  • Wu et al., (9 april 2020), Exposure to air pollution and COVID-19 mortality in the United States: A nationwide cross-sectional study, medRxiv preprint service
  • Hood, (13 juni 2020), Air pollution exposure linked to higher COVID-19 cases and deaths – new study, The Conversation
  • Cole e.a., (17 juni 2020) Air Pollution Exposure and COVID-19, IZA Discussion Paper No. 13367, SSRN
Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 20 oktober 2020

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.