Je leest:

Doorbraak van het jaar: afweercellen tegen kanker

Doorbraak van het jaar: afweercellen tegen kanker

Auteur: | 30 december 2013

Het gerenommeerde wetenschappelijke tijdschrift Science heeft immuuntherapie tegen kanker uitgeroepen tot doorbraak van het jaar 2013. Deze behandeling is erop gericht om het afweersysteem van de patiënt te versterken zodat het de strijd aan kan gaan met kanker. Dit jaar is uit klinische tests gebleken dat sommige patiënten baat hebben bij de nieuwe therapie.

In een aantal gevallen is het leven van kankerpatiënten dankzij de behandeling verlengd. Zo is er het verhaal van een vrouw met een grote tumor in één van de longen. Ze kreeg immuuntherapie en nu, dertien jaar na de diagnose van haar ziekte, is ze nog steeds in leven. Ook een zesjarig kind dat leed aan leukemie kreeg immuuntherapie en is nu herstellende.

Rem op T-cellen

Traditionele medicijnen tegen kanker proberen de tumorcellen aan te pakken en te vernietigen. In dat opzicht is immuuntherapie fundamenteel anders. De tumor zelf wordt met rust gelaten. In plaats daarvan zet de behandeling het afweersysteem aan het werk om de kankercellen op te ruimen.

Afweercellen ruimen kanker op.
Susan Arnold, Wikimedia Commons

Immuuntherapie is bij toeval ontdekt. Aan het eind van de jaren tachtig identificeerden Franse celbiologen een nieuwe receptor op de oppervlakte van een T-cel, een bepaald type afweercel. Tumorimmunoloog James Allison ontdekte later dat deze receptor remmend werkt op de T-cel en dat de T-cel daardoor niet is staat is een volledige afweeraanval uit te voeren.

NEMO Kennislink

Kennislink.nl interviewde tien toponderzoekers in Nederland en bundelde hun verhalen in een interactief digitaal boek. De onderzoekers nemen je mee in de wereld van hun onderzoek. Beleef een reis door de cel en al haar eigenaardigheden. De strijd tegen kanker legt helder uit en gebruikt daarbij beeld, video, infographics en 3D-animaties.

Download het interactieve digitale boek gratis in iTunes.

Allison bedacht dat het blokkeren van de receptor ertoe zou leiden dat het afweersysteem krachtiger wordt en wellicht wel in staat is om kankercellen op te ruimen. In 1996 publiceerde hij voor het eerst dat antistoffen, die gericht zijn tegen de ontdekte receptor, tumoren in muizen doen slinken. In diezelfde periode ontdekte een Japanse bioloog nog een nieuwe receptor op de oppervlakte van stervende T-cellen. Ook deze receptor fungeerde als een rem op het afweersysteem.

Genetisch gemodificeerde T-cellen

Geremde T-cellen kun je behandelen met antistoffen, maar je kunt ook proberen ze te repareren. Dat is precies wat kankeronderzoeker Steven Rosenberg doet. Hij oogst T-cellen die zijn gemigreerd naar tumoren, herprogrammeert deze en geeft ze weer terug aan patiënten. Deze aanpak werkt alleen als doktoren het kankerweefsel kunnen bereiken en is daardoor niet breed toepasbaar. Daarom probeert Rosenberg nu gezonde T-cellen van patiënten genetisch zo aan te passen dat ze in staat zijn kankercellen op te ruimen.

Als sneeuw voor de zon

Grote farmaceutische bedrijven wilden hun vingers niet branden aan deze nieuwe behandeling tegen kanker, omdat ze bang waren voor een grote flop. En dus kwam de opdracht om de ontdekking van Allison en zijn collega’s te vertalen naar een therapie voor mensen in handen van het kleine biotechnologiebedrijf Medarex.

Wikimedia Commons, vrijgegeven in het publieke domein

Tussen 2000 en 2006 begonnen de eerste klinische tests en de afgelopen jaren kwamen er steeds meer succesverhalen naar buiten. Toch zijn er ook nog veel vragen omtrent de nieuwe kankerbehandeling. Met traditionele kankermedicijnen is het simpel: ze werken of ze werken niet. Met immuuntherapie is dat anders. Soms groeien tumoren na de behandeling extra hard om vervolgens als sneeuw voor de zon te verdwijnen.

Ook heeft de behandeling soms nog effect als de patiënt al een tijdje geen antistoffen meer gekregen heeft. Dat doet vermoeden dat immuuntherapie het afweersysteem blijvend verandert, maar hoe dat precies gebeurt is nog onduidelijk.

Geen wondermiddel

De eerste klinische tests met immuuntherapie zijn dus een succes, maar volgens Science moeten we wel oppassen dat de behandeling geen hype wordt. De therapie is op dit moment slechts voor een klein deel van de kankerpatiënten binnen bereik en zorgt bij een nog kleiner deel echt voor verbetering. Een wondermiddel tegen kanker is het dus nog niet.

Andere genomineerden

Immuuntherapie is uitgeroepen tot doorbraak van het jaar, maar Science nomineerde nog meer wetenschappelijke doorbraken. Kennislink schreef al eerder over neutrino’s afkomstig uit supernova’s, het belang van darmbacteriën, een insect met een tandwiel en het oudste menselijke genoom.

Bron:

Jennifer Couzin-Frankel Cancer immunotherapy Science 342:6165 (1432-1433), doi:10.1126/science.342.6165.1432

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 30 december 2013
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.