Naar de content

'Wormhole' voor magnetische velden

Vinding transporteert magnetische velden zonder dat het zelf zichtbaar is

Jordi Prat-Camps/Universitat Autònoma de Barcelona

In sciencefictionfilms komen wormgaten al vaak voor. Ze vormen een exotische, onzichtbare brug tussen twee (verre) punten in de ruimte. Spaanse natuurkundigen hebben nu daadwerkelijk zo’n brug gemaakt voor magnetische velden. Ze denken dat het onder meer toepassingen heeft in MRI-scanners.

26 augustus 2015

Een beetje sciencefictionverhaal bevat wel een wormgat: een verborgen verbinding tussen twee veraf gelegen plekken in het universum. Ruimtereizigers die er doorheen springen leggen zo in een oogwenk een enorme afstand af. Hoewel de algemene relativiteitstheorie van Albert Einstein de deur op een kiertje houdt voor het werkelijk bestaan van deze exotische ruimtetijdbruggen is er nog nooit een waargenomen.

Het is Spaanse wetenschappers van de Universitat Autònoma de Barcelona nu wel gelukt een wormgat voor magnetische velden te creëren. Een magnetisch veld kan daarmee ongezien van de ene naar de andere plek worden getransporteerd. Misschien niet zo spectaculair als in een sciencefictionfilm, maar wetenschappelijk wel interessant.

In feite is hun apparaat een tunnel die een magneetveld extreem goed geleid, maar zélf van buiten niet zichtbaar is. Althans, niet detecteerbaar met een ánder magnetisch veld. Het apparaat zelf is gewoon zichtbaar en ziet eruit als een glimmende metalen bal. Met een beetje goede wil kun je de constructie inderdaad een wormgat noemen. De Catalanen publiceerden hun resultaten afgelopen week in het tijdschrift Scientific Reports.

Links de bolconstructie die het magnetische veld aan de rechterkant ‘opslokt’ en het aan de linkerkant weer loslaat. Magnetisch beschouwd is de constructie onzichtbaar (rechts).

Jordi Prat-Camps/Universitat Autònoma de Barcelona

Supergeleidende- en mumetalen

Al in 2007 werd er door onder andere Amerikaanse wetenschappers een ontwerp bedacht voor een wormgat voor magnetische én elektrische velden. Een ‘elektromagnetische tunnel’ om bijvoorbeeld licht (een elektromagnetische golf) doorheen te transporteren. Licht dat echter loodrecht op de zijkant van deze tunnel valt wordt daar keurig omheen geleid zodat het in praktijk onzichtbaar is.

Hoofdauteur Àlvar Sànchez vertelt Kennislink dat de constructie van zo’n wormgat te hoog gegrepen was. “Praktisch bleek de realisatie van het elektromagnetische wormgat extreem moeilijk. Wij hebben ervoor gekozen om een wormgat voor álleen magnetische velden te maken.”

Het magnetische wormgat is een ongeveer tien centimeter grote bal die bestaat uit een magnetisch geleidende tunnel met daaromheen verschillende lagen om die tunnel magnetisch ‘onzichtbaar’ te maken. Het apparaat functioneert alleen ondergedompeld in vloeibaar stikstof (rechts), omdat de supergeleidende onderdelen alleen bij extreem lage temperaturen werken.

Brady et al.

De constructie van Sànchez en collega’s bestaat uit verschillende onderdelen. Ten eerste is er het materiaal dat het magnetische veld transporteert. Een zogenoemd mumetaal dat als een horizontale cilinder door het apparaat loopt. Om die cilinder zit een bol van een supergeleidend materiaal, die magnetische velden volledig weerkaatst. Dit vormt de belangrijkste magnetische afscherming van het wormgat.

Maar een echt magnetisch wormgat heb je dan nog niet. Een weerkaatsend materiaal is immers niet onzichtbaar, denk maar aan een spiegel. Om het supergeleidende materiaal op zijn beurt te verbergen werd daaromheen een tweede laag van het mumetaal aangebracht. Deze schermt de supergeleidende laag af, en maakt hem in zekere zin onzichtbaar.

Een persoon krijgt een MRI-scan.

Een MRI-scanner.

NIH via CC BY-NC 2.0

Medische beeldvorming

Sanchez benadrukt dat zijn werk toepassingen heeft. Bijvoorbeeld in MRI-scanners, die sterke magnetische velden gebruiken om beelden van het menselijk lichaam te maken. Het wormgat kan die magnetische velden naar een plek dirigeren zonder dat de magneet in de buurt hoeft te zijn en bijvoorbeeld andere (metalen) apparaten stoort.

Maar Sanchez droomt ook nog graag verder. “Magnetisme speelt een rol in zoveel belangrijke technologieën – bijvoorbeeld geheugen, motoren en dynamo’s – dat het best mogelijk is dat we hiervoor toepassingen zullen vinden die we ons vandaag de dag nog niet eens kunnen voorstellen.”

Bron
  • Prat-Camps, J. et al., A Magnetic Wormhole, Scientific Reports (20 augustus 2015), DOI:10.1038/srep12488
ReactiesReageer