Je leest:

Wie zoet is…

Wie zoet is…

Aspartaam: stille killer of onschuldige suikervervanger?

Auteur: | 10 januari 2018

Veel suiker eten is slecht voor je. Maar de alternatieven, kunstmatige zoetstoffen zoals aspartaam, lijken voor velen ook niet de oplossing. Op het internet vind je een brij van meningen over negatieve gezondheidseffecten van aspartaam. Maar is aspartaam echt zo schadelijk?

Van frisdrank tot koekjes, en van ketchup tot peperkoek: suiker zit in een enorm aantal producten. “Gemiddeld eten Nederlanders 122 gram suiker per dag”, weet Jaap Seidell, professor Voeding en Gezondheid aan de Vrije Universiteit Amsterdam. “Terwijl de WHO (World Health Organization) aanbeveelt om niet meer dan 25 gram aan toegevoegde suiker te eten.”

Kun je suiker vervangen?

Het is bijna onmogelijk volledig suikervrij te eten. Kijk maar eens op de verpakkingen in de supermarkt – je kunt bijna alles terugleggen. Maar wat is het alternatief? Kunstmatige zoetstoffen?

De bekendste, en meest gebruikte kunstmatige zoetstof is aspartaam (E951). Deze zoetstof is wel 180 keer zoeter dan suiker, waardoor er veel minder van nodig is om een product zoet te laten smaken. Hierdoor is de caloriewaarde van het betreffende product een stuk lager dan een vergelijkbaar product waar suiker in zit. Aspartaam zit in meer dan zesduizend voedingsmiddelen. Vooral in light-frisdranken, maar het is ook terug te vinden in snoep, kauwgom, zoetjes, ijs en verschillende medicijnen.

Andere alternatieven?

Het alternatief dat ‘aspartaamtegenstanders’ geven voor het gebruik van kunstmatige zoetstoffen is de ‘natuurlijke’ zoetstof bekend onder de naam Stevia. Het probleem met deze zoetstof, bestaande uit stevioglycosiden, is dat ze een bittere nasmaak heeft. Stevioglycosiden worden daarom vaak alsnog gecombineerd met suiker om de bittere smaak te verlagen. Andere alternatieven voor suiker die je kunt vinden op het internet zijn andere andere palmsuiker, kokosbloesemsuiker en honing. Dit zijn echter ook gewoon suikers.

Wanneer je ‘aspartaam’ intypt in Google, vind je de meest interessante anti-aspartaamgroepen die aspartaam afbeelden als puur vergif. Zij claimen dat aspartaam de oorzaak is van vele gevallen van onder andere kanker, hersenschade, diabetes en obesitas. Maar wat is aspartaam eigenlijk precies en is het daadwerkelijk zo giftig zoals mensen beweren dat het is?

Essentiële stoffen

Je lichaam breekt aspartaam af tot de bouwstenen: twee aminozuren, fenylalanine en asparaginezuur, en daarnaast een alcohol, methanol. Die benamingen klinken natuurlijk heel giftig, maar is dat ook het geval?

Aspartaam bestaat voor 50 procent uit fenylalanine, een essentieel aminozuur. Aminozuren zijn onmisbaar in elk stofwisselingsproces; zo vormen ze de basis van alle levensprocessen. Een aminozuur is ‘essentieel’ als het lichaam deze stof zelf niet aanmaakt, terwijl wij mensen het wel nodig hebben. Het is dus belangrijk dat we deze stof via voeding binnen krijgen. Fenylalanine is één van de bouwstenen van eiwitten. En zit onder andere ook in kaas, pinda’s en sojabonen.

Fenylalanine is alleen giftig voor mensen met phenylketonurie (PKU). Dit is een erfelijke stofwisselingsziekte die in Nederland bij ongeveer 1 op de 18.000 pasgeborenen voorkomt. De lever kan dan fenylalanine niet goed afbreken, waardoor het zich in het bloed opstapelt. Deze opstapeling beschadigt de hersenen. Mensen met deze ziekte moeten dus goed opletten of een product aspartaam bevat, voor anderen is fenylalanine niet schadelijk.

Alerte hersenen

40 procent van aspartaam bestaat uit asparaginezuur. Dat is, net als fenylalanine, een veelvoorkomend aminozuur als bouwsteen van eiwitten. Asparaginezuur is, tegenover fenylalanine, geen essentieel aminozuur. Je hoeft het niet door voeding binnen te krijgen, omdat het lichaam zelf asparaginezuur aanmaakt. Maar het is dus ook niet schadelijk. Je vindt deze stof ook terug in spruitjes, avocado’s, asperges en suikerbieten.

Asparaginezuur is zeer belangrijk voor het lichaam. Het houdt de hersenen alert en verwijdert schadelijke stoffen uit de lever. Seidell waarschuwt wel: “Bij verhitting voor consumptie kan acrylamide vormen.” Dit is een zeer schadelijke stof, die kan leiden tot neurotoxische effecten, kanker of zenuwschade. Acrylamide vormt zich echter pas bij verhitting tot temperaturen boven de 120 graden Celsius. Het gebeurt dus niet als je per ongeluk je frisdrank in de zon laat staan. Zetmeelrijke levensmiddelen, zoals gefrituurde aardappelproducten, zijn gevoeliger voor acrylamide-vorming dan producten die aspartaam bevatten, omdat deze producten meer asparaginezuur bevatten.

Uitgelicht door de redactie

Biologie
Waar komt religie vandaan?

Biologie
Jacht speelt belangrijke rol in afname grote zoogdieren

Maatschappijwetenschappen
Hoe moeilijk is punten tellen bij het Songfestival?

Vruchtensapje?

De overgebleven 10 procent van aspartaam bestaat uit methanol. Methanol is hartstikke giftig. Het zorgt voor blindheid, kaalheid en is uiteindelijk dodelijk. Het is een bijproduct dat ontstaat bij de gisting van alcohol – je vindt het dus al snel in slecht gestookte alcohol. Maar methanol zit ook gewoon in vruchtensap.

Methanol ontbindt zich in mierenzuur en formaldehyde in het lichaam. Formaldehyde is, in grote hoeveelheden, een dodelijk neurotoxine. Dat wil zeggen dat het schadelijk is voor je zenuwstelsel. Formaldehyde is een bekende kankerverwekker, kan het netvlies beschadigen, het DNA verstoren en geboorteafwijkingen veroorzaken.

“De dodelijke dosis methanol is 25 gram”, vertelt Seidell, “Maar wanneer je kijkt naar de hoeveelheid methanol in light-producten, lijkt die mee te vallen. Iemand van 75 kilogram moet ongeveer meer dan 55 liter light-frisdrank consumeren om aan 25 gram methanol te komen. Eén liter frisdrank gezoet met aspartaam bevat slechts 55 milligram methanol. Eén liter vruchtensap bevat daarentegen 680 milligram methanol.” Gek dat mensen zo bang zijn voor aspartaam en niet voor vruchtensap.

Alles is vergif!

Dus, is aspartaam giftig? Ja, alles is giftig bij een te hoge dosis, zelfs water. Maar aspartaam is alleen schadelijk voor je gezondheid in enorm hoge dosis. De ADI (Aanvaardbare Dagelijkse Inname) van aspartaam is door EFSA (European Food Safety Authority) vastgesteld op 40 milligram aspartaam per kilogram lichaamsgewicht. Deze ADI ligt nog vele malen lager dan wanneer er een gevaar kan ontstaan.

Hoeveel aspartaam bevattende producten moet je dan nuttigen om tot deze ADI te komen? Zelf weeg ik ongeveer 65 kilogram. Volgens de ADI van aspartaam zou ik dus 2600 miligram aspartaam mogen nuttigen per dag. Als ik daaraan wil komen moet ik ongeveer 4,3 liter, oftewel 13 blikjes, light-frisdrank drinken per dag. Als je zo veel drinkt, is aspartaam waarschijnlijk niet je enige probleem.

Drink gerust een glaasje light, met mate.

Wie voedt de angst?

Er is dus geen hard bewijs voor de negatieve effecten van aspartaam. Waar komt de angst voor aspartaam dan vandaan? Onderzoeken naar de negatieve effecten van aspartaam kregen niet zo veel aandacht – tot het onderzoek van dr. John Olney uit 1996, arts aan de Washington University Medical School, waarin een verband wordt gesuggereerd tussen de consumptie van aspartaam en het ontstaan van hersentumoren.

Aspartaam is veilig voor consumptie op basis van de ADI, concludeert de EFSA.

Olney baseerde zijn onderzoek op de hersentumor-data van het National Cancer Institute (NCI). Uit de data van het NCI valt echter niet af te leiden of de mensen met een hersentumor daadwerkelijk aspartaam consumeren. Ook nam het aantal gevallen van hersentumoren volgens die cijfers in de jaren tachtig af, terwijl het gebruik van aspartaam toen juist toenam. Daarbij concludeert Olney zelf in zijn onderzoek dat zijn analyse geen hard bewijs levert voor de negatieve effecten van het consumeren van aspartaam.

Verschillende andere studies die negatieve bijwerkingen van aspartaam gevonden zouden hebben kwamen van de European Ramazzini Foundation, een onafhankelijk onderzoeksinstituut gericht op kankerpreventie. Zowel de FDA (Food and Drug Administration) als de EFSA (European Food Safety Authority) zagen in de resultaten geen reden om de Aanvaardbare Dagelijkse Inname te wijzigen.

“Aspartaam is puur vergif. Je gaat er dood aan.” Geloof jij gelijk alles wat je leest op het internet?

Deze studies hebben bijgedragen aan de groeiende angst voor het consumeren van aspartaam. Zo stelt Ragnar Lofstedt, professor Risk Management aan het King’s college London, in zijn onderzoek dat de communicatie strategie van onder andere de studie van de Ramazinni Foundation niet transparant was. De Ramazinni Foundation focuste zich op het sensationeel maken van de resultaten waardoor zij de media actief misleidde.

De angst voor aspartaam verspreidt zich daarnaast ook zeer makkelijk online. Het internet is, helaas in dit geval, een makkelijk, toegankelijk medium waar deze angst snel wordt gepromoot en overgenomen. Er is geen bewijs van afwezigheid van, maar wel afwezigheid van bewijs voor de negatieve gezondheidsrisico’s van het consumeren van aspartaam. En zo lang dit het geval is, zie ik geen reden tot paniek.

Bronnen

  • Lofstedt, R, Risk Communication, Media Amplification and the Aspartame Scare, Risk Management (oktober 2008). DOI: https://doi.org/10.1057/rm.2008.11
  • Magnuson, B. e.a., Aspartame: A Safety Evalutation Based on Current Use Levels, Regulations, and Toxicological and Epidemiological Studies, Critical Reviews in Toxicology (oktober 2008). DOI: https://doi.org/10.1080/10408440701516184
  • Nill, A., The History of Aspartame (2000 Third Year Paper), DASH (22 december 2017). Link: http://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:8846759
  • Olney, J. e.a., Increasing brain tumor rates: is there a link to aspartame? Journal of Neuropathology and Experimental Neurology (november 1996).
  • Soffritti, M. e.a., Effects of Aspartame: The Urgent Need for Regulatory Re- Evaluation, American journal of industrial medicine (april 2014). DOI: 10.1002/ajim.22296
Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 10 januari 2018

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.