Je leest:

Wel of geen dialyse?

Wel of geen dialyse?

Nieuw onderzoek wil ouderen helpen om een betere keuze te maken

Auteur: | 26 juli 2019
Photo by Marcelo Leal on Unsplash

Dialyse is niet altijd de beste keuze voor oudere mensen met ernstige nierproblemen. Het is namelijk een zware behandeling en het risico op overlijden is groot. Een nieuw onderzoek gaat vijftienhonderd ouderen met nierfalen volgen om toekomstige patiënten beter te adviseren over wel of geen dialyse.

Westerse landen vergrijzen. Omdat we steeds ouder worden en minder kinderen krijgen, zijn er steeds meer oudere mensen. Dat brengt problemen met zich mee. Want hoe ouder je wordt, hoe slechter je nieren gaan functioneren. Het filteren van afvalstoffen uit je bloed gaat dan steeds iets minder goed. Als je ook nog eens problemen met je bloedvaten hebt, of je hebt diabetes of een andere nierziekte, dan gaat je nierfunctie nog sneller achteruit.

Als je nieren nog nauwelijks werken en een transplantatie niet meer mogelijk is, heb je een kunstnier nodig om in leven te blijven. Maar dialyse is een zware behandeling en maakt oudere patiënt soms zieker dan ze al waren.

Hoog sterftecijfer

Momenteel zijn er zo’n vijfenzestighonderd mensen in Nederland waarvan de nierfunctie zo slecht is dat ze dialyse nodig hebben. De meeste van hen zijn boven de 70 jaar en te oud om nog een donornier te krijgen. Het sterftecijfer onder deze groep is hoog: 24 procent overlijdt in het eerste jaar nadat ze gestart zijn met dialyse. En na vijf jaar is 75 procent overleden.

Voor veel senioren is dialyse te zwaar. “Dialyse maakt een patiënt soms zieker”, vertelt internist-nefroloog Marjolijn van Buren van het HagaZiekenhuis en het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC). “Het is een zware behandeling die veel van ouderen vergt: hun conditie wordt slechter, ze zijn permanent moe, krijgen vaak problemen met hart- en bloedvaten, en afname van spierkracht. Hierdoor leveren ze vaak veel aan zelfstandigheid in.” Steeds meer ouderen stoppen met dialyse. Bij mensen boven de 65 jaar is het zelfs de meest voorkomende oorzaak van overlijden.

Minder goed functioneren

Een recent onderzoek van het UMC Utrecht volgde 187 oudere nierpatienten nadat ze met dialyse waren gestart. Na een half jaar ging veertig procent van hen achteruit in hun functioneren. Dit betekent dat ze het moeilijker kregen met dagelijkse verzorging (douchen, aankleden) en andere meer complexe taken die nodig zijn om zelfstandig te leven (winkelen, huishouden, telefoneren).

In dit onderzoek is ervoor gekozen om ouderen met een nierfunctie van vijftien procent of minder te volgen. “Dit zijn precies de patiënten die een keuze moeten maken of ze willen dialyseren of niet”, zegt Van Buren. “Bij een nierfunctie van twintig procent blijven mensen vaak nog lang stabiel. Maar wij willen juist het keuzeproces en de tijd daarna in kaart brengen.”

De keuze voor ouderen om wel of niet te starten met dialyse is lastig. “We weten dat mensen die in een verpleeghuis wonen of dement zijn op het moment dat ze met dialyse starten, het vaak slecht doen omdat ze niet meer voor zichzelf kunnen zorgen”, zegt Van Buren. “Maar we hebben geen zicht op alle factoren die ervoor zorgen dat de ene patiënt het beter doet dan de andere. Daarom starten we na de zomer met een nieuw onderzoek om dat in kaart te brengen. Op basis van de resultaten kunnen we toekomstige patiënten beter adviseren over het al dan niet starten met dialyse.” Van Buren leidt dit project, dat DIALOGICA heet (DIALysis or not: Outcomes in older kidney patients with GeriatriC Assessment), samen met Alferso Abrahams, internist-nefroloog in het UMC Utrecht. Het project gaat in minimaal dertig ziekenhuizen vijftienhonderd patiënten van 70 jaar en ouder volgen, met een nierfunctie van vijftien procent of minder.

Kwaliteit van leven

Dialyse is niet de enige optie voor ouderen met nierfalen. Ze kunnen ook kiezen voor conservatieve therapie. “Dat is een ondersteunende behandeling, zonder dialyse of transplantatie”, legt Van Buren uit. “Het doel is om de achteruitgang van de nierfunctie en de ziektelast zo veel mogelijk te beperken door bijvoorbeeld hoge bloeddruk en diabetes onder controle te houden. Ook worden symptomen van nierfalen zo goed mogelijk behandeld, zoals jeuk, slechte eetlust, vochtophoping en spierkrampen.” Conservatieve therapie is minder belastend voor patiënten dan dialyse, ze hoeven bijvoorbeeld veel minder vaak naar het ziekenhuis. Ook is het veel goedkoper.

Van Buren en haar collega’s gaan kijken naar het verschil in kwaliteit van leven tussen ouderen die kiezen voor dialyse of voor conservatieve therapie. “Dat is eerder nog niet onderzocht. Ook uniek aan deze studie is dat we de patiënten gaan volgen vanaf het moment dat ze de keuze moeten gaan maken. Eerdere studies keken alleen naar patiënten die al aan de dialyse waren en naar het sterftecijfer.”

Tijdens het onderzoek worden allerlei kenmerken van de patiënten genoteerd die iets zeggen over de kwaliteit van hun leven. In de ouderengeneeskunde heet dit een geriatrische assessment. Het bestaat uit drie delen:

  • Cognitie: Hoe functioneert het geheugen? Hoe snel kan iemand nieuwe informatie verwerken?
  • Functioneren: Kan iemand nog voor zichzelf zorgen? Hoe is de mobiliteit van het lichaam en bijvoorbeeld het gezichtsvermogen?
  • Sociaal: Woont iemand alleen? Heeft iemand een sociaal netwerk of mantelzorg?

Al deze kenmerken kunnen eraan bijdragen dat de ene patiënt meer baat heeft bij dialyse en de andere meer bij conservatieve therapie. Van Buren en haar collega’s gaan deze kenmerken bij de ouderen in het onderzoek vier jaar bijhouden, vanaf het keuzemoment.

Uitgelicht door de redactie

Biotechnologie
Tuberculosebacterie speelt verstoppertje door maagzuurremmer

Geesteswetenschappen
Hoe schadelijk is de lange schoolvakantie?

Taalwetenschap
Een nieuwe taal creëren tijdens Lowlands

Aan de hand van dit onderzoek hoopt Van Buren dat er betere voorspellingen kunnen worden gedaan over welke oudere persoon baat heeft bij dialyse en welke niet. “Op dit moment worden patiënten al goed begeleid in het keuzeproces, maar er is veel variatie tussen ziekenhuizen in welke keuzes er uiteindelijk gemaakt worden. Ik hoop dat de uitkomst van ons onderzoek het keuzeproces verbetert voor de individuele patiënt en dat we zo de kwaliteit van leven van ouderen kunnen verhogen.”

Bronnen

  • Namiko A. Goto e.a. Association of Initiation of Maintenance Dialysis with Functional Status and Caregiver Burden, Clinical Journal of American Society of Nephrology (CJASN), juni 2019 (online), DOI: 10.2215/CJN.13131118
Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 26 juli 2019

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.