Je leest:

Wat heeft 2019 voor ons in petto?

Wat heeft 2019 voor ons in petto?

De redactie van NEMO Kennislink werpt een wetenschappelijke blik vooruit

Gedachtelezen, bionische materialen, goedkopere geneesmiddelen en een bezoekje aan de Kuipergordel. In de week tussen kerstdiner en nieuwsjaarreceptie waagt de redactie van NEMO Kennislink zich opnieuw aan een voorzichtige vooruitblik: wat gaat 2019 ons voor wetenschappelijke doorbraken brengen?

Vorig jaar, precies rond deze tijd, vroegen we onze redacteuren voor het eerst: ‘Welke grote doorbraken verwacht je op je eigen vakgebied voor het komende jaar?’ NEMO Kennislinkredacteur Roel van der Heijden sprak voor 2018 de wens uit om voor het eerst een supergroot zwart gat als Sagittarius A* recht in de ogen te kunnen kijken. En ondanks dat het allereerste beeld van een zwart gat toch nog even op zich laat wachten, hebben astronomen al het een en ander ontdekt over Sagittarius A*.

NEMO Kennislinkredacteur Anne van Kessel was er – achteraf terecht – van overtuigd dat we in 2018 nog meer zouden gaan horen van gentherapie en de inzet van CRISPR-Cas. Maar dat uiteindelijk september 2018 al de eerste genetisch gemodificeerde mensen geboren zouden worden, had zelfs zij waarschijnlijk niet durven voorspellen.

Vol trots vertelt de Chinese onderzoeker He Jiankui over zijn werk en de geboorte van de genetisch gemodificeerde tweeling. Maar de wetenschappelijke wereld reageerde met ongeloof, boosheid en afschuw.

Ook dit jaar vroegen we onze redacteuren wat zij voor 2019 verwachten binnen hun vakgebied.

Een bezoekje aan de Kuipergordel

Hoe kun je het jaar beter beginnen dan met het bezoek aan een ijzige brok gesteente in de buitendelen van ons zonnestelsel? De New Horizons-sonde, bekend van het eerste bezoek aan dwergplaneet Pluto in 2015, vliegt op 1 januari van het nieuwe jaar dicht langs Ultima Thule, een pakweg dertig kilometer groot stuk steen en ijs in de zogenoemde Kuipergordel.

Deze gordel, die de naam draagt van de van oorsprong Nederlandse astronoom Gerard Kuiper, bestaat uit miljarden ijzige rotsblokken die waarschijnlijk sinds het ontstaan van het zonnestelsel nauwelijks zijn veranderd. New Horizons is de eerste missie die objecten in deze regio bezoekt, en zal onder andere metingen doen aan de samenstelling van deze ‘bouwstenen van het zonnestelsel’. NEMO Kennislinkredacteur Roel van der Heijden verwacht veel van deze missie het komende jaar.

Dat NEMO Kennislinkredacteur Roel van der Heijden zulke hoge verwachtingen heeft van de New Horizons-missie langs Ultima Thule is niet zo gek; de beelden van Pluto die New Horizons tijdens de missie van 2015 terugzond waren adembenemend.

De elementen op onze aarde zijn niet oneindig voorradig. We gebruiken steeds meer elementen zoals platina en neodymium, bijvoorbeeld voor in onze elektronische apparaten en krachtige magneten. Als we die apparaten vervolgens op de vuilnishoop gooien of vervangen door een nieuwer model, is het lang niet altijd mogelijk om deze schaarse elementen daar weer uit te halen om ze opnieuw te gebruiken.

NEMO Kennislinkredacteur Renée Moezelaar hoopt dat steeds meer mensen de waarde van deze elementen gaan beseffen, en dat de kleinere (en hopelijk ook grotere) initiatieven om dit soort materialen te recyclen zich in 2019 flink uitbreiden.

Gedachtelezen en biomaterialen

NEMO Kennislinkredacteur Mariska van Sprundel verwacht dat we in 2019 meer gaan horen over zowel initiatieven om hersenactiviteit uit te lezen, als over methoden om het brein te stimuleren. Oftewel ‘mind reading’ en ‘mind writing’, zoals de directeur van het Nederlands Herseninstituut Pieter Roelfsema het in juli verwoordde in het vakblad Trends in Cognitive Sciences. Het is nu al mogelijk om met behulp van hersenactiviteit kunstmatige ledematen aan te sturen.

Stimulatie van de hersenen met stroom gebeurt ook al, bijvoorbeeld om de ziekte van Parkinson te behandelen. De verwachting is echter dat we zulke technieken steeds meer gaan gebruiken voor mensverbetering. Mensen zonder ADHD gebruiken Ritalin nu al als breindoping. En met hersenmedicatie kan je angstige herinneringen uitgummen en zo het geheugen manipuleren, liet onderzoek van de Radboud Universiteit in Nijmegen recent zien bij ratten. Nieuwe neurotechnologieën komen snel onze kant op!

Bio-engineer Aart van Apeldoorn ontwikkelde een transplantatieplaats voor weefsel op een stuk biomateriaal niet veel groter dan een muntstuk van vijftig eurocent.
Aart van Apeldoorn

Wellicht dat nieuwe materialen daar ook een belangrijke rol in gaan spelen. Biomaterialen die kunnen interacteren met levende cellen bijvoorbeeld, want daar zullen we volgens NEMO Kennislinkredacteur Esther Thole in 2019 veel van gaan zien. Daarbij kan je denken aan materialen die in staat zijn om beschadigd weefsel te herstellen door de groei en ontwikkeling van nieuwe, gezonde cellen te stimuleren.

Maar er zijn ook biomaterialen op komst die de opname van virussen kunnen verhinderen of die de beweeglijkheid van kankercellen tegengaan waardoor uitzaaiingen worden voorkomen. Dit zullen nog vooral resultaten uit labonderzoek zijn, maar die laten ongetwijfeld zien dat het veranderen van de omgeving waarin levende cellen opereren cruciaal kan zijn om schade te herstellen, infecties te verhinderen en ziekten te behandelen.

Kunstmatige intelligentie en sociale data

NEMO Kennislinkredacteur Mathilde Jansen signaleerde vorig jaar al dat ook in de geesteswetenschappen onderzoekers steeds meer gebruik maken van grote hoeveelheden gedigitaliseerde data. Ook voor komend jaar verwacht zij dat deze trend zal doorzetten. Enerzijds maken geesteswetenschappers steeds vaker gebruik van ‘big data’, anderzijds zijn inzichten uit de geesteswetenschappen belangrijk om de razendsnelle ontwikkelingen in Artificiële Intelligentie (AI) in goede banen te leiden.

Uitgelicht door de redactie

Biologie
Krijgen we in de toekomst designerbaby’s?

Biologie
‘Uit de hele omgeving krijg je micro-organismen mee’

Biologie
Heeft de natuur last van ons licht?

Uit onderzoek blijkt dat robots en computers vaak discrimineren omdat de menselijke input niet zonder bias is. Tijdens een recente bijeenkomst van het KNAW Humanities Cluster pleitte hoogleraar Antal van den Bosch daarom voor culturele AI. Bij de ontwikkeling van AI moet nagedacht worden over de manier waarop cultuur verankerd is in taal. Daarvoor hebben we de geesteswetenschap hard nodig.

Misschien belanden dankzij big data in de geesteswetenschappen uiteindelijk ook meer oorlogsmisdadigers achter tralies. Er lopen immers nog steeds misdadigers uit de Tweede Wereldoorlog vrij rond. Afgelopen jaar is het Nationaal Archief aangeklaagd omdat het de toegang weigerde tot het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging. Hierin bevinden zich de afgeschermde dossiers over oorlogsmisdadigers. 18 december kwam de uitspraak: de rechter acht de verdediging van het Nationaal Archief – namelijk bescherming van de privacy – niet voldoende en geeft het archief tien weken om een nieuw besluit te vormen. Volgens NEMO Kennislinkredacteur Marjolein Overmeer lijkt het erop dat in 2019 de archieven eindelijk open gaan. Dit zal niet alleen nieuw interessant onderzoek naar oorlogsmisdadigers opleveren maar ook de opsporing van de enkeling die nog in leven is.

Goedkope geneesmiddelen en gele hesjes

Er is al enige tijd discussie over de prijs van geneesmiddelen. Farmaceutische bedrijven vragen soms exorbitant hoge bedragen, omdat zij de ontwikkelkosten van een medicijn terug willen verdienen en winst willen maken. Dit probleem speelt vooral bij weesgeneesmiddelen, die bedoeld zijn voor zeldzame aandoeningen en dus niet vaak verkocht worden. Een oplossing is er nog niet. Ideeën zijn er inmiddels genoeg. Bijvoorbeeld een ander ontwikkelmodel, waarbij niet alleen bedrijven maar ook zorgverzekeraars, ziekenhuizen en patiëntenverenigingen in nieuwe geneesmiddelen investeren. Of een aanpak waarbij apotheken en ziekenhuizen zelf bepaalde medicijnen goedkoop mogen ‘namaken’. NEMO Kennislinkredacteur Elles Lalieu verwacht dat we hier ongetwijfeld meer over gaan horen en ziet de eerste goedkope geneesmiddelen in 2019 op de markt komen.

Gele hesjes, protesten Brussel 8 december 2018

NEMO Kennislinkredacteur Marloes van Amerom denkt dat sociale wetenschappers zich steeds meer zullen storten op de toenemende sociaal-economische ongelijkheid in westerse landen, en de manieren om dat fenomeen zoveel mogelijk te verhelpen. Allereerst omdat protesten als die van de ‘gele hesjes’ voor een deel gemotiveerd zijn door gevoelens van achterstelling en woede naar een elite toe die wel goed voor zichzelf zorgt. Daarbij laat onderzoek zien dat in veel westerse landen de kloof tussen arm en rijk snel groeit. Oók in Nederland.

Daarbij gaat het overigens niet zozeer om klasse-ongelijkheid als wel ‘opleidingsongelijkheid’: er zijn steeds meer sociaal-economische verschillen tussen laag- en hoogopgeleiden. Ook is het voor het eerst in lange tijd zo dat jongeren waarschijnlijk niet hun ouders voorbij zullen streven qua inkomen, maar juist armer zullen zijn. Hoe groter de sociaal-economische kloof tussen rijk en arm in de samenleving, hoe groter de kans op conflict. Om die reden hoopt Marloes stiekem ook dat haar voorspelling dat wetenschappers zich hierover gaan buigen uitkomt: zodat met de wetenschap als stok achter de deur het tij nog op tijd kan keren.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 28 december 2018

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.