Naar de content
Faces of Science
Faces of Science

Wat als je ineens van alles vergeet

Pexels CC0

Je wilt afrekenen bij de kassa, maar plotseling weet je je pincode niet meer. Of je bent aan het koken en kunt de ingrediënten niet meer bij naam noemen. Naarmate we ouder worden, vergeten we dingen steeds vaker. Maar wat als dit beperkingen oplevert in ons dagelijks functioneren, zoals bij dementie?

31 mei 2021

Ruim 290.000 mensen met dementie in Nederland hebben iedere dag te maken met deze beperkingen. Hoe kan het dat het meest krachtige systeem van ons lichaam, ons brein, op termijn niet meer zo goed functioneert? Kunnen we hersenziektes voorkomen of zijn deze onlosmakelijk verbonden met ouder worden? In mijn blogs neem ik je mee in de factoren die zorgen voor het verval in hersenfuncties.

Heel langzaam of juist erg snel

Je staat er misschien niet bij stil als een oma, een buurman of een tante je verjaardag vergeet. Het kan de beste overkomen! De twijfels slaan toe als ze niet meer weten waar het gaspedaal zit, terwijl ze voorheen prima auto konden rijden. Wat zou er toch met hem of haar aan de hand zijn?

Dementie is niet 1 ziektebeeld, maar een verzamelnaam voor verschillende aandoeningen die leiden tot een achteruitgang in hersenfuncties. De eerste symptomen van dementie kunnen subtiel zijn en worden geuit als geheugenklachten, gedragsproblemen of veranderingen in karakter. Daarom duurt het soms enkele jaren voordat de symptomen herkend worden als de ziekte van Alzheimer, de meest voorkomende vorm van dementie. Heel soms presenteren deze symptomen zich echter in rap tempo, waarbij men in een tijdsbestek van weken compleet afhankelijk wordt.

Dat zien we bijvoorbeeld bij de ziekte van Creutzfeldt-Jakob, de meest zeldzame hersenziekte, die slechts bij 1 op de miljoen mensen voor komt. Bij beide hersenziekten kunnen geheugenklachten een grote rol spelen en worden mensen steeds verder beperkt in het dagelijks functioneren, zoals aankleden, lopen en een gesprek voeren.

Wat gebeurt er dan in de hersenen?

Ons denken en handelen wordt compleet gestuurd door de hersenen. Deze constellatie van miljarden zenuwcellen communiceren continu met elkaar en helpen ons de wereld beter te leren begrijpen. Maar elke cel in ons lichaam vervalt op den duur en repareert of vernieuwt zich continu. Naarmate we ouder worden, wordt het steeds lastiger om deze reparaties uit te voeren.

Bij de ziekte van Alzheimer, de meest voorkomende vorm van dementie, is er een probleem in de verwerking van het amyloid-precursor proteine (APP) en het tau-eiwit. De functie van APP is nog niet bekend. Het tau-eiwit zorgt voor de structuur van zenuwcellen en is verantwoordelijk voor de aan- en afvoer van voedingsstoffen van de ene naar de andere kant van de zenuwcel. Door de verstoorde verwerking hopen de eiwitten zich op in het brein, waardoor ze de communicatie tussen zenuwcellen verstoren. In 1906 werden deze ophopingen voor het eerst opgemerkt door de Duitse arts, Alois Alzheimer.

Wat gebeurt er precies in de hersenen bij dementie?

Unsplash.com CC0

Een misvorming van eiwitten ontstaat ook bij de ziekte van Creutzfeldt-Jakob, maar dan in het protease resistant protein (PrP). Dit PrP eiwit, die we allemaal bezitten, vervormt zich om onduidelijke redenen en zorgt voor een kettingreactie, zodat naburige zenuwcellen ook worden aangetast. Tot voor kort dacht men dat alleen bacteriën of virussen infectieus waren. Maar in 1982 werd ontdekt dat ook lichaamseigen eiwitten, de zogenaamde prionen, hiertoe in staat zijn. Het zenuwcelverval door prionen gebeurt op specifieke plekken in het brein, wat de ziekte van Creutzfeldt-Jakob typeert. Kortom, beide ziektebeelden kenmerken zich door verval van zenuwcellen, welke essentieel zijn voor ons dagelijks functioneren.

Hoe helpt onderzoek hierbij?

Momenteel bestaat er geen therapie voor de ziekte van Alzheimer, noch voor de ziekte van Creutzfeldt-Jakob. Voor mijn onderzoek gebruik ik gegevens van grote populaties, waarbij we steeds meer over de onderliggende mechanismes leren. De Rotterdam Studie (ERGO-onderzoek, Erasmus Rotterdam Gezondheid Onderzoek) is zo’n populatiestudie, met inmiddels ruim 20.000 deelnemers uit de regio Ommoord, een wijk in Rotterdam.

Voor mijn onderzoek gebruik ik gegevens van grote populaties.

Pixabay CC0

Elke deelnemer van de studie wordt eens in de 3-5 jaar getest in ons gezondheidscentrum, bijvoorbeeld op fitheid, de ogen, het hart, etc. Al deze gegevens vormen stukjes van een puzzel, waarbij we meer inzicht krijgen in de ontstaanswijze van onder andere hersenaandoeningen. Zo weten we inmiddels dat een hoger onderwijsniveau, een gezonde leefstijl en een goede regulatie van hart- en vaataandoeningen leiden tot een kleinere kans op dementie. Als landelijk meldpunt voor de ziekte van Creuzfeldt-Jacob, krijgen we ook veel informatie binnen over dit zeldzame ziektebeeld. Ik neem dan vragenlijsten af bij patiënten en hun familieleden om meer inzicht te krijgen in de leefstijlfactoren die hier een rol in kunnen spelen.

Gelukkig is ouder worden niet altijd kommer en kwel en hoeven we ons nog geen zorgen te maken als we ons af en toe vergissen.

Pexels CC0

Verschillende testen voor het brein

Gelukkig is ouder worden niet altijd kommer en kwel en hoeven we ons nog geen zorgen te maken als we ons af en toe vergissen. Het wordt pas een probleem als je afhankelijk wordt van anderen voor het regelen van alledaagse zaken. Om de cognitie in kaart te brengen, bestaan er veel verschillende testen. Bijvoorbeeld de Letter Digit Substitution test (LDST), die we ook bij de deelnemers van de Rotterdam Studie afnemen. Laten we een variant op deze test anders samen even doen! Pak je smartphone erbij en ga naar de stopwatch. Zet deze op 00:00:00. Zostraks zie je een afbeelding met een code. De sleutel van deze code staat eronder afgebeeld. Het is de bedoeling dat je het codewoord ontcijfert, maar wel zo snel mogelijk als je kunt. Ben je er klaar voor? Start de tijd!

Amber Yaqub voor NEMO Kennislink

En hoe bracht je het ervan af? Ik ben erg benieuwd naar de tijd die jullie hebben neergezet en natuurlijk naar het geheime woord. Hierover gaat mijn volgende blog. Laat het even weten in de comments!

ReactiesReageer