Je leest:

Warme eieren zijn zwart

Warme eieren zijn zwart

Auteur: | 1 november 2019

Waarom hebben eieren verschillende kleuren? Camouflage en bescherming tegen zonlicht spelen een rol. Maar nog belangrijker is de invloed van kleur op de temperatuur van het ei, zo blijkt nu uit onderzoek.

Eieren komen voor in verschillende kleuren en maten. Dit is geen willekeurige kunstuiting van de natuur, maar is belangrijk voor het overleven van het vogelembryo. Eieren worden namelijk blootgesteld aan allerlei gevaren, zoals roofdieren en UV-straling in zonlicht. Bovendien zijn ze erg gevoelig voor temperatuur: een ei komt alleen uit als het precies warm genoeg is. De kleur van de eierschaal heeft invloed op al deze dingen. Maar wat is nu het belangrijkst?

Temperatuur geeft doorslag

De kleur van een ei kan op verschillende manieren invloed hebben op de overlevingskansen van het vogelembryo. Een lichte eierschaal bijvoorbeeld reflecteert meer zonlicht dan een donkere en is daarom handig in warmere gebieden. Een nadeel is wel dat roofdieren een licht ei van grondbroedende vogels sneller opmerken in een donkere omgeving zoals een bos. Bruine eieren kunnen daar beter verborgen blijven voor hongerige vijanden, maar warmen te snel op als ze in de zon liggen. Eierkleur staat dus onder selectiedruk van verschillende omgevingsfactoren.

Uitgelicht door de redactie

Biologie
Vietnamees dwerghert blijkt toch niet verdwenen

Klimaatwetenschappen
Je bent niet (veel) sneller thuis nu de snelheid wordt verlaagd

Maatschappijwetenschappen
Kom jij nog wel uit je eigen filterbubbel?

Van al deze factoren blijkt temperatuur het meest bepalend te zijn, zo schrijven onderzoekers uit de Verenigde Staten en Australië in het vakblad Nature Ecology & Evolution. Voor meer dan zeshonderd vogelsoorten bepaalden zij het leefgebied en de kleur en helderheid van het ei. Wat bleek? Hoe dichter bij de polen een soort leeft, hoe bruiner en donkerder de eieren zijn. Temperatuur bleek voor meer dan tachtig procent te bepalen hoe donker en doorzichtig een ei is.

“Het is een interessante studie, want tot nu toe is er weinig gekeken naar het verband tussen eierkleur en thermoregulatie”, reageert Gert van Maanen, bioloog en hoofdredacteur van Bionieuws. Hij doet zelf geen onderzoek naar eieren, maar is fervent eierliefhebber en schreef Het boek van het ei, een verzameling wetenschappelijke inzichten over het ei. “De onderzoekers hebben gegevens van over de hele wereld bij elkaar gesprokkeld om de verdeling van eierkleur te bepalen. Dat is een best lastige klus.”

Mysterie opgelost?

Toch zitten er wel wat haken en ogen aan de studie. Zo geven de onderzoekers maar één kleur aan de eieren van elk type vogel, terwijl de variatie daarin enorm groot kan zijn. “Soms zijn de verschillen zo groot dat zelfs kenners de eieren van verschillende soorten door elkaar halen”, zegt Van Maanen.

Bovendien beïnvloedt eierkleur veel meer aspecten dan temperatuur, die op hun beurt uitwerking hebben op de overlevingskansen van een ei. “De manier waarop licht gefilterd wordt, de mate van bescherming tegen micro-organismen en zelfs de sterkte van de eierschaal worden allemaal beïnvloed door kleurpigmenten”, zegt Van Maanen. Ook camouflage is volgens ecologen erg belangrijk, maar daar zeggen de auteurs weinig over. Wat de overige twintig procent van de kleurbepaling inhoudt, blijft onduidelijk.

De pinguïn leeft in een zeer koud gebied, waar eieren vaak donkerder zijn dan in warme gebieden. Toch legt deze vogel witte eieren.

Hoe warm of koud een gebied is, geeft ook niet altijd een goede voorspelling van de eierkleur. “Kijk maar naar de pinguïn: deze leeft in een extreem koud gebied, maar legt eieren die hartstikke wit zijn. Temperatuur is blijkbaar een soort onderliggende factor in de verdeling van eierkleur over de wereld, maar er zullen veel uitzonderingen zijn”, zegt Van Maanen. “Het mysterie van eierkleur is dus nog lang niet opgelost.”

Wereldwijde verschillen

De relatie tussen warmte en eierkleur bleek niet overal ter wereld even sterk. Vooral in koude gebieden zijn eieren donkerder en minder doorzichtig als de gemiddelde temperatuur lager ligt. Tijdens de evolutie is dus vooral de kou in deze gebieden bepalend geweest voor de eierkleur. In gebieden rondom de evenaar varieert de eierkleur meer. Waarschijnlijk is deze veranderd onder invloed van de selectiedruk van meerdere andere factoren zoals de bescherming tegen zonlicht en tegen schadelijke micro-organismen.

Biologen laten met dit onderzoek zien dat het klimaat invloed heeft op eierkleur. Met de klimaatverandering in het achterhoofd is het belangrijk dit soort verbanden te begrijpen. “We zien nu al dat de opwarming van de aarde veel consequenties heeft voor vogels. Sommige soorten trekken bijvoorbeeld al niet meer omdat we steeds mildere winters hebben en broeden gewoon in Nederland”, zegt Van Maanen.

Betekent dit nu dat er soorten in koude gebieden gaan verdwijnen omdat hun eieren te donker zijn in het nieuwe, warmere klimaat? Nee, denkt Van Maanen: “De eierkleur is waarschijnlijk een beperkt aspect in dit verhaal. Vogels kunnen hun eierkleur heel snel aanpassen. Bij koekoekseieren bijvoorbeeld hebben onderzoekers in tien jaar tijd al grote verschillen gevonden.” De evolutie van eierkleur zal de klimaatverandering dus waarschijnlijk voor zijn.

Waarom eieren de kleur hebben die ze hebben, fascineert biologen al jaren. Temperatuur blijkt een belangrijk stukje van de puzzel, maar is zeker niet de enige verklarende factor. Onderzoek blijft nodig om het mysterie uiteindelijk te doorgronden. Eierfan Van Maanen vindt dit stiekem niet erg: “Zo kunnen we ons blijven verwonderen.”

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 01 november 2019

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.