Je leest:

Waarom eet je zoals je eet?

Waarom eet je zoals je eet?

NEMO Kennislink Live over duurzaam eetgedrag

Auteur: | 27 september 2019
Kim Cerrone

We zijn het afgelopen jaar niet minder maar juist meer vlees gaan eten, bleek deze week uit onderzoek van de Universiteit van Wageningen. En dat terwijl de aandacht voor duurzaamheid rondom voedsel de afgelopen jaren flink is toegenomen. In deze speciale editie van NEMO Kennislink Live sprak Desiree Hoving met drie experts over (duurzaam) eetgedrag.

Tijdens NEMO Kennislink Live vertellen wetenschappers op een laagdrempelige manier over actuele ontwikkelingen in hun domein. Ze gaan in op onderwerpen die van invloed zijn op ons dagelijks leven. Op 25 september 2019 was er een speciale editie in het kader van de tentoonstelling ‘Voedsel van morgen’ in De Studio, een nieuwe locatie op het Marineterrein.

Lees meer over NEMO Kennislink Live.

Het is druk in de NEMO Studio, waar de bezoekers eerst wat rondlopen in de tentoonstelling over kweekvlees, plofinsecten en genetische modificatie. Er worden zelfs stoelen bijgehaald om alle geïnteresseerden een zitplaats te geven. Desiree opent de avond met de vraag wie van zichzelf vindt dat hij of zij duurzaam bezig is met voedsel. Hierop gaan slechts een stuk of tien handen de lucht in. Maar wat verstaan we eigenlijk onder duurzaamheid? Weinig vlees eten, lokale voeding maar ook de ingewikkelde term ‘eiwittransitie’ (de overgang naar plantaardige eiwitten) wordt genoemd.

Veranderend eetgedrag

De avond start met een kleine quiz over voedsel. Het gerecht ‘aardappels, groente, vlees’ staat bekend als een Hollandse traditie, maar hoe lang eten we dit al? Eigenlijk helemaal niet zo lang. Jon Verriet is specialist in voedselgeschiedenis en legt uit dat dit te maken heeft met geld. “Pas na de Tweede Wereldoorlog konden de meeste mensen het zich permitteren om elke avond vlees te eten”, zegt de historicus. De periode dat ‘de Hollandse pot’ de standaardmaaltijd was, is trouwens eigenlijk alweer voorbij. “Gekookte aardappels worden steeds minder populair”, zegt Verriet.

Jon Verriet vertelt over de geschiedenis van Nederlandse eetgewoontes.
Kim Cerrone

Niet alleen welvaart, maar ook technologie bepaalt wat we eten. De koelkast bijvoorbeeld is een dure uitvinding die bijna niemand nog had direct na de Tweede Wereldoorlog. Toen deze wel betaalbaar werd voor de meerderheid, kon men overstappen van blikvoeding naar vers voedsel. Daarnaast spelen ideeën en moraal een grote rol. “Spijswetten binnen religies bijvoorbeeld zijn heel bepalend, vooral voor wat we niet mogen eten”, zegt Verriet.

Uitgelicht door de redactie

Astronomie
Nobelprijs natuurkunde voor kosmologie en exoplaneten

Scheikunde
Nobelprijs scheikunde voor uitvinders lithium-ion-batterij

Geesteswetenschappen
Nobelprijs voor Literatuur ‘een behoudende keuze’

Het feit dat onze maaltijd goed voor onze planeet moet zijn, is een veel recentere opvatting. “Duurzaamheid als thema rondom voedsel kreeg pas aan het einde van de jaren zestig aandacht”, zegt Verriet. Toen ontstonden initiatieven als De Kleine Aarde, die probeerden op kleine schaal energieneutraal te leven. Als Desiree vraagt of duurzaam eten een nieuwe traditie gaat worden, is de historicus echter overwegend pessimistisch. “Er zijn veel structurele factoren die dat tegenwerken, zowel vanuit de consument zelf als vanuit de overheid en bedrijven.”

Tijd voor eiwittransitie

Dat duurzaam eten nog lang niet de standaard is, weet consumptiesocioloog Hans Dagevos maar al te goed. Uit zijn onderzoek blijkt namelijk dat we gemiddeld nog steeds evenveel vlees eten: in 2018 aten we zelfs ruim een halve kilo meer per persoon. Ecologisch gezien gaan we het echter niet redden als we zoveel dierlijke eiwitten blijven consumeren. “We moeten op mondiale schaal naar andere eiwitbronnen gaan zoeken”, zegt Dagevos.

Toch vinden we het blijkbaar lastig onze hamburger op te geven. Waarom is dit zo moeilijk? Dagevos geeft een mogelijke verklaring: “De gehechtheid aan vlees zit er diep in. Mensen hebben het idee dat ze iets verliezen als ze geen vlees meer eten. Ze zien nog niet wat ze kunnen winnen met de alternatieven.” Hij vertelt ook dat we meer buitenshuis zijn gaan eten, en in restaurants is vlees nog steeds bijzonder populair.

Tijdens de pauze kan het publiek vier verschillende insecten proeven: de meelworm (links op de foto), de buffaloworm, de huiskrekel (rechts op de foto) en de sprinkhaan. Veel mensen vinden het verrassend smaakvol: “Heerlijk! Nog nooit gegeten, maar het is net alsof je nootjes eet”, zegt een bezoeker. Het visuele aspect valt iets minder in de smaak: “Ik moest wel even een drempel over”, zegt een mevrouw die net een sprinkhaan achter de kiezen heeft.
Welmoed van Zuiden

Volgens Dagevos is informatievoorziening en bewustwording momenteel de beste aanpak voor vooruitgang. Veel mensen weten bijvoorbeeld niet dat zeventig gram vlees per dag genoeg is. Een man uit het publiek geeft toe dat hij niet goed weet hoe hij zijn vlees moet vervangen. “Je kunt van alles vinden in de vegetarische schappen, maar is dat ook lekker?” Dagevos geeft hierop het advies om de vleesvervangers gewoon eens te proberen: “Die flauwe vegaflap van vijftien jaar geleden is onvergelijkbaar met de plantaardige burger van nu.”

Gezonde inspiratie

Heleen Kranstauber, oprichter van campagnebureau Food Cabinet, probeert die bewustwording over duurzaamheid te realiseren. Zeven jaar geleden begon zij met de opzet van campagnes, activiteiten en programma’s om mensen aan het denken te zetten. Met ‘Mijn akker, jouw voedingsbodem’ bijvoorbeeld wil Food Cabinet laten zien dat er allerlei gezond en lekker voedsel om ons heen groeit. “Waarom zouden we aardappelen uit Peru halen, als we hier onze eigen aardappelboer hebben?”, zegt Kranstauber.

In de campagne ‘Mijn akker, jouw voedingsbodem’ laat Food Cabinet in samenwerking met Brancheorganisatie Akkerbouw zien hoe akkerbouwers door heel Nederland voor het eten op ons bord kunnen zorgen.

Bij Food Cabinet gaan ze zelfs verder dan informatie verspreiden. Zo voerden ze in opdracht van het Nationaal Actieplan Groenten en Fruit een experiment uit om het koopgedrag van consumenten te beïnvloeden. In de supermarkt werden ‘nudges’ (subtiele aanwijzingen) verstopt waarmee de klanten gestuurd werden om meer groente en fruit te kopen. Zo werden winkelmandjes ingericht met een vakje ‘plek voor uw groente & fruit’ en hingen er bij de broodafdeling tips voor groenten die lekker zijn op brood. De test werkte: in de experimentele supermarkt werd meer groente en fruit verkocht dan in de normale supermarkt.

Dit experiment toont aan dat we gezond en duurzaam eetgedrag van buitenaf kunnen stimuleren. Kranstauber vindt dat de overheid daar ook een rol in heeft. De gemeente Amsterdam is hier al mee begonnen: vanaf 1 januari 2020 wordt alle catering voor evenementen standaard vegetarisch aangeboden. Hiermee wordt de norm omgedraaid: men moet extra moeite doen voor vlees. Aan het geknik in de zaal is te zien dat mensen dit een goed idee vinden. Genoeg reden dus om wél hoopvol te zijn.

Tijdens een spel gebaseerd op het zogenaamde ‘dinsdagdilemma’ moeten bezoekers kiezen tussen twee even onaangename scenario’s. Desiree vraagt een bezoeker waarom hij liever elke dag bij McDonald’s eet (links van de oranje streep) dan dat hij veganistisch wordt (rechts van de streep). Zijn antwoord: “Bij de Happy Meal zit zo’n leuk speeltje”.
Kim Cerrone
Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 27 september 2019

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.