Je leest: Van Big Bang naar het einde van de mens

Van Big Bang naar het einde van de mens

Recensie van Photon van Norman Leto

Auteur:
Photon/Norman Leto via InScience

De film Photon wil je alles laten zien over het ontstaan van het universum, het leven en de moderne mens. Dat pakt niet goed uit. De beelden zijn prachtig, maar de maker wil te veel vertellen. Na een veelbelovend begin raak je als kijker de draad volledig kwijt.

Wat heb ik eigenlijk gezien? Dat was bij mij de overheersende gedachte na het bekijken van de film Photon van de Poolse schilder/filmmaker/nieuwe-media-kunstenaar Norman Leto. Een intellectuele krachttoer? Een visueel overdonderd spektakel? Een angstaanjagende toekomstvisie? Een publieksvriendelijke uitleg over het ontstaan van het universum en het leven? Een impressie van wat er zich afspeelt in het hoofd van Norman Leto? Een liefdevol portret van een familie? Een nogal puberale poging om onder het motto van kunst lekker te shockeren met nachtmerries, verminkte lijken en fantasieën over pissen op grafkisten? Een analyse van de ongemakkelijke relatie tussen journalisten en wetenschappers? Een oproep aan iedereen om wakker te worden en eens echt goed na te gaan denken?

Photon still dna
Animatie uit Photon waarin de vorming van DNA wordt verbeeld.
Photon/Norman Leto via InScience

Ik ben er niet uit. Al deze elementen zitten in de film. En daar zit precies het probleem, het is te veel van alles wat. Je vliegt alle kanten uit, maar je hebt vaak geen idee waarom. Helaas, want met Photon laat Norman Leto wel degelijk zien dat hij veel in z’n mars heeft. Het begin van de film is sterk en pakkend. Mooie, intrigerende zwart-witanimaties nemen je mee naar het ontstaan van het universum. Natuurlijk kun je quarks en gluonen en Higgsbosonen niet filmen, maar toch geeft Leto je het gevoel dat je echt even in de wereld van die elementaire deeltjes stapt. De animaties worden begeleid door een onderkoeld geestige Britse vertelstem die je op bijna meditatieve wijze langs al het gekrioel op het scherm loodst. Het zou me niet verbazen als Leto voor zijn verteller inspiratie heeft gehaald uit de Hitchhiker’s Guide to the Galaxy.

Capsules

Van de kleinste deeltjes komen we bij het vormen van de eerste chemische elementen, moleculen en iets grotere structuren. Ondertussen zijn we aanbeland op de jonge aarde en ook dat is heel fraai in beeld gebracht. Dan is het tijd voor het ontstaan van het eerste leven en dat brengt Leto als een voldongen feit: van waterstofatomen is het maar een kleine stap naar vetzuren, en als je die eenmaal hebt, dan krijg je membranen. Die membranen vormen ‘capsules’, waarin lange moleculen ongestoord verder kunnen groeien en dan ben je er volgens hem wel zo’n beetje met dat eerste leven. Hier valt veel op af te dingen, maar deze film is een artistiek product en geen wetenschappelijke publicatie, dus dat vind ik geen bezwaar.

Photon still windmolen
In de toekomst draaien conflicten niet langer om grenzen, maar om energie, denkt Norman Leto. Daarin staat hij zeker niet alleen.
Photon/Norman Leto via InScience

Leto springt dan vrij abrupt van die eerste levende capsules naar de evolutie van de mens. Hij hanteert hierbij het perspectief van het DNA. Dat is de bepalende speler in dit alles; DNA wil overleven en doet dat via de eerste cellen die gaandeweg uitgroeien tot mensen. Mensen vormen groepen en uit die groepen ontstaan weer sociale structuren. Cellen, mensen, groepen en sociale structuren zijn allemaal dragers van DNA en worden daardoor gestuurd in hun gedrag, zo legt Leto ons uit. Alsof nog nooit iemand dat had bedacht.

Los zand

En vanaf dat moment wordt de film meer en meer los zand. Er komt een hinderlijke verhaallijn bij, waarin een onzekere journaliste een onwillige wetenschapper interviewt. Dit gespeelde interview keert steeds terug, maar de functie blijft onduidelijk. Leto ventileert verder wat meningen over hoe we tot een relatief klein aantal religies zijn gekomen, waarom zwakkere individuen langzamerhand een plek kregen in de groep (ze zijn dragers van gedrag en dus cultuur), waarom mensen hun groep bewaken door afwijkend gedrag te straffen (dat brengt de genetische integriteit van de groep in gevaar) en dat monogamie een logisch gevolg hiervan is. Tja.

Photon still connectome
Still uit Photon. Hier zien we de machinerie achter het ‘connectoom’, het netwerk dat volgens Norman Leto in de toekomst alle menselijke hersenen aan elkaar zal verbinden.
Photon/Norman Leto via InScience

De film springt verder naar ons brein, maar eerlijk gezegd was het niet meer te volgen. Wat Leto je laat zien is allemaal vakkundig gemaakt, maar door het ontbreken van houvast raak je als kijker de kluts meer en meer kwijt. En als hij dan eindelijk bij zijn toekomstvisie aankomt, kan het je nauwelijks nog iets schelen. Het zal wel dat we straks allemaal aan elkaar verbonden zijn via ons brein en dat de huidige mens verdwijnt. Dat hebben we toch allemaal al vaker gehoord en in vele films gezien. Een niet verrassend en onverschillig latend einde van een film die veelbelovend begon. Jammer.

InScience Festival, 8-12 november 2017

Photon is te zien op donderdag 9 november om 18:15 uur en zaterdag 11 november om 15:45 uur. Beide vertoningen zijn in LUX, Nijmegen en worden gevolgd door een lezing. Photon is Engels gesproken, met Engelse ondertiteling bij de delen in het Pools.

Meer informatie over InScience en het programma: www.insciencefestival.nl

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 03 november 2017

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

LEES EN DRAAG BIJ AAN DE DISCUSSIE