Je leest:

Schoon drinkwater bevat hardnekkige fluormoleculen

Schoon drinkwater bevat hardnekkige fluormoleculen

Perfluoralkylzuren zijn terug te vinden in ons bloed

Auteur: | 29 november 2013

De Nederlandse drinkwaterzuivering kan niet alle perfluoralkylzuren uit ons drinkwater halen. Deze stoffen, die onder andere benut worden voor anti-aanbakpannen en waterafstotende kleding, komen uiteindelijk in ons bloed terecht. Het gaat om lage concentraties, maar toch pleit de Amsterdamse onderzoeker Christian Eschauzier voor betere zuiveringsmethoden.

Du Pont fabriek bij Sliedrecht in opspraak

Eind maart 2017 is het bevolkingsonderzoek bij Sliedrecht naar de fluorverbinding PFOA uitgebreid. PFOA is jarenlang uitgestoten door een fabriek van Du Pont. Nadat er onrust was ontstaan onder de bevolking, had het RIVM eind 2016 al bij zeshonderd omwonenden bloed afgenomen. Daar komen nu, op kosten van de gemeente, nog eens 750 omwonenden bij. De gemeente wil die kosten weer verhalen op Du Pont. Het onderzoek moet medio april klaar zijn.

Zelfs in café-cola waren ze te vinden, de perfluoralkylzuren uit het onderzoek van Christian Eschauzier. De bron van de ‘besmetting’ was al gauw duidelijk: drinkwater. Via zogenaamde postmix-apparaten maakt de horeca daar namelijk cola en andere frisdranken van.

Van hetzelfde drinkwater maken we allemaal koffie, soep en limonade. Moeten we ons daarom zorgen maken over onze gezondheid? Dat valt gelukkig wel mee. Heel véél van de fluorkoolstofverbindingen trof Eschauzier namelijk niet aan. Minder dan twintig nanogram per liter (ng/l) drinkwater, ruim onder de driehonderd die als veilig wordt beschouwd.

Aan de andere kant: via het drinkwater komen de perfluoralkylzuren wél ons lichaam binnen. En het duurt wel even voordat ze dan weer weg zijn. Daardoor (en ook door opname vanuit ons voedsel) bevat menselijk bloed wel degelijk – minuscule – hoeveelheden van deze persistente verbindingen.

Perfluoroalkylzuren (op z’n Engels afgekort als PFAA’s) hebben zeer goede water-, vet- en vuilafstotende eigenschappen. Bovendien zijn ze chemisch en microbiologisch erg stabiel. Dat is heel handig bij de productie van producten zoals waterafstotende jassen, brandblusmiddelen en pannen met een anti-aanbaklaag. Maar door hun bijzondere eigenschappen zijn het ook tamelijk hardnekkige verbindingen. Ze verspreiden zich in het milieu (grond, water, lucht) en hopen zich op in organismen.

Teflonvrij

Christian Eschauzier werkt bij het KWR Watercycle Research Institute in Nieuwegein, een internationaal kennisinstituut voor water en milieu. Hij onderzocht in welke mate PFAA’s voorkomen in het opppervlakte- en grondwater dat als drinkwaterbron dient. Daarna bekeek hij hoe de stoffen door de keten van de drinkwaterwinning in ons kraanwater terechtkomen.

Christian Eschauzier (links) met collega tijdens veldonderzoek.
KWR | Christian Eschauzier

Eschauzier deed zijn onderzoek deels bij de universiteit van Amsterdam onder begeleiding van professor Pim de Voogt. Daar kon hij gebruik maken van speciale analyse-apparaten. Eschauzier: “In de meeste apparaten zit teflon, maar aangezien dat een bron van PFAA’s kan zijn moesten we dat vermijden. In Amsterdam staat volledig teflon-vrije apparatuur.”

De analyses maakten duidelijk dat de PFAA’s in de hele drinkwaterketen aanwezig zijn. Van de instroom van Rijn- of grondwater, tot aan het drinkwater dat uit de kraan komt. De moleculen blijken zich van de meeste technieken voor drinkwaterzuivering niets aan te trekken. Zo heeft de gebruikelijke duinfiltratie en behandeling met ozon nauwelijks effect.

Eschauzier: “Alleen filtratie met actief kool leidt tot een reductie van de PFAA concentratie, maar alleen als het om relatief lange moleculen gaat. De kortere PFAA’s glippen er doorheen. En dat zijn nou juist de moleculen waar we in de toekomst het meeste last van zullen hebben.”

Perfluoralkylzuur is de algemene naam voor een molecuul met een volledig gefluorideerde koolstofketen en een geladen kop (een sulfon- of carboxylzuur)

Perfluoroctaansulfonzuur (PFOS)

Wikimedia Commons

In eerste instantie maakte de industrie vooral gebruikt van de relatief lange PFAAs perfluoroktaanzuur (PFOA) en perfluoroktaansulfonzuur (PFOS), met acht koolstofatomen in de keten.

Aangezien deze in bepaalde toepassingen niet meer of slechts beperkt zijn toegestaan, is een verschuiving waarneembaar naar kortere varianten zoals perfluorhexaanzuur (PFHxA), perfluorbutaanzuuur (PFBA) en perfluorbutaansulfonzuur (PFBS).

Hoewel studies aan lijken te geven dat de PFAA’s met kortere ketens minder persistent zijn, is de toxicologie van deze verbindingen nog onderwerp van wetenschappelijk debat.

Stijgende concentraties

Eschauzier: “Je kunt verwachten dat de PFBA-, PFBS- en PFHxA- concentraties in ons drinkwater verder zullen stijgen. Aan de ene kant zijn ze steeds meer in trek bij de industrie, aan de andere kant zijn ze bij de drinkwaterproductie het lastigst te verwijderen.”

Hij pleit ervoor dat de drinkwaterbedrijven op regelmatige basis de aanwezigheid van korte PFAA’s in het drinkwater gaan monitoren. Bovendien is het van belang dat ze op zoek gaan naar methoden om deze verbindingen te verwijderen. Zijn onderzoek laat zien dat de techniek van ionenwisseling, die al door fabrikanten wordt aangeboden, in ieder geval geschikt is.

Bronnen:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 29 november 2013

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink Agenda

NEMO Kennislink vertoont op deze plaats normaal gesproken wetenschappelijke activiteiten uit heel Nederland. Door de maatregelen tegen het nieuwe coronavirus zal daarvan een groot gedeelte worden afgelast. Omdat we geen achterhaalde informatie willen verspreiden, laten we voorlopig geen activiteiten zien.
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.