Je leest:

Schatgraven bij Oegstgeest

Schatgraven bij Oegstgeest

Interpretatie van een archeologische vondst uit de vroege middeleeuwen

Auteur: | 2 juli 2014

In Oegstgeest is een unieke zilver-met-gouden schaal gevonden uit 600 na Christus. De vondst toont volgens Leidse archeoloog Jasper de Bruin aan dat bij Oegstgeest een internationale handelsnederzetting lag.

De van oorsprong zilveren schaal is te dateren rond 400 na Christus en komt uit Oost-Europa (of nog verder richting het oosten). Twee eeuwen later is de schaal rijk versierd met gouden beschilderingen, rode halfedelstenen en vergulde beslagplaten met een ophangsysteem. De gouden schijf op de bodem en de beslagplaten doet denken aan eerdere vondsten in het Duitse Rijnland uit het begin van de zevende eeuw maar het ophangsysteem aan twee ringen aan Engelse of Scandinavische invloeden.

Restaura, Haelen.

Jasper de Bruin: “Omdat de makers van de schaal door verschillende Europese stijlen lijken te zijn geïnspireerd, gaan we uit van een internationaal handelsnetwerk. Deze gedachte wordt versterkt door de opgravingssite waar de schaal is gevonden: het gaat hier niet om een klein boerendorp maar om een grotere nederzetting, waar internationale schepen en handelaren hun weg naartoe wisten te vinden. Een voorganger van het beroemd geworden Dorestad.”

Een van de twee rijkversierde beslagplaten, versierd met goud en rode granaten en voorzien van ringen om de schaal op te kunnen hangen.
Restaura, Haelen.

Geen duistere middeleeuwen

Vlak naast de snelweg A44, op de grens van Leiden en Oegstgeest, heeft de Universiteit Leiden al jaren een archeologische opgravingssite. Archeologiestudenten kunnen hier praktijkervaring opdoen. Eerdere opgravingen op deze site hadden het beeld over de regio in de vroege middeleeuwen al veranderd. De nederzetting bleek niet alleen veel groter dan verwacht, er werden ook kades en aanlegsteigers aangetroffen. Er woonden dus meer dan alleen boeren langs de oude Romeinse limes en de nabij gelegen rivieren.

Het beeld van de donkere middeleeuwen, een periode van achteruitgang na het vertrek van de Romeinen in de vijfde eeuw, is steeds moeilijker vast te houden. Hoewel er geen geschreven bronnen zijn uit de eerste eeuwen na de Romeinen, wijzen rijkversierde en internationaal georiënteerde archeologische vondsten op een gemêleerde samenleving.

Archeologiestudenten van de Universiteit Leiden aan het werk aan kades langs de Rijn.
Jasper de Bruin

Dit geldt ook voor de zilveren schaal, die docent Jasper de Bruin met zijn studenten heeft opgegraven. De Bruin: “De schaal lag niet als een geheel in de grond, maar in heel veel scherven. Als eerste kwam een gouden schijf naar boven, waardoor we onmiddellijk wisten dat het om iets bijzonders ging.” Rondom de vindplaats van de schijf werd de grond afgestoken en meegenomen voor nader onderzoek. Hieruit kwamen een hoop losse stukjes verweerd zilver en nog meer verguld beslag. Na maanden puzzelen en lijmen is hier een schaal uitgekomen. De Bruin: “Hoewel gerepareerd heeft de schaal er echt zo uitgezien. We hebben meer dan 90 procent van de scherven teruggevonden en we missen dus maar kleine onderdelen van het edelmetaal en de beschilderingen.”

De schaal van Oegstgeest heeft een diameter van 21 centimeter en is 11 centimeter hoog. Het zilver uit 600 na Christus is door de tand des tijds aangetast en zwart geworden. De originele kleuren van de gouden versieringen en schilderingen en de rode granaten in het fijne goudsmeedwerk zijn nog wel duidelijk te zien.
Restaura, Haelen.

Mythologie of niet?

De drie in goud geschilderde scenes aan de rand van de schaal interpreteert De Bruin als jachttaferelen, met vechtende bokken en rennende herten. Hier zijn ook mythologische fabeldieren te zien, met een mensenbeen uit de bek. Vanwege deze monsters, en vanwege de vindplek aan de rand van een beekje, denkt De Bruin dat het hier een religieuze schaal betreft. De schaal zou gebruikt zijn om offers te brengen of om zich te wassen voor een ritueel.

Omdat dit de enige schaal in zijn soort is in Nederland en zelfs uniek in West-Europa, is deze conclusie voornamelijk interpretatie. Nader onderzoek naar de internationale rol van deze kuststreek en haar bewoners is nodig om deze visie te kunnen bevestigen.

Meer over de schaal

Lees meer over de beschrijving van de vondst, reparatie en het uiterlijk van de schaal in detail, door de Universiteit Leiden.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 02 juli 2014

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.