Je leest:

Politie, burgers en technologie-ontwikkelaars in gesprek over de toekomst van de stad

Politie, burgers en technologie-ontwikkelaars in gesprek over de toekomst van de stad

Auteur: | 27 november 2020
Ruth Visser

Afgelopen week bewezen wetenschappers van de Vrije Universiteit en NEMO Kennislink dat je ook in coronatijd een theaterdialoog kunt organiseren. Burgers en professionals gingen online in gesprek over surveillancetechnologie.

Jouw slimme stad

Dit artikel is onderdeel van een serie waarin Lianne Tijhaar met burgers en experts in gesprek gaat over slimme technologie rondom de Johan Cruijff ArenA. We onderzoeken: wat zijn nu écht de dilemma’s in de praktijk en wanneer slaagt een dialoog?

In het eerste artikel lees je meer over het project en het belang van burgerparticipatie. In het tweede artikel gingen we de straat op om met voorbijgangers op de ArenA Boulevard te praten. In dit derde artikel zijn we aanwezig bij een online dialoog tussen burgers en professionals.

Het programma stond letterlijk in de startblokken toen de coronacrisis uitbrak. Wetenschappers van de Vrije Universiteit en programmamakers van NEMO Kennislink wilden met interactief theater burgers, beleidsmakers en technologieontwikkelaars aansporen om in gesprek te gaan over mogelijke toekomstscenario’s met slimme technologie. En toen kwam het virus. Alles werd afgelast. Vorige week ging de theaterdialoog alsnog door: volledig digitaal, via Zoom.

Frank Kupper: “We gaan iets bijzonders doen. Iets wat we nog nooit hebben gedaan”
Ruth Visser

“We gaan iets bijzonders doen. Iets wat we nog nooit hebben gedaan”, zegt initiatiefnemer Frank Kupper van de Vrije Universiteit als hij alle deelnemers welkom heet in de digitale ruimte. De aanwezigen kennen elkaar niet. Het zijn geïnteresseerde burgers, maar ook mensen van de gemeente Amsterdam, de landelijke politie en technologieontwikkelaars.

Kupper organiseert vaker artistieke en speelse dialogen over slimme technologie, maar nooit eerder gebeurde dat via een digitale video-verbinding. Een beetje ongemakkelijk is het wel, zo’n digitaal groepsgesprek met onbekenden, maar Kupper stelt alle deelnemers gerust: “Voel je vrij om te reageren en maak je geen zorgen als je iets niet zeker weet. Het gaat vanavond om de vraag in wat voor stad we willen leven. En daar heeft iedereen ideeën over.”

Ongeruste burger

Het programma begint met een theatrale sketch. Drie acteurs verschijnen in beeld. Ze nemen de deelnemers mee naar een toekomst waarin slimme technologieën werkelijkheid zijn geworden op de ArenA Boulevard. De acteurs denken daar verschillend over: links in beeld zien we een ongeruste burger, en rechts iemand die zich juist veiliger voelt dankzij slimme technologie.

De sketch is vermakelijk, maar niet geheel fictief. Alle uitspraken zijn gebaseerd op het onderzoek van promovenda Aafke Fraaije, die met tientallen burgers sprak over slimme technologieën rondom de ArenA Boulevard. Zij vindt het belangrijk dat alle betrokkenen, en met name burgers, meepraten over de toekomst van de stad.

“Dame aan de rechterkant, waarom heb jij zoveel vertrouwen in de overheid?” vraagt Beryl, die zelf werkzaam is bij de Gemeente Amsterdam.
Ruth Visser

Bijzonder aan het theater is dat aanwezige toeschouwers actief meedoen via de chat. Als ze vinden dat een scène een andere kant op moet, of als ze kritische vragen willen stellen aan de acteurs, dan kan dat. De acteurs reageren daar weer op.

“Dame aan de rechterkant, waarom heb jij zoveel vertrouwen in de overheid?” vraagt Beryl, die zelf werkzaam is bij de Gemeente Amsterdam, via de chat aan een van de acteurs. “Is dat gerechtvaardigd, bijvoorbeeld als je kijkt naar de toeslagenaffaire van de Belastingdienst?” De dame antwoordt: “We wonen in een van de meest veilige landen. Ik ga ervan uit dat de overheid goed voor ons zorgt. En natuurlijk, we maken fouten, maar daar wordt van geleerd.”

De andere acteur reageert geschrokken: “Ik vind dat ontzettend naïef! Je hebt geen idee welke belangen allemaal spelen. Wie betaalt er eigenlijk voor die technologie?” De discussie staat op scherp. Alle deelnemers gaan in kleinere groepen uiteen. In een break-outroom bespreken we wat we hebben gezien, gehoord en wat onze ideeën zijn.

Bericht van de politie

“Deels kan ik me de zorgen voorstellen”, zegt een technologieontwikkelaar zodra we in een kleine groep de sketch bespreken. “Maar mensen realiseren zich vaak niet hoeveel privacyregels we in acht nemen bij het toepassen van deze techniek. Een willekeurige app op je telefoon verzamelt tien keer zoveel data als camera’s in de openbare ruimte.”

“Dat kan wel zo zijn”, reageert Mark van de politie Amsterdam. “Maar dat burgers andere apps downloaden die meer data verzamelen, geeft ons niet het recht om ze onheus te bejegenen. Als politieman werk ik in dienst van de burger. Wij hebben de verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat wat wij neerzetten aan de eisen voldoet.” De technologieontwikkelaar knikt. “Daar ben ik het ook helemaal mee eens.”

Uitgelicht door de redactie

Biologie
Waarom mensen kunnen rekenen en dieren niet

Neurowetenschappen
‘Van muziek die verrast, ga je helemaal uit je dak’

Geneeskunde
‘Ieder geschikt orgaan krijgt een bestemming’

Het is opvallend in een gesprek met zoveel verschillende partijen: er is veel onderling begrip. Verschillende belangen worden erkend. Polarisatie is in deze digitale omgeving ver te zoeken. Dat wil niet zeggen dat er geen onenigheid is. In de pauze lezen we op de chat:

Vanuit de politie het bericht dat het veiligheidsbelang van het gebruik van de technologie wel erg onderbelicht wordt.

“Goh”, reageert Douwe. “Ik vond juist dat het wel erg over veiligheid ging. En juist te weinig over gemak.”

Het bericht ‘vanuit de politie’ kwam van politieman Adri. Vlak voor de pauze belandde ik met hem in een digitale kamer. Hij vindt dat er te veel nadruk ligt op privacy in de gesprekken over bodycams. Volgens hem moeten we kijken naar de waarde die bodycams toevoegen. “In ons werk is het belangrijk dat we de hele situatie zien”, licht Adri toe.

Zodra een politieman zich ‘in de crowd beweegt’ moet een bodycam aan, vindt Adri. “Elk moment kan van belang zijn om achteraf de totale situatie in beeld te brengen, en dan met name de aanleiding tot een conflict. Je ziet op internet heel veel filmpjes die maar de halve werkelijkheid weergeven. Als je objectief wil kijken, dan heb je het totale beeld nodig.”

Echt tijd om daar dieper op in te gaan is er helaas niet. De sessie met Adri duurde twee minuten. Het systeem stuurt ons zonder pardon terug naar de main session.

Ruth Visser

Afwijken van de meerderheid

Het digitale avondprogramma is dynamisch: binnen een tijdsbestek van 2,5 uur zien we vier theatersketches over drie verschillende technologieën. Theater, plenaire sessies en groepsgesprekken wisselen elkaar af. Die afwisseling is prettig, maar soms ook frustrerend: niet iedereen komt aan het woord, en het timemanagement van Zoom is onverbiddelijk, ook als het gesprek net interessant begint te worden.

In mijn break-outroom ontstaat bijvoorbeeld een interessante discussie over macht, democratie en verwondering. Alex is een jonge kritische burger en vreest dat technologische ontwikkelingen zoals crowd monitoring ten koste gaan van onze verwondering. Hij vraagt zich af hoe wenselijk het is als je tijdens een wandeling in het park de andere kant op wordt gestuurd omdat het daar minder druk is. “De meest efficiënte route is niet altijd de beste route”, vindt hij. “Het doel is niet alleen om zo snel mogelijk van A naar B komen. De weg er naartoe is ook belangrijk.”

Boen reageert instemmend, en hardop denkend stuit hij op een paradox: “Ik ontwikkel dit soort systemen voor mijn werk. Dat doe ik juist omdat ik heel nieuwsgierig ben. Ik vind het spannend hoe technologie nieuwe mogelijkheden opent. Dus het avontuur maakt het voor mij interessant, maar tegelijk beleef jij er dus minder avonturen door. Daar zit wel een interessante dubbelzinnigheid in.”

“Voor jullie beiden staat dezelfde waarde op het spel, en dat is innovatie”, zegt Beryl van de Gemeente Amsterdam. We moeten volgens haar kritisch zijn op slimme systemen die ons handelingsvermogen inperken, want wat wij ‘een goede handeling’ vinden is aan verandering onderhevig. “Als wij nu nog zouden denken zoals vijftig jaar geleden, dan zouden wij nog steeds problemen hebben met homoseksualiteit. Mensen moeten kunnen afwijken van de meerderheid. Niet alleen in de beslotenheid van een huis, maar ook in de openbare ruimte. Daarom moeten we altijd bij machte blijven om systemen te corrigeren. We leven immers in een democratie.”

Het programma loopt ten einde. En zoals dat gaat met goede programma’s, eindig ik met meer vragen dan ik bij aanvang had. Want hoe doe je dat, systemen democratiseren? En wat doet de gemeente Amsterdam daar nu al aan? Ik besluit dat ik Beryl daar graag over wil spreken voor mijn volgende blog, en ze heeft inmiddels laten weten daaraan mee te willen werken. Wil je input leveren voor de vragen die ik aan haar kan stellen? Dat kan! Geef je suggesties hieronder in de comments.

Jouw slimme stad

Dit artikel is onderdeel van een serie waarin we met burgers en experts in gesprek gaan over surveillancetechnologie rondom de Johan Cruijff ArenA. Voor dit derde artikel was journalist Lianne Tijhaar aanwezig bij een digitale theaterdialoog tussen burgers, technologieontwikkelaars en -beleidsmakers. In het volgende artikel spreekt ze verder met Beryl Dreijer van de Gemeente Amsterdam.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 27 november 2020

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.