Je leest:

Pijlen op de plastic soep

Pijlen op de plastic soep

Recensie Plastic soup atlas van de wereld van Michiel Roscam Abbing

Auteur: | 15 mei 2018

De mens gebruikt meer plastic dan ooit, en dat laat wereldwijd behoorlijke sporen na. Iedereen kent plaatjes van bergen afval op land en zwermen drijvend plastic in zee. De Plastic soup atlas van de wereld richt zijn pijlen op deze ‘plastic soep’. Maar het predicaat atlas mag het eigenlijk niet dragen.

Lias omslag nl plastic soup atlas van de wereld 1 426x600
Cover Plastic soup atlas van de wereld.

Op 23 mei komt de Europese Commissie met een voorstel om het gebruik van plastic de komende jaren sterk terug te dringen en in sommige gevallen zelfs te verbieden. Eerder lekten die plannen al uit. Vooral het gebruik van plastics voor eenmalig gebruik, zoals wattenstaafjes, bordjes en bestek wordt aan banden gelegd. Er zijn vaak milieuvriendelijkere alternatieven.

De mens produceert enorme hoeveelheden plastic en recyclet maar een bescheiden deel. Initiatieven zoals The Ocean Cleanup zetten het probleem de afgelopen jaren op de kaart, en beoogt plastic aan het oppervlak van het water op te ruimen met grote drijvende constructies. Toch is het probleem daarmee niet opgelost, als je de bron niet aanpakt. Bovendien manifesteert plastic zich in veel meer vormen dan alleen drijvend plastic op zee.

De plastic soep is een wereldwijd fenomeen. De rijk geïllustreerde Plastic soup atlas van de wereld van publicist Michiel Roscam Abbing werpt een blik op de vele aspecten van het probleem. En maant tegelijk de politiek en de consument tot actie.

Anders dan het predicaat ‘atlas’ doet vermoeden, is het vooral een activistisch boek. Kaarten zitten er nauwelijks in. Het boek draagt vooral de boodschap van de Plastic Soup Foundation uit (Roscam Abbing is hieraan verbonden, en vijf euro van de aankoopprijs gaat naar deze stichting), die wereldwijd aandacht wil genereren voor het plastic soep-probleem.

27795918558 e874dd4a68 o
Op het strand aangespoeld plastic afval.

Plastic fantastic

Eerst even terug naar het begin. Hoe komt het dát we zo veel plastic gebruiken? Het boek besteedt daar maar kort aandacht aan. Een van de krachten is de veelzijdigheid van plastic. Van rioleringspijpen tot plastic bekertjes, van piepschuim tot autodashboards. Plastic is aan te passen en heeft een groot aantal toepassingen, tel daarbij op de lage prijs en de grote hoeveelheid waarin het te produceren is en de populariteit is grotendeels verklaard.

Reef2129
Hoewel er plekken zijn in de oceaan waar het afval zich door stromingen ophoopt is er geen sprake van plastic eilanden waar je op kan staan.

Op land verzamelt het zich op vuilnishopen. Daarnaast is de oceaan het ultieme afvalputje van de wereld. Vervuiling op zee is soms rechtstreeks afkomstig van schepen, maar een grote bron zijn de rivieren die het afval transporteren. Dat gebeurt overigens ook in landen met een goede waterzuivering, die doorgaans moeite heeft om kleine plasticdeeltjes (micro- en nanoplastics) uit het water te halen. Oceaanstromingen concentreren het plastic op plekken midden in de oceaan.

Hoewel plastic in theorie goed te recyclen is, blijkt het inzamelen en scheiden van de vele soorten plastic een uitdaging. Ook in Nederland.

Recyling

Microplastic particles influence in perch larval
Er zijn vele soorten micro- en nanoplastics: minuscule plasticdeeltjes of vezels die worden geproduceerd of ontstaan door afbraak van plastic. Hier een jonge Baarsachtige vis met microplastics in het lichaam.

Plastic afval levert problemen op doordat dieren het opeten, erin stikken of dat het gifstoffen meedraagt. Overigens lijken de effecten niet áltijd negatief, op de groei en verspreiding van respectievelijk oesters en insecten zoals oceaanschaatsers lijkt het een positief effect te hebben. Toch is het onderzoek naar de effecten van plastic in het milieu nog relatief jong. Het boek focust op effecten zoals gezondheidsrisico’s, verstoringen van ecosystemen en de toxiciteit van plastics.

Na de ernstige eerste helft wordt het boek iets opbeurender. Bijvoorbeeld door te focussen op kunstenaars die kunstwerken van plastic maken. Dat heeft overigens wel een serieuze ondertoon: het doel van deze kunst is bewustwording van het plasticprobleem. Tot slot beweegt het boek richting oplossingen: initiatieven zoals het Nederlandse The Ocean Cleanup, wetgeving om (wegwerp)plastics te verminderen en manieren waarop de lezer zelf invloed kan uitoefenen.

4984839844 b22cd0455c o
Kunstenaars vragen aandacht voor plasticvervuiling met sculpturen, zoals deze vis van kunstenares Angela Haseltine Pozzi.

Pamflet

Visueel is de Plastic soup atlas van de wereld aantrekkelijk, het staat bomvol grote en indrukwekkende foto’s, hoewel de talloze afbeeldingen van door plastic gestorven dieren niet bepaald vrolijk stemmen. Maar het valt tegen dat er slechts af en toe een kaart in staat, waar dan vervolgens nauwelijks getallen uit te halen zijn. Stel je wilt het naadje van de kous weten over verschillen in het gebruik van plastic in de wereld, of waar de plastic vervuiling het ergst is? Dan heb je weinig aan deze atlas.

Ook is onduidelijk waar de getallen die wel te vinden zijn vandaan komen. Een literatuurlijst of bronvermelding ontbreekt. Opvallend is bijvoorbeeld de grafiek aan het begin van het boek over het gebruik van plastic in de wereld. In 1950 werd er jaarlijks wereldwijd 2 miljoen ton plastic geproduceerd, in 2017 was dat opgelopen tot 8,3 miljard ton. Een gigantische toename, maar kun je die lijn zomaar (exponentieel) doortrekken tot 2050 zoals het boek doet? Het kan anders gaan, zoals het boek verderop laat zien. Naast deze grafiek staat een andere scenario waarin de plasticproductie matigt en het aandeel gerecycled plastic toeneemt.

De Plastic soup atlas van de wereld is een alarmerend boek, en dat is precies de bedoeling van de schrijver. Het plasticprobleem verdient ook aandacht. Maar voor het predikaat ‘atlas’ heeft het boek toch veel te veel weg van een pamflet van de Plastic Soup Fundation.

Michiel Roscam Abbing, Plastic soup atlas van de wereld, Uitgeverij Lias, 128 pagina’s. EUR 29,95, ISBN: 9789088030956.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 15 mei 2018

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.