Je leest:

Ondergedompeld in alles wat je niet ziet

Ondergedompeld in alles wat je niet ziet

Mysteries of the Unseen World is niet origineel maar fascineert mateloos

Auteur: | 9 september 2015

De documentaire Mysteries of the Unseen World laat de wereld zien zoals we hem zelf niet zien. De makers trekken de gehele trukendoos open om de kijker de meest spectaculaire natuurprocessen voor te schotelen. In high speed, slow motion of bijvoorbeeld röntgenstraling. Vanaf 3 oktober vertoont het Omniversum in Den Haag de Nederlandse versie.

Een wijnplant baant zich gestaag een weg omhoog op een boomstam. Een druppel belandt op een wateroppervlak en stuitert een paar keer omhoog voordat hij definitief verdwijnt. Een vlo verandert onder de microscoop in een monster. Een slok melk die keurig langs je slokdarm naar beneden glijdt en in je maag plonst.

De wereld waarin we leven is prachtig, maar er is zoveel moois dat we missen. In de documentaire Mysteries of the Unseen World trekken de makers alles uit de kast om het onzichtbare zichtbaar te maken.

Trailer Mysteries of the Unseen World.

Onzichtbaar licht

De documentaire begint met het opzetten van een ‘andere bril’. Het kleurenpalet van de natuur lijkt al zo bont, maar in feite pikken onze ogen maar een klein stukje van het elektromagnetische spectrum op. Naast het zichtbare licht is er bijvoorbeeld röntgen-, radio-, ultraviolette en infrarode straling en daar maken we als mens gretig gebruik van. We zappen met infrarood, bruinen ons met uv-licht, bekijken ons lichaam met röntgen en luisteren naar radiostraling.

Maar al die soorten straling zijn een krachtig middel om dingen zichtbaar te maken, zoals de documentaire laat zien. Een pan op het vuur licht langzaam op in infrarood en met röngenstraling is opeens te zien wat er zich achter een muur afspeelt.

In de natuur wordt een nog veel groter deel van het spectrum gebruikt, al lang voordat mensen het in hun technologie gingen inzetten. Zo vindt een bij de juiste bloemen door er in het uv-spectrum naar te zoeken. En waarom is een mug toch altijd zo succesvol in het pikkedonker? Met zijn infrarood-ogen pikt zij er moeiteloos het best doorbloedde (en dus warme) gebied van je lichaam uit.

Een bloem kan er in een ander dan zichtbaar spectrum (links) heel anders uitzien. In het midden is het ultraviolette spectrum zichtbaar, waarin het midden van de bloem opeens een heel andere kleur lijkt te hebben. In infrarood, rechts, heeft de bloem nauwelijks details. Bijen kunnen ultraviolet licht waarnemen en gebruiken dat om de juist bloemen te vinden.
Dave Kennard

Spelen met de tijd

Als snel gaat de documentaire door met het extreem snelle of extreem langzame. Het op de keukenvloer kapotvallen van een glas met melk verandert in super slow motion in een ware symfonie van opspattende druppels en scherven. Een libelle blijkt de meest begenadigde vlieger van de wereld te zijn. En een bliksemschicht komt toch altijd uit een donderwolk op aarde neer? In slow motion staat de wereld op zijn kop…

Het vallen van een druppel in slow motion laat een anders onzichtbaar en merkwaardig gedrag zien.
wikimediacommons

Natuurlijk kan het ook andersom. Via een time lapse komen bloemen in een paar seconden tot bloei. Klimplanten blijken begenadigd klimmers en het ogenschijnlijk statische slijm is een verrassend bewegende levensvorm. Een beetje luguber wordt het als de makers hun camera een paar weken op een dode muis richten.

Het allerkleinste

Dan is er nog het allerkleinste. Met microscopen zijn we al honderden jaren in staat om een geheel nieuwe wereld te ontdekken. En dat kan natuurlijk niet ontbreken in de documentaire. Inzoomen op dieren levert verrassende plaatjes op. Zoals vlindervleugels, de huid van een haai of het oppervlak van een lotusblad. Stuk voor stuk krijgen ze hun eigenschappen door minuscule structuren op het oppervlak.

Kop van een insect.
Richard Bartz, Wikimedia Commons

De kleinste insecten worden onder de microscoop opgeblazen tot ware monsters. Als je nog niet bang was voor vlooien, bezin je dan na het zien van Mysteries of the Unseen World. De voice-over (de Nederlandse versie is ingesproken door Klokhuispresentator Maurice Lede) spreekt de bioscoopbezoeker zelfs plagerig toe over de beestjes die op dat moment op de argeloze bioscoopbezoekers moeten krioelen.

Verder blijkt de lucht om ons heen barstensvol te zitten met onder andere pollen, huidschilfers en onderdelen van insecten – allemaal onzichtbaar voor ons. Maar ook met de lichtmicroscoop bots je op een gegeven moment op een grens. Als lichtgolven ‘te groot’ worden om nóg kleinere details dan pakweg een paar honderd Nanometer te zien dan is er nog de elektronenmicroscoop om details kleiner dan een nanometer te tonen.

Tot slot gaan we nog een stapje verder, met de scanning tunneling microscopy. Door oppervlaktes letterlijk af te tasten is deze microscoop in staat om losse atomen zichtbaar te maken. Bijvoorbeeld de kippengaasstructuur van grafeen. Maar wetenschappers kunnen er ook mee manipuleren. Zo positioneren ze naar wens de atomen met de punt van hun naald. Met dit korte kijkje in de wereld van nanotechnologie eindigt de dolle rit door de onzichtbare wereld.

Beknopt maar indrukwekkend

Eerlijk is eerlijk, veel van de beelden in Mysteries of the Unseen World zijn niet nieuw. Vrijwel iedereen zal in ieder geval al eens een paar beeldtrucjes hebben gezien die de documentaire sieren. Dat tonen ze zelf overigens ook met beelden van bijvoorbeeld timelapse-pionier John Ott uit de jaren dertig.

Toch krijgt de kijker in drie kwartier een prachtig schouwspel voorgeschoteld, overigens ook behoorlijk opgepoetst door de computer. Er wordt daarnaast een klein beetje wetenschappelijke achtergrond gegeven over bijvoorbeeld het elektromagnetische spectrum, over hoe we waarnemen en over nanotechnologie. Toch blijft dat erg beknopt. De documentaire moet het vooral hebben van indrukwekkende beelden, en slaagt daar zeker in op het reusachtige scherm van het Omniversum.

Mysteries of the Unseen World

tot 30 juni

Weekend van de Wetenschap logo

Het Omniversum is te bezoeken tijdens het landelijke Weekend van de Wetenschap. Het Weekend van de Wetenschap is het podium van de toekomst. Diverse organisaties – bedrijven, instituten, onderzoeksinstellingen, universiteiten, musea en sterrenwachten – openen hun deuren om bezoekers van jong tot oud de unieke kans te geven een stap te zetten in de wereld van wetenschap en technologie. Zij organiseren unieke en exclusieve activiteiten zoals proefjes, experimenten, demonstraties, open dagen, tentoonstellingen en meer.

Kom op plekken die normaal niet toegankelijk zijn! Kijk op de website voor alle activiteiten van het Weekend van de Wetenschap.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 09 september 2015

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.