Je leest:

Niks mis met eeltvoeten, integendeel

Niks mis met eeltvoeten, integendeel

Auteur: | 26 juni 2019

Afgaande op Amerikaans onderzoek kan je beter een dikke laag eelt kweken dan schoenen aantrekken. Eelt beschermt tegen steentjes, terwijl de voeten nog gewoon ‘voelen’ waar ze op lopen.

Het verschil in eelt tussen mensen die normaliter op schoenen lopen (links) of op blote voeten (rechts). Eelt is de evolutionaire oplossing om de blote voeten te beschermen.

Misschien merk je het als je in de zomervakantie op blote voeten of slippers over de camping struint: je krijgt er meer eelt bij. Volkeren die voornamelijk op blote voeten lopen ontwikkelen al van kinds af aan een dikke eeltlaag onder hun voetzolen. De laag beschermt hun voeten tegen ruw terrein met steentjes of gladde ondergrond.

Moderne schoenen beschermen nog beter tegen wondjes, maar op comfortabele sneakers zijn je voeten ook een stuk minder gevoelig. Hoe zit dat met een leerachtige plak eelt onder je voet? Hoe meer eelt onder je voet, hoe minder je nog voelt waar je loopt, zou je zeggen. Die vlieger gaat toch niet op. Met een dikke eeltlaag kunnen voeten gewoon input van de ondergrond ontvangen, zagen Amerikaanse, Duitse en Keniaanse wetenschappers onder leiding van hoogleraar menselijke evolutionaire biologie Daniel Lieberman van Harvard University. Het team rapporteert in wetenschappelijk tijdschrift Nature dat de eeltige voeten van mensen die op blote voeten lopen even gevoelig zijn als de tere voetjes van mensen die normaal gesproken schoenen dragen.

Gevoeligheid gaat niet verloren

Het team onderzocht de voeten van 81 Kenianen uit landelijke en stedelijke gebieden. Een groep die gewoonlijk op blote voeten loopt en een groep die dat met schoenen doet. Zoals verwacht was het eelt onder de hak en de middenvoetsbeentjes bij de blootvoetse mensen zo’n dertig procent dikker en harder.

Had die dikke eeltlaag invloed op de gevoeligheid van de voetzool? Die ‘gevoeligheid’ bestaat uit zenuwuiteinden in de huid die als sensoren werken. Ze reageren op druk en aanraking. De informatie die de sensoren ontvangen als de voet vervormt op de ondergrond, wordt doorgestuurd naar het brein. De hersenen kunnen je beweging dan razendsnel bijsturen, zodat je je voet bijvoorbeeld snel terugtrekt als je op een scherp steentje stapt. Met een dikke schoenzool ertussen ontvangt je lijf minder signalen over de structuur van de ondergrond, dat is bekend.

Uitgelicht door de redactie

Biologie
Maken genetisch gemodificeerde muggen een eind aan malaria?

Astronomie
Natte en gematigde exoplaneet gevonden

Klimaatwetenschappen
Drijvende woningen vanwege het stijgende water

Eelt beperkt die gevoeligheid niet, zagen de onderzoekers. Voeten met veel eelt reageren net zo goed op aanraking en druk als voetjes die altijd in schoenen gestoken zijn. Zo bezien is lopen op blote voeten een betere keus: eelt geeft je enige bescherming tegen steentjes zonder dat de gevoeligheid van je voetzool verloren gaat. Dat je op blote voeten terugkoppeling krijgt van de ondergrond, is voor sommige hardlopers (de zogenaamde barefoot runners) een reden om hun schoenen thuis te laten.

Geëvolueerd op blote voeten

Onze verre voorouders sprongen zo’n zes miljoen jaar geleden vanuit de bomen op de grond om rechtop te gaan lopen. Sindsdien maken we met slechts twee ledematen contact met de grond. Naar schatting begonnen moderne mensen, die 200.000 jaar geleden op het toneel verschenen, pas 40.000 jaar geleden schoenen te dragen om hun voeten te beschermen tegen ruw terrein en kou. Bij ‘schoenen’ moet je je overigens niet teveel voorstellen: het ging om lapjes dierenhuid of gevlochten sandalen van houtvezel. Sneakers met verende zolen zijn er pas vijftig jaar. Gezien vanuit de evolutionaire geschiedenis is lopen op blote voeten met dikke eeltplekken dus de gebruikelijke gang van zaken.

Evenwicht bewaren

Is het erg dat we op onze comfortabele, stijlvolle schoenen niet goed aanvoelen of we op gladde of schurende ondergrond, steen, zand, of gras lopen? Nou ja, handig is het niet. De zenuwuiteinden onder de voet gebruiken we om onze houding en looppas telkens te finetunen, zodat we stabiel blijven staan. “De gevoeligheid van de voetzool is van belang voor balanscontrole”, reageert Jaap van Dieën, hoogleraar biomechanica aan de VU in Amsterdam. “Slecht kunnen voelen met je voeten is een voorspeller voor slechte balans en valrisico onder ouderen.”

Een voor dit onderzoek ontworpen apparaat meet de gevoeligheid van de voetzool, via vibraties die de sensoren in de huid stimuleren.

De reden dat je met eelt wél voelt wat er gaande is, komt omdat eelt in tegenstelling tot het rubber en schuim in moderne schoenen stijf materiaal is. Daarom kan eelt de mechanische prikkels vanuit de ondergrond prima doorsluizen naar de sensoren in de onderliggende huid, zonder demping van het signaal. Lieberman en collega’s opperen om meer onderzoek te doen naar de voor- en nadelen van minimalistische schoenen met dunne, stijve zolen, zoals sandalen. Dit soort schoeisel komt meer overeen met eelt dan comfortabele sneakers.

Bij ouderen neemt het zicht, evenwicht en voetgevoeligheid af, schrijft ook bioloog Kristiaan D’août van de Universiteit van Liverpool in een begeleidend commentaar in Nature. “Schoenen met harde zolen kunnen voor hen een goed idee zijn.” Volgens recent onderzoek verkleinen zulke schoenen inderdaad bij ouderen de kans op een valpartij.

Gezondere voeten

Sommige deskundigen, waaronder het team van Lieberman, denken dat blootvoetse wandelaars en hardlopers over het algemeen gezondere voeten hebben dan mensen die de hele dag op schoenen rondlopen. Daar zijn ook wel aanwijzingen voor. In gebieden waar mensen amper schoenen dragen zien onderzoekers bijvoorbeeld minder ontstoken zwellingen rond de grote teen (bunions) en platvoeten. VU-hoogleraar Van Dieën is minder stellig. “Voordelen en nadelen van blootsvoets wandelen of hardlopen voor de gezondheid zijn naar mijn idee nooit overtuigend aangetoond. Maar echt goed onderzoek ontbreekt.”

Bronnen:

  • Nicholas B. Holowka, Foot callus thickness does not trade off protection for tactile sensitivity during walking, Nature. Online op 26 juni 2019.
  • Kristiaan D’août, Your sensitive sole, News & Views, Nature. Online op 26 juni 2019.
Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 26 juni 2019

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.