Je leest:

Net zo rustgevend als de natuur zelf

Net zo rustgevend als de natuur zelf

Waarom de stille film The Ancient Woods de moeite waard is

Auteur: | 26 oktober 2018
Mindaugas Survila namens VšĮ 'Sengirė', uit de film 'The Ancient Woods'

Na het succes van de natuurfilm The Ancient Woods in Litouwen, is de film nu ook in Nederlandse bioscopen te zien. De film is uniek, omdat deze uitsluitend is voorzien van natuurgeluiden; geen commentaar, geen muziek. Het werk van bioloog en filmmaker Mindaugas Survila neemt je in bijna anderhalf uur een etmaal mee door een Litouwens oerbos. Survila heeft tien jaar over de film gedaan, maar het is de tijd en moeite meer dan waard.

Bijna een jaar geleden stuitte ik tijdens een wandeling naar de hoogste top van een Caribische vulkaan op een kolibrienestje met twee piepkleine eitjes. Na een paar foto’s gemaakt te hebben, bleven we een tijdje op afstand zodat de moederkolibrie kon broeden. We hebben een minuut of twintig verwonderd zitten kijken hoe één klein vogeltje heen en weer vloog.

Datzelfde gevoel van verwondering kreeg ik bij het kijken van The Ancient Woods. Door de eerste ‘beelden’ van complete duisternis en stilte, die langzaam overgaan in een kalm onderwaterbeeld, brengt de film je gelijk in een serene soort ‘trance’. Wanneer de muziek en het commentaar uit blijft, zorgt dit voor een bijzondere focus zoals je die kan ervaren bij een wandeling door een stil bos.

Cinematografisch zit de film sterk in elkaar, met beelden die je normaal alleen zou tegenkomen tijdens een stille natuurwandeling.
Mindaugas Survila namens VšĮ ‘Sengirė’, uit de film ‘The Ancient Woods’

Eigen onderzoeker

Doordat er geen stem is die je vertelt wat er gebeurt, blijf je nieuwsgierig. Wat is dat? Wat gaat hij doen? Dat geeft een kinderlijk gevoel van verwondering voor de natuur. Wanneer je dan door hebt wat er gebeurt in beeld, krijg je daar een soort eureka-gevoel bij. In plaats van de welbekende Attenborough-stem die je bij het handje neemt en vertelt wat je ziet en wat je moet zien, moet je het nu zelf uitvinden.

Hierdoor is het niet een film die je tijdens het koken op de achtergrond aan kan zetten; je moet echt je aandacht erbij houden. Je kan bijna zelf een dialoog bedenken bij de beelden. Dat maakt het waarschijnlijk voor wat jongere natuurliefhebbers leuk, want het maakt de dieren menselijk. Bijvoorbeeld een grote vogel in een nest die zijn liggende maatje achter zijn oren kriebelt, waarna de vogel zich vervolgens demonstratief neerploft in het nest, alsof hij zeggen wil: ‘Nu is het mijn beurt.’.

De afwezigheid van commentaar zorgt naast verwondering ook voor spanning: je hebt echt geen idee wat er gaat gebeuren. Een beeld van een lege besneeuwde weide, je wacht en anticipeert op actie, of een bijzonder beeld, en soms gebeurt er na het wachten… helemaal niks. Dit soort momenten geeft de film iets verfrissends, omdat er zoiets anders gebeurt dan je verwacht had.

Een fruitvliegje loopt onverschrokken langs de klauwen van een dikke spin. Gaat de spin hem pakken? De anticipatie brengt een vreemd soort spanning met zich mee.
Mindaugas Survila namens VšĮ ‘Sengirė’, uit de film ‘The Ancient Woods’

Hoog screensavergehalte

Hoewel de film een kalmte met zich meebrengt die normaal ver te vinden is in traditionele, vaak sensationele natuurdocumentaires, zorgt dit soms ook voor een vrij hoog screensavergehalte. Een veel te lang beeld van mugjes die het beeld in en uit zoemen doet denken aan de welbekende bubbels die in het beeld van een onaangeraakte computer zweven.

Uitgelicht door de redactie

Biologie
Waar komt religie vandaan?

Biologie
Jacht speelt belangrijke rol in afname grote zoogdieren

Maatschappijwetenschappen
Hoe moeilijk is punten tellen bij het Songfestival?

Dit effect wordt aangewakkerd door de natuurgeluiden, die soms zo versterkt worden dat het lijkt alsof je in een meditatieklasje met mood-sounds terecht bent gekomen. Naar mijn mening voelen sommige scènes hierdoor net wat te gemaakt aan, wat lijnrecht tegenover het ‘echte’ van de rest van de film staat.

Beelden als deze, waarbij ruim anderhalve minuut muggen in en uit het beeld zweven, geven de film soms een hoog screensavergehalte.
Mindaugas Survila namens VšĮ ‘Sengirė’, uit de film ‘The Ancient Woods’

De film bestaat uit veel indrukwekkende close-ups, waardoor je het gevoel hebt dat je als mens de indringer bent die naar een intiem moment kijkt, of zelfs verstoort. Dit gevoel van de mens als indringer wordt versterkt wanneer een man kort in beeld komt op ongeveer tweederde van van de film. Hij hoort daar niet thuis! Misschien was dat juist het idee van de filmmaker. Het had alleen van mij niet gehoeven; de dieren alleen zijn genoeg en de man zorgt alleen maar voor een sfeerverstoring.

Het plots verschijnen van de mens in de film zorgt voor een indringend gevoel. Misschien was dat de bedoeling van de filmmaker, maar het had van mij niet gehoeven.
Mindaugas Survila namens VšĮ ‘Sengirė’, uit de film ‘The Ancient Woods’

De simpele beelden zijn enorm effectief en cinematografisch sterk. Het zijn de dingen die je zelf in de natuur met je eigen ogen ziet, maar waarvan je de schoonheid bijna nooit met een camera weet vast te leggen. Bijvoorbeeld een spinnenweb in mooi ochtendlicht, de waterdamp die van een boomstronk komt in dezelfde vroege ochtend. Mijn favoriete deel was het slow-motion-beeld van een nest enorme zwarte ooievaars die een stapel kikkers naar binnen werken. Dat zijn de dingen die je normaal niet ziet.

Storytelling

Vertelt het een verhaal? Ja en nee. Het is op chronologische volgorde in elkaar gezet, waardoor je een totaalplaatje krijgt van hoe het is om gedurende 24 uur het leven in een bos mee te maken. Je merkt niet dat het tien jaar heeft gekost om de film te maken. Aan de ene kant zijn er beelden die steeds terugkomen en een korte verhaallijn lijken te volgen, maar soms zijn er beelden die compleet los staan van de rest van de film en weinig toevoegen behalve mooi zijn. Dat is verwarrend, want je verwacht dat het nog ergens heen gaat, en dat doet het niet.

Het begin van de film geeft je een feelgood-gevoel, maar het is goed dat de film niet langer dan anderhalf uur is: tegen het einde van de film was ik wel weer toe aan wat actie. De film is een heel fijne korte afwisseling van snelle sensatie-TV. Zeker aan te raden dus.

Bekijk hier de trailer van de stille natuurfilm The Ancient Woods. Let wel, de film is iets anders dan de trailer doet lijken: in de trailer is door muziek gemaakt van natuurgeluiden veel spanning ingebracht. Overigens komen veel beelden uit de trailer niet in de film terug. Dat is jammer, want het zijn mooie beelden.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 26 oktober 2018

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.