Je leest:

Meer maatregelen nodig om onder de 1,5 graad opwarming te blijven

Meer maatregelen nodig om onder de 1,5 graad opwarming te blijven

Waarom het IPCC met een extra rapport komt

Auteur: | 10 oktober 2018
Bouke van Balen, Amersfoort (voor Kennislink)

Om de opwarming van het klimaat onder de 1,5 graad te houden, moeten er zeer snel zeer forse extra maatregelen genomen worden, schrijft het IPCC deze week in een nieuw rapport. Het goede nieuws is dat het nog haalbaar is, zegt de ene klimaatwetenschapper. Zelfs dit is een te gunstige voorstelling van zaken, meent de ander.

De afspraken uit het klimaatakkoord van Parijs zijn onvoldoende om de opwarming te beperken tot 1,5 graad in het jaar 2100. Om te voorkomen dat de aarde meer opwarmt, moeten er zo snel mogelijk extra maatregelen genomen worden. Dat schrijft het IPCC (het klimaatpanel van de Verenigde Naties) deze week in een nieuw rapport.

De opwarming sinds de industriële revolutie is nu al ongeveer een graad, en zal in het huidige tempo rond het jaar 2040 (tien jaar eerder of later kan ook) op 1,5 graad uitkomen. Om wél onder de 1,5 graad te blijven, moet de uitstoot van broeikasgassen in 2030 meer dan gehalveerd zijn, en na 2050 zelfs gereduceerd tot nul.

Waar is de tweegradendoelstelling gebleven?

Het is een sombere boodschap, maar een beetje verwarrend is het ook. Want werd er niet altijd gerekend met een streeftemperatuur van maximaal twee graden opwarming? Waarom is dat plotseling gedaald naar 1,5 graad?

“De tweegradendoelstelling was al een wat arbitraire grens”, zegt klimaatwetenschapper Roderik van de Wal van de Universiteit Utrecht. “Het betekent niet dat er precies bij die hoeveelheid opwarming opeens allerlei onoplosbare problemen gaan optreden.” De eilandstaten in de Stille Oceaan maken zich echter al grote zorgen, en kunnen verder in de problemen komen nu de Groenlandse ijskap versneld lijkt af te smelten.

“Op hun aandringen hebben de Verenigde Naties het IPCC gevraagd om uit te zoeken wat er moet gebeuren om binnen de 1,5 graden te blijven, en wat de gevolgen zijn als we dat niet doen”, zegt van de Wal. Van een wetenschappelijke aanleiding was dus geen sprake.

Kantelpunten

Dat neemt niet weg dat er goede redenen zijn om de temperatuurstijging zo veel mogelijk binnen de perken te houden, voegt hij er meteen aan toe. Zowel op Groenland als op Antarctica kunnen kantelpunten optreden in het smeltgedrag – dat zijn processen die de smelt versnellen, en onomkeerbaar zijn. Wetenschappers denken dat de temperatuur waarbij die kantelpunten optreden ergens rond de twee graden ligt.

“In het westen van Antarctica lijkt het er zelfs sterk op dat we zo’n kantelpunt al bereikt hebben, of anders dicht genaderd zijn”, zegt fysisch oceanograaf Sybren Drijfhout van het KNMI en de Universiteit Utrecht. In het IPCC-rapport staat dat de zeespiegel tot het jaar 2100 tien centimeter extra stijgt, als de temperatuur geen 1,5 maar twee graden omhoog gaat. Drijfhout: “Maar met de versnelling in de afkalving van West-Antarctica die we nu al zien optreden, is nog niet echt rekening gehouden.” Als die afkalving doorzet, kan het zeeniveau op langere termijn (dus in de loop van enkele eeuwen) nog zo’n vier meter extra stijgen.

Ook op Oost-Antarctica, bij de Totten-gletsjer, is een versnelling zichtbaar, al is het nog wat vroeg om van een trend te spreken. “Als we daar een kantelpunt passeren, kunnen we uiteindelijk zelfs acht meter zeespiegelstijging aan de broek krijgen”, zegt Drijfhout.

800px mt herschel  antarctica  jan 2006
Als het ijs op Antarctica in zee glijdt, gaat de zeespiegel meters omhoog
Andrew Mandemaker, via Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.5

Hitte, droogte, wateroverlast

Of kantelpunten in smeltgedrag bij anderhalve, twee of zelfs drie graden liggen valt nog niet te zeggen, zegt Drijfhout. “Maar het is zeker niet uitgesloten dat het bij 1,5 graad al uit de hand gaat lopen, dus waarom zou je het risico nemen?” Bovendien lopen de scenarios van het IPCC tot het jaar 2100, maar gaat de opwarming daarna gewoon verder. Drijfhout: “Dus als we rond 2100 net onder de grens zitten die we kunnen behappen, zijn we 50 jaar later misschien alsnog in de aap gelogeerd.”

Ook als er geen omslagpunten tussen 1,5 en twee graden zitten, is het zinvol om de temperatuurstijging zo laag mogelijk te houden, blijkt uit het IPCC-rapport. Bij twee graden stijging krijgen we meer hittegolven, meer (plaatselijke) droogte, meer zware regenval, en meer verlies van dier- en plantensoorten dan bij anderhalve graad – om maar eens een greep uit de opgesomde effecten te doen.

448px wateroverlast in de europastraat deurne %281%29
Bij twee graden opwarming krijgen we vaker met wateroverlast te maken dan bij 1,5 graad opwarming.
Roberta4ever, via Wikimedia Commons, public domain

Haalbaar

“Wat ik zelf belangrijker vind”, zegt Van de Wal, “is dat het rapport laat zien dat het technisch gezien nog altijd haalbaar is om onder de 1,5 graad te blijven. Het is nodig en het is mogelijk – het rapport laat precies zien hoeveel CO2 we in totaal nog aan de atmosfeer mogen toevoegen om het te halen.”

Han Dolman, klimaatwetenschapper aan de Vrije Universiteit Amsterdam, heeft echter juist op dat punt forse kritiek op het rapport. “Het IPCC heeft er vergeleken met het vorige rapport plotseling 300 gigaton aan CO2 bijgefietst die we uit kunnen stoten. Dat is genoeg voor zeven jaar uitstoot, waardoor de 1,5 graad opeens haalbaar blijkt.”

Hoeveel CO2 er nodig is om de temperatuur nog een halve graad op te drijven is een tamelijk onzekere factor, onder meer afhankelijk van aannames die je doet over de huidige temperatuurstijging. Hoeveel daarvan komt bijvoorbeeld door de broeikasgasuitstoot, en hoeveel door natuurlijke factoren? Het IPCC doet nu een gunstiger aanname dan eerder.

Dolman: “Dat geeft weliswaar extra speling waardoor we nu nog steeds een kans hebben om in te grijpen, maar het lijkt op datamassage.” In het somberste geval is het budget zelfs al op, en kunnen we alleen nog onder de 1,5 graad blijven als we vanaf nu alles wat we uitstoten ook weer uit de lucht halen, zegt Dolman. “Maar die boodschap was blijkbaar te hard.”

Bron

  • IPCC, Global Warming of 1.5 °C : an IPCC special report on the impacts of global warming of 1.5 °C above pre-industrial levels and related global greenhouse gas emission pathways, in the context of strengthening the global response to the threat of climate change, sustainable development, and efforts to eradicate poverty (2018) Klik hier voor de link
Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 10 oktober 2018

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.