Je leest:

Malariaparasiet beïnvloedt lichaamsgeur

Malariaparasiet beïnvloedt lichaamsgeur

Auteur: | 19 april 2018

Sommige geurstoffen in lichaamsgeur zijn aantrekkelijk voor de malariamug, zo ontdekten onderzoekers uit Wageningen en Londen. Mensen die geïnfecteerd zijn met de malariaparasiet produceren meer van deze stoffen dan gezonde mensen. Die kennis biedt nieuwe mogelijkheden voor malariabestrijding.

De malariaparasiet (Plasmodium) brengt een deel van zijn leven door in muggen en een ander deel in mensen. Voor de overleving van de parasiet is het dus belangrijk dat mug en mens elkaar regelmatig tegenkomen. Uit eerder onderzoek van de Wageningen Universiteit bleek dat kinderen die de malariaparasiet bij zich dragen twee keer zoveel muggen aantrekken als gezonde kinderen. Nu is ook duidelijk hoe dat komt. Geïnfecteerde kinderen hebben een iets andere lichaamsgeur, die erg aantrekkelijk is voor malariamuggen.

65976
Levenscyclus van de malariaparasiet. Een deel van de cyclus speelt zich af in de mug, een ander deel in de mens. De parasiet vermeerdert zich in de darm van de mug en komt ook in de speekselklieren terecht. Als de mug iemand steekt, worden kiemen van de parasiet overgedragen. Die kiemen komen terecht in de lever, waar ze zich verder ontwikkelen. Uiteindelijk barsten de levercellen open en komen de parasieten ook in het bloed terecht. Daar dringen ze rode bloedcellen binnen en ontwikkelen zich tot geslachtscellen (gameten). Die geslachtscellen worden weer opgepikt door nog niet besmette muggen, waarna de hele cyclus opnieuw begint.
025 20180416 photo1 sampling 20odours 20in 20the 20tent photo6 20jetske 20de 20boer 20wageningen
Geurmonsters worden verzameld door de voeten van kinderen af te dekken met een speciale plastic zak.
Jetske de Boer, WUR

Toename van aantrekkelijke geurstoffen

In West-Kenia verzamelden onderzoekers van de Wageningen Universiteit en de London School of Hygiene and Tropical Medicine geurmonsters van 56 kinderen, tussen de vijf en twaalf jaar oud. De voet van de kinderen werd verpakt in een speciale plastic zak, waar drie uur lang lucht doorheen werd geblazen. De lichaamsgeur werd opgevangen op een filter en vervolgens geanalyseerd in het laboratorium in Londen. Verschillende geurstoffen, waaronder de aldehyden heptanal, octanal en nonanal, bleken bij geïnfecteerde kinderen meer voor te komen dan bij gezonde kinderen. “Gemiddeld zaten er ongeveer 170 geurcomponenten in de geurmonsters”, legt hoofdonderzoeker Jetske de Boer uit. “Bij gezonde kinderen behoort 15 procent daarvan tot de aantrekkelijke geurstoffen voor de malariamug. Bij geïnfecteerde kinderen ligt dat percentage op 23 procent. Dat is een toename van een derde.”

De Boer en haar collega’s gaan ervan uit dat de malariaparasiet verantwoordelijk is voor de toename van geurstoffen die aantrekkelijk zijn voor muggen. Hoe dat precies werkt, is nog niet duidelijk. “Vorig jaar is in Zweden een onderzoek uitgevoerd waarbij rode bloedcellen in het laboratorium direct werden blootgesteld aan een metaboliet van de malariaparasiet. Deze stof zet de rode bloedcellen aan tot de productie van aldehyden”, zegt de Boer. “Een andere verklaring zou kunnen zijn dat de parasiet de rode bloedcellen in een stresssituatie brengt en dat daardoor de productie van aldehyden omhoog gaat.”

Nieuwe kennis inzetten

De malariaparasiet zorgt er dus voor dat muggen geïnfecteerde mensen aantrekkelijk vinden. Dat is handig om de infectie over te dragen van mens op mug. Om de infectie vervolgens verder te kunnen verspreiden, zou het logisch zijn dat besmette muggen eerder afgaan op gezonde mensen. “Het was het plan om dat te onderzoeken en zo de cirkel rond te maken, maar daar zijn we helaas niet aan toe gekomen”, aldus de Boer. “Er is eerder wel onderzoek gedaan bij vogels. Daaruit bleek dat zowel besmette als niet-besmette muggen meer aangetrokken waren tot geïnfecteerde vogels. In dat geval klopt de aanname dus niet, maar het ging hier om een andere soort malariaparasiet en een andere soort mug.”

025 20180416 photo3 tent 20for 20odour 20sampling photo4ailie 20robinson
Het nemen van geurmonsters gebeurt in een tent, vlakbij de school van de kinderen.
Ailie Robinson, London School of Hygiene & Tropical Medicine

Op dit moment is er geen financiering om onderzoek te doen naar de voorkeur van besmette muggen. Wel werken de onderzoekers verder aan het inzetten van deze nieuwe kennis voor de bestrijding van malaria. Een eerste idee is om (een deel van) de aantrekkelijke geurstoffen toe te voegen aan muggenvallen. Een tweede idee is dat de geurstoffen kunnen dienen als biomarkers. Malaria diagnosticeren aan de hand van een geurtest, in plaats van een bloedtest, zou een stuk patiëntvriendelijker zijn. De Boer: “Er is natuurlijk geen zwart-wit verschil tussen gezonde en geïnfecteerde mensen, maar het is niet ondenkbaar dat je de diagnose aan de hand van lichaamsgeur kunt stellen. Dat zou een mooi vervolg zijn op dit onderzoek.”

Bron:

Ailie Robinson e.a. Plasmodium-associated changes in human odor attract mosquitoes PNAS, 16 april 2018 (online), doi:10.1073/pnas.1721610115

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 19 april 2018

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.