11 april 2019

“Groenten uit moestuinen in de buurt van bedrijf Custom Powders in Helmond zijn eetbaar, zo concludeert onderzoek van het RIVM. Sinds 2017 wordt het gebied in de gaten gehouden, omdat het vervuild is met GenX-stoffen. Twee jaar na dato blijkt er nog wel GenX aanwezig te zijn op de groentes, maar in zo’n kleine hoeveelheid dat het niet gevaarlijk is. Maar wat is GenX? NEMO Kennislink sprak in 2017 met toxicoloog Theo de Kok over de stof.”

Je leest:

Maakt GenX ons drinkwater minder veilig?

Maakt GenX ons drinkwater minder veilig?

Auteur: | 21 juli 2017

Er moet meer onderzoek komen naar GenX, stelt een ruime Kamermeerderheid nadat bekend werd dat op meerdere plekken kraanwater hiermee vervuild is. Maar wat is GenX eigenlijk? Moeten we ons zorgen maken over de veiligheid van ons drinkwater? NEMO Kennislink sprak met toxicoloog Theo de Kok.

Omgeving vervuild?

In maart 2019 zijn volgens het RIVM groentes uit moestuinen rondom de Custom Powers-fabriek in Dodrecht veilig om te eten. Hoewel GenX in de buurt van de moestuinen is aangetroffen, is de hoeveelheid dusdanig gering dat geen gevaar voor mensen oplevert. Om onderschatting van het risico uit te sluiten is het RIVM uitgegaan van een situatie waarin personen hun hele leven alleen maar groente uit hun eigen moestuin zouden eten en daarbij ook nog via andere wegen – zoals de lucht of water – blootgesteld zouden worden aan de stof.

In juli 2017 was de situatie nog anders. Toen berichtte de Volkskrant dat op basis van onderzoek van de Vrije Universiteit (VU) het eten van groente en fruit uit de moestuinen sterk werd afgeraden.

“Het is niet nodig om in paniek te raken of geen kraanwater meer te gaan drinken”, stelt De Kok, hoogleraar toxicologie aan de Universiteit Maastricht. “Niemand zal directe gevolgen ondervinden van de kleine concentraties GenX die in ons drinkwater terecht zijn gekomen. De aangetroffen hoeveelheden liggen ver onder de vastgestelde norm voor veiligheid.”

GenX is anders dan vaak wordt gezegd niet één chemische stof, maar slaat op een aantal stoffen die gebruikt worden bij de techniek GenX, zoals valt te lezen op de website van het RIVM. Deze techniek is een alternatief voor PFOA (perfluoroctaanzuur), een koolstof-fluorverbinding die gebruikt werd bij de bereiding van Teflon (bekend van de anti-aanbaklaag in pannen). PFOA is tegenwoordig verboden, omdat het kankerverwekkend is en zeer lang in het menselijk lichaam teruggevonden kan worden.

Alarmbellen

De GenX-stoffen zijn aangetroffen in meerdere monsters van kraanwater in Zuid-Holland, in de buurt van het chemische bedrijf Chemours in Dordercht. Dit heeft een gespecialiseerd laboratorium van de Vrije Universiteit Amsterdam gemeten op verzoek van het Algemeen Dagblad. De gemeten hoeveelheid GenX in drinkwater is 25 tot 75 keer lager dan de vastgestelde norm van het RIVM.

Er is geen reden nu drinkwater te laten staan.

“De metingen doen toch de alarmbellen rinkelen, want een mogelijk schadelijke stof hoort niet thuis in ons drinkwater.” De Kok is het dan ook eens met de Kamermeerderheid dat er meer onderzoek moet komen. “Vooralsnog weten we niet of GenX nadelige langetermijneffecten heeft op de gezondheid van de mens of op het milieu als geheel.” De stoffen van GenX lijken sneller af te breken dan de voorloper PFOA, maar er is nog veel onduidelijk over de toxiciteit. “Het toxiciteitsprofiel lijkt wel hetzelfde”, vertelt De Kok. “En of het nu wel of geen schadelijke gevolgen heeft, het is natuurlijk niet de bedoeling dat deze chemische stoffen in ons drinkwater terecht komen of aan het oppervlaktewater worden geloosd.”

Uitgelicht door de redactie

Geesteswetenschappen
Woordjes leren met een robot

Biologie
Darmbacteriën voorkomen griepinfectie in longen

Geneeskunde
Onbeperkt schransen op vakantie, wat doet dat met je?

“Waar er bijvoorbeeld richtlijnen bestaan voor veilig gebruik van bestrijdingsmiddelen in de landbouw, zou handhaving op een dergelijke manier ook voor de chemische industrie moeten gelden. De ‘pech’ van de chemische sector is dat het vaak achter de feiten aanloopt. De alarmbellen gaan rinkelen als blootstelling aan een bepaalde stof onveilig blijkt te zijn, het moment waarop enig kwaad wellicht al is geschied. Onderzoek naar een eventueel gevaarlijke werking van een chemische stof vooraf aan het moment van blootstelling is simpelweg onhaalbaar”, stelt De Kok. Dit komt omdat het aantal chemische stoffen in feite oneindig is: de industrie kan steeds nieuwe maken.

Nul

Volgens de Tweede Kamer hoort ‘drinkwater helemaal vrij te zijn van chemische stoffen’. Los van het feit dat water ook een chemische stof is, lijkt dat een onmogelijke eis. “Ook andere stoffen komen terecht in afvalwater dat in een later stadium gebruikt kan worden voor de productie van drinkwater”, zegt De Kok. “Dat nul de norm moet zijn, is een mooie doelstelling, maar niet realiseerbaar.”

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 21 juli 2017

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.