Je leest:

Kunst over prostitutie

Kunst over prostitutie

Omgaan met beladen onderwerpen in het museum

Auteur: | 29 december 2017

In het Amsterdam Museum waren de afgelopen jaren twee tentoonstellingen te zien over prostitutie. Wat vonden de bezoekers van zo’n beladen onderwerp en de manier waarop het werd gebracht? Curator Annemarie de Wildt onderzocht het.

Tentoonstellingsposter Liefde te koop, Amsterdam Museum 2002
Amsterdam Museum

Prostitutie en Amsterdam zijn al eeuwen onlosmakelijk met elkaar verbonden. Met het opheffen van het bordeelverbod in 2000 vond het Amsterdam Museum het tijd voor een overzichtstentoonstelling. Curator en conservator Annemarie de Wildt maakte deze tentoonstelling: “We besloten het ‘Liefde te koop’ te noemen, want dat klinkt wat minder provocerend dan ‘Seks te koop’.” Schilderijen, objecten, interviews met betrokkenen en kunstinstallaties vormden de basis en lieten de golfbeweging zien van verbieden en gedogen door de eeuwen heen.

In 2010 volgde een tweede tentoonstelling over prostitutie. De Wildt haalde de veertien meter lange kunstinstallatie ‘The Hoerengracht’ van Edward en Nancy Kienholz naar het museum. In deze nagebouwde hoerenbuurt uit de jaren tachtig konden bezoekers dwalen door smalle steegjes en langs ramen waarachter gipsen hoeren zitten. Daarnaast creëerde De Wildt een zaal met hedendaagse kunst over het onderwerp. Deze was deels gemaakt door kunstenaars die een studio hadden in voormalige hoerenhuizen op de Wallen.

The Hoerengracht

In The National Gallery London 2009 (in het Engels)

Bezoekerservaring

De Wildt blikt nu voor haar onderzoeksproject Framing Prostitution terug op de twee tentoonstellingen. In dit project neemt ze de driehoeksverhouding tussen bezoeker, museum en de te bewonderen kunst tijdens een tentoonstelling onder de loep. Ze sprak met de kunstenaars en de museummedewerkers over de beladen tentoonstellingen. In 2002 hadden sommige medewerkers lacherig gereageerd of voelden ze zich er ongemakkelijk bij. Hoe moesten ze zo’n onderwerp bijvoorbeeld brengen aan bezoekende schoolklassen?

De lastigste partij om te onderzoeken was de bezoeker. “Bezoekers laten weleens een bericht achter in het gastenboek, maar uitgebreid wetenschappelijk onderzoek naar hun bevindingen was er niet. Met het MuseumLab wilde ik erachter komen hoe bezoekers een tentoonstelling over een beladen onderwerp beleven, wat ze daarbij voelen en denken. En of dat overeenkwam met onze verwachtingen en doelen als museum”, aldus De Wildt.

Geen bordjes

Het MuseumLab was een aparte ruimte in het Amsterdam Museum waar in april en mei 2016 kunst en objecten over prostitutie te zien waren. De bezoekers vulden tijdens het rondkijken uitgebreide vragenlijsten in en bespraken aan het einde hun bevindingen met De Wildt. In totaal deden ruim honderdvijftig mensen mee aan het MuseumLab.

Omdat deelname meer dan een uur duurde, deden naast ‘gewone’ bezoekers vooral uitgenodigde deelnemers mee. Dit waren middelbare scholieren, studenten, curatoren en mensen die op één of andere manier gerelateerd waren aan prostitutie. De Wildt wilde weten wat het verschil in beleving was tussen uiteenlopende soorten bezoekers, en de blik van de ‘insiders’ zoals bordeelhouders en prostituees mocht daarbij niet ontbreken.

Links de garderobe van Metje Blaak, voormalig prostituee en woordvoerder van belangenvereniging Rode Draad, in MuseumLab

Uitgelicht door de redactie

Biologie
Waar komt religie vandaan?

Biologie
Jacht speelt belangrijke rol in afname grote zoogdieren

Maatschappijwetenschappen
Hoe moeilijk is punten tellen bij het Songfestival?

“In het MuseumLab lieten we een gevarieerd aantal objecten en kunstwerken zien die we hadden aangekocht voor de eerdere tentoonstellingen. Daarnaast was er ook nieuw werk te zien over transgenders en gedwongen prostitutie – onderwerpen die juist nu actueel zijn. Er hingen expres geen tekstbordjes bij de kunstwerken, om de bezoeker niet te beïnvloeden. We vroegen bezoekers hun ideeën en gevoelens over de kunst en andere objecten in te vullen in een uitgebreide vragenlijst, die we aan het einde bespraken.”

Heftige installatie

Inmiddels zijn alle vragenlijsten van het MuseumLab verwerkt en geanalyseerd. Het gros van de deelnemers reageerde het meest emotioneel op een interview met een prostituee en de installatie Red Light van Marieken Verheyen uit 1989. Deze installatie, die tijdens beide tentoonstellingen te zien was, laat je ervaren hoe het is om achter een raam te zitten, terwijl langslopende mannen commentaar geven. Betrokkenen bij prostitutie reageerden daarentegen vaak zakelijker op de kunst. Schilderijen riepen sowieso minder emoties op bij de deelnemers dan kunst met ‘echte’ mensen erin.

Bezoeker MuseumLab in de installatie Red Light van Marieken Verheyen (1989)

Deze uitkomst was voor De Wildt niet enorm verrassend, maar wel belangrijk om meer rekening mee te houden. "Wat me vooral opviel was hoevéél emoties en verhalen er bij bezoekers naar boven komen, wanneer je een situatie creëert waarin ze meer tijd hebben om naar kunst te kijken. Op zich weet je dat als curator wel, maar het was een goede reminder om te zien hoe essentieel emotie is voor de meeste museumbezoekers. Informatie over de schilder of een kunststroming vinden ze minder belangrijk. Bezoekers kijken natuurlijk anders naar kunst dan tentoonstellingsmakers met hun professionele blik. "

Reflectie nodig

Het onderzoeksproject gaf De Wildt meer ruimte voor de theorie achter het maken van tentoonstellingen, wat erg nuttig was. “Het dwingt je om op abstractere manier te kijken naar je werk. Als museum zijn we nauw verbonden met de stad en onze tentoonstellingen snijden vaak maatschappelijke onderwerpen aan. Hoe kun je nog beter omgaan met een onderwerp als prostitutie? Het blijkt dat we bezoekers meer mogelijkheden tot reflectie moeten bieden.”

“Daarnaast denk ik dat we in de toekomst nog meer manieren moeten bedenken om bezoekers uit te dagen. Als museum is het altijd ons hoogste ideaal om bezoekers te laten nadenken over wat ze hebben gezien, over wat ze daarbij voelen en vinden. Mijn onderzoek laat zien dat dit ook daadwerkelijk gebeurt wanneer we hen stimuleren om op een andere manier te kijken naar kunst.”

Blogs Framing Prostitution

Annemarie de Wildt heeft meerdere blogs geschreven over MuseumLab en gerelateerde onderwerpen voor het Framing Prostitution-project. MuseumLab kwam tot stand door Museumbeurzen, een onderzoeksprogramma van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek, gericht op wetenschappelijk onderzoek in het museale veld.

Het MuseumLab, met vragen over werken uit twee oude tentoonstellingen over prostitutie in het Amsterdam Museum.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 29 december 2017

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.