Je leest:

Kleurstof in de strijd tegen malaria

Kleurstof in de strijd tegen malaria

Auteur: | 7 februari 2018
Fabien Beilhe

De kleurstof methyleenblauw zorgt ervoor dat patiënten met malaria geen muggen meer kunnen besmetten. Dat blijkt uit een studie van het Radboudumc Nijmegen. Besmetting van muggen voorkomen kan een belangrijke stap zijn bij de bestrijding van malaria.

Verspreiding van malaria gaat in sommige gebieden razendsnel. Eén patiënt besmet soms, indirect, meer dan honderd anderen met malaria. Malaria wordt veroorzaakt door eencellige Plasmodium parasieten. Deze parasieten brengen een deel van hun leven door in muggen en een ander deel in mensen. Steekmuggen die de parasiet bij zich dragen kunnen mensen besmetten, maar andersom kunnen muggen ook besmet raken doordat zij het bloed van een geïnfecteerde patiënt drinken.

Besmettelijk voor muggen

“Om malaria goed te kunnen bestrijden, moet je besmetting tussen mensen en muggen zien te voorkomen”, zegt Teun Bousema, malariaonderzoeker aan het Radboudumc. “Met de huidige malariamiddelen lukt dat niet. Patiënten blijven na een behandeling vaak nog twee tot drie weken besmettelijk voor muggen.”

Bousema en zijn collega’s gingen in het laboratorium op zoek naar stoffen die de besmetting van muggen kunnen voorkomen. Methyleenblauw, een kleurstof die in het laboratorium wordt gebruikt voor het aankleuren van dode cellen, leek het beste te werken en is nu getest in een studie met patiënten in Mali. “We zochten tachtig patiënten die voor behandeling erg besmettelijk waren voor muggen”, vertelt Bousema. “We gaven een deel van de patiënten een standaardbehandeling, aangevuld met methyleenblauw. Een ander deel kreeg alleen de standaardbehandeling. Twee en zeven dagen na behandeling bekeken we opnieuw welke patiënten nog besmettelijk waren voor muggen.”

Uitgelicht door de redactie

Astronomie
Nobelprijs natuurkunde voor kosmologie en exoplaneten

Scheikunde
Nobelprijs scheikunde voor uitvinders lithium-ion-batterij

Geesteswetenschappen
Nobelprijs voor Literatuur ‘een behoudende keuze’

Geen mannetjes meer

Methyleenblauw werkte nog sneller dan gehoopt. Binnen twee dagen was er in de testgroep geen patiënt meer die nog muggen kon besmetten. Patiënten die alleen de standaardbehandeling kregen, konden na zeven dagen nog steeds muggen besmetten.

Hoe het komt dat methyleenblauw zo goed werkt, is nog onduidelijk. Bousema heeft daar wel ideeën over. “Onze laborante Kjerstin Lanke heeft een methode ontwikkeld om mannelijke en vrouwelijke parasieten in het bloed te kunnen onderscheiden. Zo kwamen we erachter dat methyleenblauw specifiek de mannelijke parasieten dood.” Mannelijke en vrouwelijke parasieten moeten elkaar in de maag van de mug bevruchten. Dat lukt niet op het moment dat er geen of te weinig mannetjes zijn. “Dit klopt ook met bevindingen uit het verleden waarbij er nog wel parasieten in het bloed van de patiënt aanwezig waren, maar de patiënt niet meer besmettelijk was”, zegt Bousema. “Waarschijnlijk waren er dan alleen nog maar vrouwtjes over.”

Blauwe urine

De malariaonderzoeker is enthousiast over de resultaten van het onderzoek. Niet alleen vanwege de mogelijke implicaties voor de gezondheidszorg, maar juist ook doordat hij de malariaparasiet zo beter leert begrijpen.

Standaard malariamiddelen helpen niet om de verspreiding van malaria tegen te gaan.
Teun Bousema

Hij erkent dat methyleenblauw een belangrijke rol zou kunnen spelen bij de bestrijding van malaria, maar weigert te spreken van een doorbraak. “Dit is niet iets dat overmorgen gebruikt zal worden en er zijn meer stoffen met een soortgelijk effect. Bijvoorbeeld primaquine, dat in landen als Senegal en Ethiopië al gebruikt wordt. Het is wel zo dat methyleenblauw krachtiger werkt dan primaquine. En methyleenblauw werkt tegen het hele spectrum van malariaparasieten, ook tegen parasieten die resistent zijn tegen andere medicijnen.”

Methyleenblauw heeft wel een vervelende bijwerking: je urine kleurt behoorlijk blauw. En dat geeft vlekken die er maar moeilijk weer uitgaan. “Daar moeten we echt nog wat aan doen”, meent Bousema. “Want het kan mensen ervan weerhouden het middel te gebruiken.”

Bron:

Alassane Dicko e.a. Efficacy and safety of primaquine and methylene blue for prevention of Plasmodium falciparum transmission in Mali: a phase 2, single-blind, randomised controlled trial Lancet Infectious Diseases, 5 februari 2018 (online), doi:10.1016/S1473-3099(18)30044-6

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 07 februari 2018

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.