Je leest:

Kenniseconomie geen gegarandeerd succes

Kenniseconomie geen gegarandeerd succes

Meer hoger onderwijs leidt niet per se tot economische groei

Auteur: | 31 mei 2013

Investeer in onderwijs en de economie groeit mee: de kenniseconomie lijkt als succesformule ijzersterk. Toch is het nog maar de vraag of het wel echt zo werkt… Econoom Craig Holmes zocht naarstig naar bewijs dat meer hoger onderwijs ook tot meer economische groei leidt, maar vond het niet.

Nederland behoort als kenniseconomie tot de top 5 van de wereld. Onze regering is daar erg blij mee, maar wil deze positie graag nog verder versterken. Alleen zo zouden we met andere landen kunnen blijven concurreren.

Dat tegenwoordig een belangrijk deel van de economische groei voortkomt uit kennis is een populaire opvatting. Maar volgens econoom Craig Holmes van de Universiteit van Oxford wordt daarbij al te gemakkelijk aangenomen dat investeren in (met name) hoger onderwijs als vanzelf tot meer economische groei leidt. Dat is helemaal niet bewezen. Ook in zijn eigen onderzoek, hetgeen hij mei 2013 in het tijdschrift National Institute Economic Review publiceerde, kon hij niet aantonen dat landen die het hoger onderwijs koesteren daardoor ook economisch floreren.

Leve het onderwijs

Investeren in onderwijs zou in principe op een aantal manieren tot een hoog rendement aan economische groei kunnen leiden. Holmes identificeert drie redeneringen waarmee economen deze stelling onderbouwen. Ten eerste leeft de gedachte dat hoger opgeleide werknemers productiever zijn dan hun lager opgeleide collega’s. Meer onderwijs betekent dus meer productiviteit en zo meer economische groei.

Daarnaast is een toestroom van hoog opgeleide burgers van belang voor het ontwikkelen van vernieuwende ideeën en toepassingen, ofwel innovatie. Van de lopende band tot zuurstofsponzen: uit onderzoek komen nieuwe technieken en middelen voort die de productie kunnen verhogen.

Technische hoogstandjes zijn natuurlijk fantastisch. Maar als niet genoeg mensen weten wat je ermee aanmoet, dan is innovatie toch minder zinvol. Dit is overigens een oogchirurgierobot.
TUe/Bart van Overbeeke

Ten slotte heb je – zo is de redenatie – voor het toepassen van al die innovaties ook weer hoog opgeleide werknemers nodig. Een bedrijf kan wel de nieuwste snufjes in huis halen, maar als niemand weet hoe ze werken, heb je er weinig aan.

Scholen aan de basis

Het is alleen niet bewezen dat meer hoger onderwijs in de praktijk meer economische groei betekent. Presteren economieën van landen die veel in het onderwijs investeren daardoor ook echt beter dan landen die hierin achterlopen?

Holmes probeerde het uit te zoeken door statische analyses los te laten op gegevens aangaande economie en onderwijs uit 90 landen wereldwijd. Hij gebruikt hiervoor de databases van de Wereldbank en UNESCO.

Voor het basis- en middelbaar onderwijs vond Holmes een duidelijk verband met economisch welvaren. Over de afgelopen veertig jaar deden landen het duidelijk economisch beter als zij in hun lagere en middelbare scholieren investeerden. Maar dat ging voor het hoger onderwijs niet op. Holmes vond geen effect van de ontwikkeling van hogescholen en universiteiten op economische groei.

Grootmoedig geeft Holmes toe dat het enkele feit dat hij geen verband vond, niet betekent dat hoger onderwijs zeker niet tot economische groei zou kunnen leiden. Misschien was mijn onderzoek niet subtiel genoeg, zo speculeert hij.

Toekomst voor techniek

Holmes splitste zijn gegevens verder uit en kwam tot de conclusie dat een deel van het hoger onderwijs de economie wel aantoonbaar ten goede komt. Als in een land meer hoog opgeleide technici aan het werk zijn, heeft dat een positief effect op de economische groeicijfers. Volgens Holmes ondersteunt dit de veronderstelling dat hoger onderwijs een toename aan innovatieve toepassingen bewerkstelligt en zo de economie opkrikt.

Studenten van de Technische Universiteit Delft. Meer technisch hoger opgeleiden aan het werk zorgt voor economische groei.
Esengül Yildirim, TU Delft

Is de economie dan toch te redden door de geldstroom naar het hoger onderwijs verder open te draaien? Holmes is daar nog niet zo zeker van. Hij benadrukt alleen een effect te hebben gevonden voor technisch hoger opgeleiden die ook daadwerkelijk een baan hebben. Het is niet gezegd dat een uitbreiding van het aantal afgestudeerden altijd gelijke tred houdt met het aantal nieuwe banen waarmee de economie eventueel groeit. Werkloos thuis zittende hoger opgeleiden vormen niet direct een rendabele investering.

Bovendien zorgt een algemene investering in het hoger onderwijs niet alleen maar voor meer studenten aan technische universiteiten en hogescholen. In veel landen, zoals Holmes’ thuisbasis Groot-Brittannië, zijn vooral studies als psychologie, communicatiewetenschap, bedrijfskunde en cultuurwetenschappen populair. Van dergelijke hogere opleidingen is het effect op de economische groei juist discutabel.

Onderwijs kan natuurlijk ook op andere manieren van waarde zijn voor de maatschappij. Als econoom wil Holmes alleen dat maatregelen om de economie te stimuleren op basis van gefundeerde argumenten worden genomen. De kenniseconomie is volgens hem in ieder geval geen economisch wondermiddel.

Bron:

  • Craig Holmes: Has the Expansion of Higher Education Led to Greater Economic Growth?: National Institute Economic Review 224: R29-R47, mei 2013: doi: 10.1177/002795011322400103
Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 31 mei 2013

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.