Je leest:

Kan een plant zelf beslissen wanneer hij stopt met drinken?

Kan een plant zelf beslissen wanneer hij stopt met drinken?

Auteur: | 20 januari 2014

De redactie van Kennislink krijgt regelmatig lezersvragen. Zo vroeg de tienjarige Wies van Balen zich af of planten zelf kunnen bepalen wanneer ze stoppen met drinken. De vraag wordt beantwoord door biologe Lot Gommers, van de afdeling Ecofysiologie van Planten van de Universiteit Utrecht.

Lot Gommers is als promovenda verbonden aan de afdeling Ecofysiologie van Planten van de Universiteit Utrecht.

Lot Gommers

Tot op zekere hoogte kunnen planten dat. Maar er zijn situaties waar ze geen weerstand tegen kunnen bieden. Ook is het heel erg moeilijk om bij planten te spreken over ‘beslissen’. Planten hebben geen eigen wil, omdat ze geen hersenen hebben.

Toch zijn ze goed in staat zich aan te passen aan een veranderende omgeving. Dat is ook wel nodig, want ze kunnen niet zomaar weglopen als er iets verandert. Met behulp van zogenaamde receptoren, nemen ze bijvoorbeeld veranderingen in de hoeveelheid licht, temperatuur, beschikbaarheid van voedingsstoffen en droogte, waar. Maar ook geurtjes van andere planten of dieren, detecteren ze met hun receptoren. Als die factoren sterk veranderen, past de plant zich aan.

Plantenzweet

Zo gaat dat ook met de hoeveelheid water. Planten nemen water, en mineralen, uit de grond op met hun wortels. Toch begint die wateropname bij de bladeren. Bladeren verliezen water door transpiratie, een soort ‘zweten’ van de plant. Als de lucht rondom een blad droog wordt, verdampt er water uit het blad. Dat water komt uit de zogeheten mesofylcellen van het blad. Deze cellen worden daardoor droger, en zullen op hun beurt water aantrekken uit ‘nattere’ gedeeltes van het blad: de nerven.

De nerven zijn onderdeel van het transportsysteem van planten. Ze bestaan uit twee weefsels: de houtvaten en de bastvaten. Houtvaten vervoeren water met opgeloste mineralen door de plant, en bastvaten vervoeren de energierijke stoffen (suikers) vanuit de bladeren naar de plekken waar de suikers nodig zijn. Een plant gebruikt suikers voor groei of bijvoorbeeld voor de vorming van vruchten.

Wanneer de lucht erg droog en warm is, kan een plant de lippen van zijn huidmondjes sluiten.

De mesofylcellen zuigen dus water uit de houtvaten, een beetje zoals het zuigen aan een rietje. Dit rietje gaat helemaal door tot in de wortels, die het water uit de grond zuigen. Wanneer er niet genoeg water in de grond zit, zullen de cellen in het blad krimpen: de bladeren gaan slap hangen.

Aangepast aan droogte

Natuurlijk zijn er ook planten die aangepast zijn aan een heel droog klimaat, zij hebben speciale trucjes die verdamping tegen gaan, zoals dikke kleine bladeren, met een leerachtig laagje, zilver-kleurige bladeren die lichte weerkaatsen om koel te blijven, of een waterreservoir dat gevuld wordt tijdens zeldzame regenbuien (zoals cactussen). Er zijn ook veel woestijnplanten, die hun fotosynthese hebben aangepast. Zij openen ‘s nachts de huidmondjes (wanneer er minder verdamping is), en kunnen de koolstofdioxide ‘bewaren’ in hun bladeren, zodat de fotosynthese overdag plaats kan vinden. Voor fotosynthese is namelijk licht nodig. Zo kunnen overdag de huidmondjes dicht blijven!

Plantenlippen

Verdamping is de belangrijkste kracht achter wateropname en de plant regelt dat grotendeels zelf. Aan de onderkant van de bladeren hebben planten namelijk huidmondjes. Een huidmondje is een opening in het bladoppervlak tussen twee cellen, de ‘lippen’. Ze kunnen dikker worden (dan sluit het mondje), of dunner worden (dan staat het mondje open).

Wanneer de lucht erg droog en warm is, kan een plant de huidmondjes sluiten, want vaak is er dan ook weinig water in de bodem. Toch hangen de planten in de tuin soms slap in de zomer. Dat komt doordat de huidmondjes soms wel open móeten, om zuurstof de plant uit te laten gaan en koolstofdioxide de plant in.

Planten gebruiken koolstofdioxide om met behulp van fotosynthese suikers te maken. Zonder dit gas zal een plant dus geen energie meer kunnen maken. Planten kunnen dus tot op zekere hoogte de verdamping (en dus wateropname) stoppen wanneer dat nodig is (zoals bij droogte), maar op een gegeven moment zullen de huidmondjes weer open moeten en zal de plant dus water gaan verdampen, ook al is er geen water in de bodem. Met als gevolg dat de bladeren slap gaan hangen.

Dit openen en sluiten van de huidmondjes (en dus het reguleren van het ‘drinken’) kan alleen door prikkels, zoals een droge lucht, hoge zoutconcentraties, of hoge UV-straling gereguleerd worden. Een plant zal dat dus niet ‘zomaar’ doen, omdat hij even ‘geen zin’ heeft om te drinken.

101 slimme vragen

Het eerste vragenboek van Kennislink is verschenen! Een boek met 101 slimme vragen, ingestuurd door onze lezers, met antwoorden vanuit de wetenschap. In ’Waarom worden mannen kaal?’ combineren we wetenschappelijke diepgang met heldere uitleg. Al onze vakgebieden komen er in aan bod, van biologie tot natuurkunde, taalwetenschap en geschiedenis. Voorbeelden van vragen:

  • Hoe dromen blinde mensen?
  • Groeit haar sneller in de zomer?
  • Waar hangt de iCloud?
  • Wanneer is het Nederlandse aardgas op?
  • Bestaat de G-spot?
  • Is arm zijn ongezond?

Hier kun je het boek bestellen.

En heb je zelf een nieuwe vraag voor ons volgende boek? Stel hem hier

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 20 januari 2014

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.