Je leest:

Hoe Detroit weer opkrabbelt

Hoe Detroit weer opkrabbelt

Van hopeloosheid naar nieuwe kansen

Auteur: | 17 maart 2016

Als de economie van een stad in elkaar stort, leidt dat gewoonlijk tot sociaal verval. Voor je het weet geldt een stad als probleemplek en nemen de bewoners en bezoekers af – waardoor het economisch nog slechter gaat. Probeer dan maar eens het tij te keren. Toch krabbelen sommige steden weer op. Hoe doen ze dat precies? Erik van Kranenburg, student Geocommunicatie, bekeek voor Kennislink hoe de Amerikaanse stad Detroit zich weer opricht.

Detroit ligt in de Amerikaanse staat Michigan, waar het de grootste stad is. Het werd in 1701 gesticht door de Franse ontdekkingsreiziger Antoine de la Mothe Cadillac.
Shawn Wilson/Wikimedia Commoms

Eens was Detroit een bloeiende stad. Als centrum van de Amerikaanse auto-industrie werd ze liefkozend Motor City genoemd. Ook op muzikaal gebied liet Detroit haar sporen na, door middel van het legendarische platenlabel Motown. Dit label zette in de jaren zestig en zeventig muzikanten Diana Ross, Marvin Gaye en Michael Jackson nationaal en internationaal op de kaart. Detroit had nog een bijnaam: City of Champions. Het beroemde Red Wings ijshockey-team boekte namelijk jarenlang de ene overwinning na de andere. Maar van een winnaar werd de stad steeds meer een verliezer.

Het verval

Na 1950 trad namelijk het verval in. De hoofdreden? De automatisering van de auto-industrie en, daarmee samenhangend, het toenemende vertrek van bedrijven naar steden even buiten Detroit. Dat zorgde vanaf 1950 voor een torenhoge werkeloosheid in de stad. Bewoners trokken weg en panden bleven leeg achter.

De Ford autofabriek speelde een belangrijke rol in de opkomst van Detroit. Nadat Henry Ford in 1913 de lopende band introduceerde, leidde dat tot een massaproductie van auto’s in Detroit. Eerst alleen nog door Ford, later ook door andere fabrikanten. Maar toen de automatisering zich na 1950 nog verder doorzette, werden mensen steeds vaker vervangen door robots. De extreme drukte die je op dit plaatje ziet in het straatbeeld na een wisseling van ploegendienst bij Ford is daarom nu wel uit het straatbeeld verdwenen.

De leegstand zorgde weer voor andere problemen. De criminaliteit nam toe, waardoor nóg meer mensen wegtrokken. De stad zat decennia lang in een negatieve spiraal. Zwartgeblakerde huizen, ingestorte pandjes en overwoekerde kavels gaven Detroit het imago van een spookstad waar je liever niet wilde zijn. De getallen liegen er niet om: van de 1,8 miljoen inwoners in 1950 waren er nog maar ongeveer 700000 over in 2010. In 2012 stonden er 70000 verlaten gebouwen in Detroit en 31000 lege huizen. In 2015 werd bovendien bekend dat bijna 7300 kavels vervuild waren door illegaal dumpen van rotzooi.

Toch gaat het de laatste tijd weer wat beter met de stad: weliswaar daalt het aantal inwoners nog altijd, maar veel minder snel dan voorheen. Zo schatte de Amerikaanse overheid het aantal bewoners in 2012 op 680250. Ook zette de stad zich nationaal steeds meer op de kaart, wat president Obama beloonde met 320 miljoen dollar steun aan herstructureringsprojecten in de stad.

Kortom, Detroit is bezig op te klimmen uit een diep dal. Hoe heeft ze dat kunnen realiseren? Een van de antwoorden op deze vraag is te vinden in 2013. Het toenmalige stadsbestuur vroeg zich af hoe Detroit de negatieve situatie kon keren en daarmee een beter imago kon krijgen. Het antwoord was slopen, heel veel slopen.

Of dit leegstaande huis nog altijd zo in Detroit staat is even de vraag. Het werd gefotografeerd in 2010, dus nog vóór de grote ‘leegstaande panden inventarisatie’ van 2013.
Notorious4life/wikimediacommons

Slopen en meer groen

Gewapend met een iPad trokken in 2013 vrijwilligers van de Detroit Blight Removal Task Force de straten van de stad om foto’s te nemen van kavels en eventueel aanwezige bebouwing. De gemeente sloopte vervolgens alles wat onherstelbaar beschadigd was. Vervuilde stukken grond werden door vrijwilligers gezamenlijk opgeruimd en huizen die te redden waren kregen het stempeltje klushuis. De taskforce ging niet alleen als een bezem door de stad, maar creëerde ook een gevoel van saamhorigheid en veiligheid onder de bewoners. Eindelijk werd er eens werk gemaakt van wat zij al jarenlang riepen, namelijk dat vervallen panden vandalisme en criminaliteit stimuleren. Een verschijnsel dat in de criminologie ook wel bekend staat als de theorie van de gebroken ramen.

Door het weghalen van huizen en bedrijfspanden ontstonden er vele lege ruimtes in de stad, die vervolgens overwoekerd raakten door gras en andere begroeiing. Buurtinitatieven vulden deze urban prairies met parkjes, speelplaatsen en moestuinen. Door deze invulling werd de buurt prettiger om in te wonen. Daarnaast kwam een commerciële partij met het idee om op grote schaal bomen te kweken in de stad. Zodoende zijn vanaf mei 2014 al twintigduizend bomen geplant door vrijwilligers. Op lange termijn zullen deze stadsbossen geld opleveren voor het bedrijf, maar vooralsnog is het doel om een groene stad te creëren.

Een van de vele urban prairies in Detroit.
Jtmichcock/Wikimediacommons

Hippe trekpleister

Het ruimtelijke, groene karakter van Detroit werd benut als uniek verkoopargument voor de stad om bewoners binnen te houden of aan te trekken. Daarnaast werden de panden die als klusobject bestempeld waren voor een prikkie verkocht aan particulieren. Op deze manier werden ook mensen van buitenaf gestimuleerd om zich te vestigen in Detroit. Onder deze mensen waren ook veel creatievelingen, hoogopgeleide mensen met innovatieve ideeën en (andere) ondernemers. Precies dat deel van de beroepsbevolking dat de Amerikaanse socioloog en urbane wetenschapper Richard Florida als de creatieve klasse betitelt. Volgens zijn opvattingen komt deze groep mensen met creatieve oplossingen voor problemen in een stad en creëren zij nieuwe werkgelegenheid. Winkeltjes en kunstgaleries werden geopend, yoga-studio’s gestart en ICT bedrijfjes opgezet. ‘Detroit is weer cool’ kopte tijdschrift National Geographic dan ook in 2015.

De oud-fabrieksarbeider werd echter niet vergeten. Na de nationale reddingsoperatie van 2009 om General Motors, Ford en Chrysler overeind te houden, werden in Detroit industriële bedrijven aangetrokken. Ook werden fabrieksarbeiders omgeschoold voor ander werk binnen óf buiten de fabrieksmuren.

Zekerheid en veiligheid

Gezinnen die onverwacht te maken kregen met ontslag, maar waarvoor wel een nieuwe toekomst was weggelegd, kregen financiële ondersteuning. Detroit probeerde zo om ook bestaande bewoners binnen de stad te houden. De leegloop van de stad tegengaan, daar ging het om. Maar ja, een belangrijk rol bij de keuze om ergens te blijven wonen is het veiligheidsgevoel en ook dat was bij vele Detroiters afgebrokkeld. Daarom werd door het politiekorps in 2013 het aannamebeleid vernieuwd: de politie trok nieuwe, jonge agenten aan door middel van carrièrebeurzen en door het salaris te verhogen.

Naast de versterking van het politiekorps, werkte de politie sinds 2014 aan het verkorten van de opkomsttijd bij incidenten. Zo zou de burger het gevoel moeten krijgen dat oom agent snel ter plaatse is en snel kan ingrijpen als dat nodig is. Is het daarmee meteen veilig? Nee, dat niet. Niet zo verrassend misschien. Uit onderzoek in de steden Cleveland en Seattle is gebleken dat na ongeveer tien jaar een nieuwe stabiele situatie ontstaat, dus Detroit heeft nog wel even te gaan.

Criminaliteit blijft een probleem in Detroit. Zo is de stad nog altijd koploper in de V.S. als het op het aantal moorden aankomt. Wel nam het aantal moorden af met 15% in 2015.
flickr, Government of Alberta, CC BY-ND 2.0

Mond-tot-mond-reclame

Hoewel de uiterlijke omgeving van Detroit grondig wordt aangepakt, is de berichtgeving van bewoners essentieel voor het veranderen van het imago van de stad. Zij vertellen immers wat zij gezien of beleefd hebben in de stad. Trots zijn op de stad, dat is belangrijk. Het Ransom Gilles House is zo’n punt waar men trots op kan zijn. Het woonhuis uit 1878 is het toonbeeld van hoe de gemeente pareltjes van het oude Detroit van de sloopkogel redde. Na jaren van leegstand werd het door de gemeente geconserveerd. Dat wil zeggen dat het dichtgetimmerd werd en zo gespaard werd van de ondergang. Vervolgens werd dit huis in 2015 onderdeel van een populair klusprogramma op televisie en werd het van top tot teen onder handen genomen.

Het Random Gillis House is een belangrijk symbool geworden voor de ommekeer van Detroit.
Andrew Jameson/Wikimedia Commons

Samen met andere oude panden die door particulieren zijn opgeknapt ontstaat er een opgefleurd straatbeeld. De Slow Roll fietstocht op maandagavonden neemt deelnemers mee langs dit straatbeeld. Elke week zien meer dan 2500 fietsers wat er in de stad gebeurt, raken geïnspireerd en komen vervolgens mogelijk zelf in actie om bij te dragen aan de positieve stemming. Die fietsers zijn overigens niet alleen maar bewoners, maar juist steeds vaker bezoekers van buitenaf die nieuwsgierig zijn naar wat er in de stad gebeurt. Deze nieuwsgierigheid kan mogelijk ook opgewekt worden door toeristen aan te trekken die na thuiskomst het positieve geluid van Detroit als een virus verspreiden. Waarbij ze wellicht ook berichten over het fietsvriendelijke karakter van deze stad.

Door de slogan ‘Every neighborhood has a future’ tijdens zijn campagne te gebruiken, maakte Duggan duidelijk dat hij de hele stad wilde helpen. Met Duggan kreeg de overwegend ‘zwarte’ stad voor de tweede keer een blanke burgermeester.
Barbara Barefield/Wikimedia Commons

Burgemeester? Manager!

Pogingen om verandering aan te brengen in Detroit zijn niet nieuw. Al vanaf het moment dat de achteruitgang en leegloop van de stad opgemerkt werd, heeft het stadsbestuur geprobeerd veranderingen door te voeren. Ook in het verleden sloopte de gemeente panden en probeerde het meer werkgelegenheid te scheppen. Toch bleven grote successen uit. Het lukte de gemeenteraad gewoonweg niet om orde op zaken te stellen.

Hoe kan het dan dat het de afgelopen jaren ineens wel lukt? Dat is voor een deel op het conto van burgemeester Mike Duggan te schrijven. Sinds zijn aanstelling in januari 2014 is het gemeentebestuur zichtbaarder geworden in Detroit. Ook letterlijk: om mensen een groter gevoel veiligheid en ‘gemeenschap’ te geven zijn alle kapotte straatlantaarns gerepareerd en worden parken weer onderhouden. Ook begon onder zijn bewind de politie een snellere reactietijd te hanteren. Deze grote én kleine successen worden bovendien actief benoemd zodat de burgers zien dat er iets verandert in de stad. Ook lag Duggan goed bij investeerders. Dit in tegenstelling tot zijn voorganger, die wegens corruptie in de cel belandde en onder wiens bewind de stad failliet ging.

Failliete steden

In 2013 vroeg de stad Detroit faillissement aan. Kan zoiets ook in Nederland gebeuren? Dat is hoogst onwaarschijnlijk. Steden in de Verenigde Staten dienen hun inkomsten binnen de stadsgrenzen te genereren, dus als de bewoners wegtrekken, dan verminderen ook de inkomsten. Eén van de oorzaken van het failliet gaan van de stad Detroit was dan ook de afname van belastinginkomsten. Juist dit model kan een voorbeeld zijn voor hoe het niet moet, zo zegt Brian Doucet, stadsgeograaf aan de Erasmus Universiteit in een interview op Radio 5. Detroit kan qua stadsbeleid en het belastingstelsel als waarschuwing dienen voor de Nederlandse overheid: zorg ervoor dat iedereen in de stad kan blijven wonen en voorkom extreme ongelijkheid.

Duggan had daarentegen goede referenties: als directeur had hij het ziekenhuis van Detroit weer uit de rode cijfers gehaald. Hij benaderde nu Detroit met eenzelfde ondernemersblik. Als een bedrijf dat na een faillissement een doorstart maakte. Daarbij maakt hij creatief gebruik van mogelijkheden om uitgaven binnen de perken te houden. Zo worden bedrijven die in Detroit willen investeren soms beloond met lappen grond. Om actief meer mensen naar Amerikaanse stad te trekken, richtte hij bovendien de Detroit Land Bank Authority op. Leegstaande huizen werden daarbij voor een laag prijsje geveild aan burgers die beloofden de panden op te knappen en er binnen enkele maanden in te trekken. Daarmee zorgde hij dus indirect voor de komst van die eerder genoemde creatieve klasse en gaf hij Detroit iets waarmee ze zich positief kon onderscheiden van andere steden.

Naast het gemeentebestuur werkten ook niet-governementele organisaties hard aan een verbetering van de stad. Dankzij een opmerkelijke coalitie van lokale organisaties als Detroit University, lokale bedrijven en non-profit organisaties wordt er binnenkort bijvoorbeeld een nieuwe busbaan gerealiseerd. Ook verplaatste de universiteit een deel van haar gebouwen naar minder vermogende wijken, om die zo te helpen te revitaliseren.

Comeback city?

Decennia lang hing er een negatieve sfeer om de stad en dacht men dat het einde nabij was. Nu ziet men echter al enkele jaren verbetering. Vervallen woonwijken worden door de gemeente opgeknapt, het politiekorps vernieuwt zich én agenten proberen criminaliteit de kop in te drukken. Het verbeterde imago van de stad blijkt misschien ook wel uit de woorden van Hillary Clinton. “In een goede wijk van Detroit zou dit nooit gebeurd zijn,” zo zei ze onlangs over het watervergiftigingsschandaal in het bij Detroit gelegen stadje Flint. Ook is de werkloosheid gedaald: bedroeg die eind 2011 nog zeventien en half procent, in december 2014 was dat ‘slechts’ 10,90 procent.

Downtown Detroit kent inmiddels weer een bezettingsgraad van 97 procent.
United States Navy/Wikimedia Commons

Toch moeten we oppassen voor jubelverhalen, waarschuwt Brian Doucet, stadsgeograaf aan de Erasmus Universiteit in het eerder genoemde interview voor radio 5. “Vermogende buitenstaanders zijn begonnen de lege gebouwen in het centrum op te kopen, wat de huizenprijzen opdrijft. Dit drijft een groot deel van de oude bewoners, waarvan maar liefst veertig procent onder de armoedegrens leeft, de stad uit. En dat is slechts een van de vele problemen die bijdragen aan de groeiende tegenstellingen tussen arm en rijk, blank en zwart.”

Ook zijn sommige delen weliswaar opgebloeid, maar dat geldt lang niet voor alle. Toch lijkt het positieve denken het doemdenken te overwinnen. Dit is ook te zien in de Amerikaanse pers, waarin steeds meer artikelen de veranderingen in Detroit positief benoemen. Het is dus niet zo vreemd dat de burgemeester begin 2015, een jaar na zijn aantreden, een toespraak opende met een zin die in jaren niet gebruikt was: “Detroit is nu op weg naar herstel.”

Erik van Kranenburg heeft als liefhebber van elektronische muziek én auto’s altijd al interesse gehad in de stad Detroit. Voor zijn bachelorscriptie bracht hij dan ook de opleving van Detroit in kaart. Op dit moment volgt hij, naast zijn baan als leraar aardrijkskunde in het middelbaar onderwijs, de masteropleiding Geografie: Educatie en Communicatie aan de Universiteit Utrecht. Hiermee kan hij straks de leerlingen tot en met het examenjaar een stukje wereldwijzer maken.

Bronnen

  • Ager, S., Tough, Cheap and Real: Detroit is cool again. National Geographic. (2015)
  • Brachman, L., ‘Review: Detroit was a golden city once – and it can be again.’ The National Book Review. 23 oktober (2015) DOS:http://www.thenationalbookreview.com/features/2015/10/23/review-detroit-was-a-golden-city-once-and-it-can-be-again
  • De Kennis van Nu Radio, Hoe je een stad beter niet opwaardeert. 4 juni 2015.
  • Ellison, A., ’Why Portland’s Urban Pioneers are Moving to Detroit.GoLocalPDX. DOS: http://www.golocalpdx.com/news/why-portlands-urban-pioneers-are-moving-to-detroit
  • Florida, R., The Rise of the Creative Class (2002)
  • Graham, L. Detroit Mayor Mike Duggan not like past mayors. 23 juni (2014). http://bit.ly/1SdwTpd
  • Howes, D. ‘Hard work follows Detroit bankruptcy success’. The Detroit News 10 december (2015) DOS: http://www.detroitnews.com/story/business/columnists/daniel-howes/2015/12/09/howes-hard-work-follows-detroit-bankruptcy-success/77073336/
  • Katz, B., ‘To Revive Detroit, Revive Its Core’. Techonomy Exclusive. 16 september (2013)
  • Korte, G., ‘Obama will tout Detroit comeback in final State of the Union’. Engineering and Technology Magazine (2016). http://bit.ly/1VNws46
  • Kranenburg, van, E. (26 juni 2015). De ruimtelijke en sociale problemen van de stad Detroit – Op weg naar herstel? Bachelorscriptie. Universiteit Utrecht. 26 juni (2015)
  • Maraniss, D., Once in a Great City: A Detroit Story. NY: Simon & Schuster
  • McGraw, B., ’Detroit’s little-known success story: Its parks are getting better.’ Mlive.com. 14 juli (2015) DOS:http://www.mlive.com/news/detroit/index.ssf/2015/07/shh_detroits_little-known_succ.html
  • Nadrowski, G., ‘New york, I love you, but it’s time to move to Detroit.’ Think Pieces 24 augustus (2015) https://i-d.vice.com/en_us/article/new-york-i-love-you-but-its-time-to-move-to-detroit
  • New York Times, Detroit: Ruin and Recovery. 10 maart (2015). http://nyti.ms/1TM6zm1
  • Politico Magazine, 31/Mike Duggan & Rick Snyder. Detroit’s Rescue Squad.50e editie. (2014) DOS: http://www.politico.com/magazine/politico50/2014/mike-duggan-31.html#.Vtgpk3ThCRY
  • Priddle, A., ‘For investors and travelers, it’s a whole new Detroit.’ Detroit Free Press. 9 november (2014)
  • Sargasso, Detroit: de opmars van stadslandbouw. 25 november (2012)
  • Smith, M.P. and L.O. Kirkpatrick, Reinventing Detroit: The politics of possibility. (2015)
  • Stott, R., ‘JPMorgen chase gives major boost to Detroit Nonprofits.’ Money & Business 7 november (2014) http://associationsnow.com/2014/11/jpmorgan-chase-gives-major-boost-detroit-nonprofits/
  • The Advisory Board Company, How a hospital CEO became the mayor of Detroit. 7 november (2013). DOS: https://www.advisory.com/daily-briefing/2013/11/07/how-a-hospital-ceo-became-the-mayor-of-detroit
  • Wilson, J.Q. en and G. L. Kelling, ‘Broken Windows’, The Atlantic Monthly (1982)
  • Woods, B. ‘Tech and innovation power Detroit’s manufacturing revival’ CNBC 29 Jun (2015) http://www.cnbc.com/2015/06/29/and-innovation-power-detroits-manufacturing-revival.html
Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 17 maart 2016

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.