Je leest:

Haarlems fossiel blijkt nieuwe oervogel

Haarlems fossiel blijkt nieuwe oervogel

Auteur: | 8 december 2017

Het 150 miljoen jaar oude Archaeopteryx-fossiel van het Teylers museum in Haarlem was al bijzonder, aangezien er wereldwijd slechts twaalf fossielen van deze oervogel bekend zijn. Na nieuw onderzoek blijkt het nog specialer, want het is een heel nieuwe soort.

666px archaeopteryx lithographica %28berlin specimen%29
De Archaeopteryx, ook wel bekend als de ‘oervogel’, leefde 150 miljoen jaar geleden, tijdens het late Jura.

De Archaeopteryx, een dier dat tussen de vogels en dinosauriërs instaat, is belangrijk om het ontstaan van vogels te begrijpen. Deze ‘oervogel’ bevat zowel kenmerken van dinosauriërs als van vogels. Hij had vleugels met veren, een lange, dinosaurusachtige staart en een snavelachtige bek met tanden. Hierdoor wordt hij gezien als de ontbrekende schakel die meer inzicht geeft in de overgang tussen dinosauriërs en vogels.

Toen paleontoloog en hoogleraar aan Yale University John Ostrom het fossiel van het Teylers museum in de jaren zeventig zag, merkte hij al op dat er verschillen waren tussen dat fossiel en andere exemplaren. Paleontoloog Anne Schulp, die onderzoek doet bij Naturalis, noemt via mail enkele voorbeelden. “De kromming van het schaambeen en lengteverhouding van bepaalde botten is anders.” Toch werd het fossiel tot nu toe gezien als een Archaeopteryx.

Archaeopteryx lithographica teylers 1
Het fossiel uit Teylers museum.

Nieuw genus

Dat is nu anders. Naar aanleiding van nieuwe vondsten uit China onderzochten de Duitse paleontologen Christian Foth en Oliver Rauhut het fossiel van het Teylers museum opnieuw. De in China gevonden fossielen behoren tot een oudere groep vogelachtige dinosauriërs, de Anchiornithidae, en boden nieuw materiaal om het Haarlemse fossiel mee te vergelijken.

Foth en Rauhut concludeerden dat het fossiel van Teylers Museum geen gedeelde unieke eigenschappen heeft met de Archaeopteryx. Ze vonden juist proportionele verschillen, wat erop wijst dat het fossiel een ander genus is. Een genus is een groep die verschillende soorten omvat die nauw aan elkaar verwant zijn.

Door de lage omvang van de steekproef wordt de statistische analyse niet sterk ondersteund. Ook is het fossiel niet volledig bewaard gebleven waardoor maar 46 kenmerken zijn meegenomen in de vergelijking. Toch is het fossiel volgens de onderzoekers geen Archaeopteryx, omdat de proporties die met elkaar vergeleken kúnnen worden, verschillen.

Archaeopteryx phylogenetic tree
Fylogenetische stamboom die de relatie tussen Anchiornis, Ostromia en Archaeopteryx laat zien.
5. Paraves 6. Avialae.
Foth, BMC Evolutionary Biology DOI: 10.1186/s12862-017-1076-y

Stamboom

Uit het onderzoek blijkt dat het fossiel uit Teylers museum nauw verwant is aan het genus Anchiornis, dat behoort tot de oudere groep vogelachtige dinosauriërs uit China. Dit genus staat iets verder terug in de stamboom van de vogels en dinosauriërs, tussen de Archaeopteryx en de kleine roofdinosauriërs in. Hij had vier vleugels met veren op zowel de voor- als achterpoten en kon waarschijnlijk niet vliegen maar maakte glijvluchten.

Het fossiel van het Teylers museum is de eerste van de Anchiornithidae die buiten China gevonden is en heeft een nieuwe naam gekregen: Ostromia crassipes. Schulp vertelt dat dit dier niet gezien kan worden als de directe voorouder van de vogels. Hij behoort tot een iets andere tak in de fylogenetische stamboom, die laat zien hoe nauw soorten aan elkaar verwant zijn. “Maar er is wel weer een stippeltje op de stippellijn van dinosauriërs naar vogels.” Daardoor is het fossiel nog altijd bijzonder, zegt Schulp. “Het is een nieuw genus, een nieuwe vertegenwoordiger van de Anchiornis-achtige dinosauriërs.”

Bron

  • “Re-evaluation of the Haarlem Archaeopteryx and the radiation of maniraptoran theropod dinosaurs”, Christian Foth en Oliver W. M. Rauhut, BMC Evolutionary Biology, 2 december 2017
Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 08 december 2017

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.