Naar de content

Grauwe oplossing voor vergrijzing

Filmrecensie ‘Plan 75’

Chie Hayakawa (2022)

Moeten ouderen plaatsmaken voor de jongere generaties, om de maatschappij overeind te houden? De film ‘Plan 75’ onderzoekt deze fictieve extreme aanpak in een sterk vergrijsd Japan.

In een nabije toekomst kraakt de Japanse samenleving onder de gevolgen van extreme vergrijzing. Als reactie op een reeks gewelddadige incidenten tegen ouderen, lanceert de overheid het programma Plan 75. Door 75-plussers aan te moedigen in ruil voor onder meer een (karige) geldsom, onderdak en wekelijks sociaal contact, een punt achter hun leven te zetten, belooft het programma een ‘oplossing’ voor de vergrijzing. 

De film volgt onder meer Michi, een nog kwieke 78-jarige vrouw die als schoonmaker in een hotel werkt. Als gasten haar hoge leeftijd afkeuren, verliest Michi haar baan en wordt ze gedwongen na te denken over haar toekomst. Plan 75, dat grootschalig in de straten van Japan geadverteerd wordt met banners, posters en pijnlijk vrolijke promotievideo’s, blijkt minder vrijblijvend dan de folders suggereren.

Geronticide

Plan 75 schetst een vreemd kalm, dystopisch Japan dat sterk geworteld ligt in de realiteit. Vergijzing hangt immers ook buiten de filmdoeken als een donderwolk boven het land. Japan heeft de oudste bevolking ter wereld; in 2023 was een op de tien Japanners boven de 80 jaar. Regisseur Chie Hayakawa maakte Plan 75 na haar gelijknamige bijdrage aan ‘Jûnen: Ten Years Japan’ uit 2018, waarin vijf Japanse regisseurs in korte films onderzoeken hoe hun land er een decennium later uitziet. 

Plan 75 verkent thema’s rond een ouder wordende samenleving, zoals vergrijzing, euthanasie, eenzaamheid en zelfredzaamheid, maar ook gevoelens van nut en nutteloosheid, leeftijdsdiscriminatie en beeldvorming van ouderen. De film bevat een moderne twist op ubasute (ook wel oyasute); een gebruik uit de Japanse mythologie waarbij verzwakte, meestal oudere mensen naar een bergtop werden gedragen om daar te sterven. In tijden van schaarste, zoals ook in Plan 75, zou de geronticide (het doden van ouderen) middelen vrijspelen voor jongere bewoners: een gesuggereerd ‘nobele’ daad, maar een wenselijke…?

‘Plan 75’ (Chie Hayakawa, 112 min.) is te streamen via o.a. Pathé Thuis.

Filmklassiekers

Overbevolking en vergrijzing zijn terugkerende thema's in films. Regisseurs kwamen met verschillende oplossingen voor het probleem. In deze slideshow zetten we enkele klassiekers voor je op een rij.

ER_Creative voor iStock

Z.P.G. (1972)

Om verdere bevolkingsgroei te stoppen (Zero Population Growth), worden zwangerschappen verboden. Stellen die toch in verwachting raken, riskeren de doodstraf. Jonge koppels stillen hun kinderwens met de zorg voor een robotbaby. Eén stel neemt daar geen genoegen mee...

Michael Campus (Paramount Pictures), IMDb 5,6

Paramount Pictures

The Ballad of Narayama (1983)

Om plaats te maken voor de jongere generaties, beklimmen ouderen uit een arm Japans dorp op hun zeventigste verjaardag de berg Nara om te sterven. Een fitte 69-jarige vrouw besluit deze traditie (ubasute) te accepteren en bereidt zich voor op haar levenseinde.

Shōhei Imamura (Toei Co. LTD & Umbrella Entertainment), IMDb 7,8

Toei Co. LTD & Umbrella Entertainment

Soylent Green (1973)

Door overbevolking en ecologische verwaarlozing is voedsel schaars en onbetaalbaar geworden. De meeste mensen eten de geur- en smaakloze wafeltjes van Soylent Incorporated. De groene zijn het best, maar... zijn die wel echt van plankton gemaakt?

Richard Fleischer (MGM Studios), IMDb 7,0

MGM Studios

Downsizing (2017)

Kleine mensen verbruiken minder ruimte en grondstoffen, en produceren minder afval. Noorse wetenschappers hebben een methode ontwikkeld om organisch materiaal, waaronder mensen, te verkleinen tot zo'n twaalf centimeter. Een echtpaar uit de lagere middenklasse waagt de stap.

Alexander Payne (Paramount Pictures), IMDb 5,8

Paramount Pictures

Logan's Run (1976)

In de 23e eeuw is de aarde praktisch onbewoonbaar geworden. Een klein deel van de mensheid leeft in luxe in een grote koepel. Om dit in stand te kunnen houden, wordt niemand ouder dan dertig jaar. Elke geboorte betekent een levensbeëindiging. Sommigen vluchten voor dit lot.

Michael Anderson (MGM Studios), IMDb 6,8

Fortress (1992)

In een overbevolkt Amerika mogen stellen maar één kind krijgen. Met hun tweede kind op komst, probeert een echtpaar de grens met Canada over te steken. Als ze worden gepakt, wordt de man veroordeeld tot 31 jaar gevangenisstraf in de Fortress.

Stuart Gordon (Davis Entertainment), IMDb 5,9

Davis Entertainment

What happened to Monday (2017)

Wegens dreigende tekorten in een overbevolkte wereld mogen gezinnen niet meer dan één kind krijgen. Later geboren kinderen worden ingevroren totdat er een oplossing is. Een zevenling weet zich dertig jaar lang toe naar buiten te presenteren als één kind, totdat een van hen verdwijnt.

Tommy Wirkola (SND Films), IMDb 6,8

SND Films

WALL-E (2008)

In heel wat films ontvluchten mensen de inmiddels uitgewoonde aarde, op zoek naar een planeet B. De sympathiekste in deze categorie is misschien wel WALL-E, over een robotje dat alleen op aarde achterblijft om onze troep op te ruimen, zodat wij er ooit weer kunnen terugkeren.

Andrew Stanton (Walt Disney Pictures), IMDb 8,4

Walt Disney Pictures