Je leest:

Gemiste slaap kan je niet inhalen

Gemiste slaap kan je niet inhalen

Auteur: | 7 maart 2019

Even bijslapen in het weekend na wat korte nachten? Fout. Dat kan niet, toont Amerikaans onderzoek. De verstoorde stofwisseling die slaapgebrek veroorzaakt, is met een paar extra weekenduren niet ongedaan te maken.

Slaap werkt niet alleen in op de stofwisseling. Het afweersysteem en hart- en vaatstelsel lijden ook onder slaapgebrek. In de hersenen zorgt slaap voor een beter leervermogen, geheugen en het vermogen om logisch te denken en keuzes te maken.

Voor heel wat mensen zal het een bekend patroon zijn: doordeweeks te laat naar bed, ‘s ochtends vroeg opstaan om naar het werk te gaan. Vijf dagen lang heb je te weinig nachtrust. Gelukkig kan je in het weekend lekker bijslapen.

Precies dit patroon – slaapgebrek op werkdagen en uitslapen in het weekend – namen fysioloog Kenneth Wright van de University of Colorado Boulder en zijn collega’s onder de loep. In Current Biology brachten ze onlangs slecht nieuws: te kort slapen verstoort de stofwisseling en met bijslapen wend je dat niet af. Uitslapen om het opgebouwde slaaptekort te compenseren kon niet voorkomen dat proefpersonen dikker werden en ongevoeliger voor insuline.

Bloedsuiker

Minder dan zeven uur slaap is niet goed voor de gezondheid, wisten we al. Wie te weinig slaapt, of dat nou komt door te laat naar bed gaan of een slaapstoornis, loopt groter risico op overgewicht en diabetes (suikerziekte). Door een slaaptekort gaan we anders en meer eten. De theorie daarachter is dat wie langer wakker is, meer kilocalorieën binnenkrijgt. Er is immers meer tijd om te eten. Slaapgebrek zorgt eveneens voor te hoge bloedsuikergehaltes, doordat cellen slechter gaan reageren op insuline. Dit hormoon zorgt dat suiker verdwijnt uit het bloed. Ongevoeligheid voor insuline is vaak een voorstadium van diabetes.

Uitgelicht door de redactie

Biologie
Krijgen we in de toekomst designerbaby’s?

Biologie
‘Uit de hele omgeving krijg je micro-organismen mee’

Scheikunde
‘Ik probeer slimmere materialen te maken’

Wright en consorten wilden weten of bijslapen in het weekend voorkomt dat de stofwisseling van slag raakt. Ze nodigden 36 gezonde vrijwilligers uit in het slaaplab, die willekeurig over drie groepen verdeeld werden. Iedereen bleef negen nachten. De eerste groep mocht elke nacht negen uur slapen. Groep twee kreeg slechts vijf uur slaap. Groep drie sliep vijf nachten vijf uur, daarna twee nachten zo lang ze wilden, gevolgd door weer twee vijf-urige nachten. Dat laatste patroon stond model voor een werkweek, een weekend en twee dagen van een tweede werkweek.

Meer snacken na het eten

De onderzoekers hielden het gewicht bij van de proefpersonen en hoeveel ze aten. Verder maten ze op verschillende dagen de gevoeligheid voor insuline en de hoeveelheid van het stofje melatonine, dat vrijkomt als het donker wordt.

De ‘bijslapers’ sliepen op weekenddagen inderdaad langer, gemiddeld negen uur per nacht. Het opvallende is dat deze groep in het weekend minder at dan tijdens de werkweek, en toch waren ze na het weekend aangekomen. Ongeveer anderhalve kilo, net als de groep die elke nacht kort sliep. Boosdoeners zijn de snacks, waarvan mensen er na het avondeten meer gingen eten. Mensen in de controlegroep waren overigens ook een kilo zwaarder, waarschijnlijk omdat er onbeperkt eten voorhanden was in het lab.

Na het weekend reageerden beide groepen met een slaaptekort minder goed op insuline, de uitslapers kwamen er zelfs het slechts vanaf. Bij allebei de groepen kwam ook melatonine later op de avond vrij, en vielen de proefpersonen later in slaap. De conclusie van de Amerikanen is duidelijk: slaap inhalen in het weekend is geen goede strategie om de metabole problemen te voorkomen die gepaard gaan met doordeweeks slaaptekort.

Na onvoldoende slaap aten de deelnemers na het avondeten meer snacks.

Fabel

Eus van Someren, slaaponderzoeker aan het Nederlands Herseninstituut, vindt het een goed uitgevoerde en leuke studie. “Het gaat om slaap inhalen, wat heel veel mensen proberen te doen in het weekend.” Hij was er niet bij betrokken, maar kent de onder slaaponderzoekers beroemde groep van Kenneth Wright.

“Naast gewichtstoename en insuline-ongevoeligheid laat dit onderzoek nóg een nadeel zien van ‘bijslapen”, reageert hij. “De biologische klok vertraagt er een uur van. Alsof je elke maandag de klok verzet naar de wintertijd. Daar schiet je helemaal niks mee op.”

Het begint door te dringen in de samenleving dat slaap een goede investering in jezelf is. Te veel mensen begrijpen het overigens nog steeds verkeerd, legt Van Someren uit. Ze zijn gebrand op acht uur per nacht maken, maar dat is niet het belangrijkste. “Het is verstandig om elke dag op dezelfde tijd op te staan, ook in het weekend.” Ons lichaam kan niet wennen aan de ene dag uitslapen en de andere dag een korte nachtrust.

‘Slaap inhalen’ moet uit het taalgebruik, meent hij. Bijslapen is een fabel. Als je doordeweeks tekort komt, kan je niet weer quitte spelen door in het weekend extra te slapen. Van Someren: “Slaap is geen optelsom. Wat je kwijt bent, krijg je niet meer terug.”

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 07 maart 2019

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.