25 juni 2018

“Op dinsdag 12 juni 2018 vindt de top tussen de Amerikaanse president Donald Trump en zijn Noord-Koreaanse tegenhanger Kim Jong-un plaats. Het blijft natuurlijk gissen naar wat Jong-un zal eisen, maar onderstaand artikel van Casper van der Veen, die al jarenlang onderzoek doet naar Noord-Korea en het land diverse keren bezocht, geeft in elk geval een inkijkje in de psyche van Jong-un.”

Je leest:

De rationaliteit van Kim Jong-un

De rationaliteit van Kim Jong-un

Waarom Noord-Korea toch (geen) oorlog wil

Auteur: | 11 juni 2013

Zo dreigt het land met een nucleaire oorlog, en zo zit het aan de onderhandelingstafel: aan het gedrag van Noord-Korea is vaak geen touw vast te knopen. Of lijkt dit maar zo?

Recente acties van Noord-Korea laten zien dat de naar alle waarschijnlijkheid in het westen opgeleide Kim Jong-un bepaald geen softer beleid voorstaat dan zijn voorganger en vader Kim Jong-il (1942-2011).
Wikimedia commons

Waanideeën?

Eens in de zoveel tijd komt het in het nieuws: Noord-Korea strooit opnieuw met oorlogstaal en uit bizarre bedreigingen aan het adres van goed bewapende mogendheden als Zuid-Korea, Japan en de Verenigde Staten. Binnen twee maanden tijd dreigde Noord-Korea met nucleaire aanvallen, nieuwe nucleaire tests, het veranderen van de Zuid-Koreaanse hoofdstad in een ‘vlammenzee’ en het opnieuw in gebruik nemen van de in 2007 gesloten kernreactor Yongbyon.

Het land zegde de wapenstilstand van 1953 meer dan zes keer op, veroordeelde een Koreaans-Amerikaanse missionaris tot vijftien jaar dwangarbeid, verbrak alle communicatie met het zuiden, testte zes korteafstandsraketten in drie dagen en trok zich terug uit de Kaesong Industriële Zone, één van de laatste samenwerkingsverbanden met Zuid-Korea.

​Deze bedreigingen zijn niet nieuw. Hoewel het dreigen met een nucleaire aanval relatief relatief nieuw beleid is, dreigt Noord-Korea al een halve eeuw met enige regelmaat Seoel en het verdere grondgebied voorbij de 38ste breedtegraad aan te vallen. In de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw werden er zelfs geregeld geheime Noord-Koreaanse agenten de grens over gestuurd, waar zij hooggeplaatste Zuid-Koreaanse agenten vermoordden en terroristische aanslagen uitvoerden.

Het veelvuldig saboteren van de internationale betrekkingen en het continue uiten van bedreigingen naar landen die veel sterker zijn dan Noord-Korea zelf is hoogst ongebruikelijk voor een op overleving gerichte staat. Is Kim Jong-un soms gek?

Soldaten van de Democratische Volksrepubliek Korea, oftwel Noord-Korea, marcheren tijdens een repatriatie ceremony in de Panmunjom Joint Security Area.
Wikimedia commons

Zelfverheerlijking

Hier heeft het wel alle schijn van. Het land houdt een absurde leiderschapscultus in stand en organiseert regelmatig peperdure feesten en parades ter ere van Kim Jong-un en zijn twee voorgangers, terwijl volgens UNICEF twee derde van de bevolking ondervoed is, twintig procent van de Noord-Koreaanse kinderen hierdoor groeiproblemen ervaart en het land volgens het CIA World Factbook op de lijst van BNP per hoofd van de bevolking tussen ontwikkelingslanden als Senegal en Kenia bungelt.

Het land is voor zijn voortbestaan volledig afhankelijk van China, maar laat zich er desondanks niet ervan weerhouden geregeld de hele Zuid-Oostaziatische regio met onrealistische dreigementen te destabiliseren, waarmee het ook zijn machtige buurland steeds meer van zich lijkt te vervreemden. Het handhaven van een dergelijke strategie lijkt in strijd met het eigenbelang van het straatarme, door VN-sancties geplaagde, internationaal geïsoleerde land.

Zelfbehoud

​Dit idee van een irrationeel, onvoorspelbaar en onhandig Noord-Korea, dat zo vaak door de media wordt gepropageerd, klopt echter niet. Hoewel het dreigen met een nucleaire aanval op Amerikaans grondgebied absurd lijkt, lijkt hier wel degelijk een weldoordachte strategie achter te schuilen. Terwijl de internationale gemeenschap vaak focust op de schrijnende voedseltekorten en armoede in het land worstelt de Noord-Koreaanse overheid namelijk met een heel ander probleem: het garanderen van de veiligheid en voortbestaan van het regime.

Ouderwetse landbouwmethoden maken het land kwetsbaar voor hongersnoden. Noord-Koreaanse dreigementen met nucleaire aanvallen zouden volgens sommigen als nevendoel hebben meer voedselhulp los te peuteren van onder meer de V.S., door toezeggingen voor vrede te koppelen aan dergelijke ondersteuning.
wikimediacommons

Kim Jong-un en de zijnen richten zich hierbij op twee potentiële gevaren: een opstand van de Noord-Koreaanse bevolking en alle soorten bedreigingen die gevormd worden door buitenlandse naties of organisaties.

Propaganda-offensief

Zoals Andrei Lankov in zijn boek Het echte Noord-Korea. Leven en Politiek in een mislukt Stalinistisch Utopia laat zien, beschouwt het Noord-Koreaanse regime het politieke systeem als onhervormbaar. Te ingrijpende hervormingen maken het regime instabiel en kunnen het mogelijk ten val brengen.

Big brother is watching you, ook op het platteland. Noord-Korea geldt als één van de minst democratische en meest gesloten landen ter wereld.
wikimediacommons

Om deze redenen gebruikt de Noord-Koreaanse overheid mensonterende werkkampen en alomtegenwoordige intimidatie – waaronder openbare executies – om iedere hoop op verandering en elke potentiële opstand grondig de kop in te drukken. Ook gebruikt het verregaande propagandatechnieken om het Kim-regime als de enige legitieme machthebber over Noord- én Zuid-Korea te positioneren.

Ten slotte vertelt het regime non-stop aan het volk dat het land bedreigd wordt door de VS, Zuid-Korea en Japan, iets wat sterk overdreven wordt, maar niet geheel onwaar is. Deze landen dreigen Noord-Korea immers ook regelmatig met het stopzetten van voedselhulp en militaire aanvallen. Ook leggen ze Noord-Korea economische sancties op, die het regime, maar vooral het volk hard raken.

Het opkloppen van externe dreigingen is één van de oudste strategieën om een bevolking van interne spanningen af te leiden en als één man achter zijn heerser te laten scharen. Daarnaast is er veel oprechte steun voor het regime onder het volk. Het regime speelt zo’n alomvertegenwoordigende rol in de dagelijkse levens van Noord-Koreanen dat het onvermijdelijk zeer belangrijk voor ze wordt.

Daarnaast zijn de Noord-Koreanen mogelijk angstiger voor een buitenlandse militaire interventie – en de dood, vernietiging en chaos die dit onvermijdelijk met zich mee zal brengen – dan voor de duivel die ze kennen. Noord-Koreanen willen niet de volgende Afghanen of Irakezen te worden.

Propagandaposter rondom Noord-Korea als gidsland.
wikimediacommons

Militaire dreiging

​De dreigingen die Noord-Korea aan het adres van de VS en Zuid-Korea richt, lijken in de eerste instantie slechts haar nationale veiligheid in gevaar te brengen. Noord-Korea heeft één van de grootste legers ter wereld, maar het materieel is sterk verouderd, er is te weinig munitie en brandstof om voldoende te kunnen oefenen en zelfs onder militairen heerst voedselschaarste.

Noord-Korea zal in een strijd met het Zuid-Koreaanse en/of Amerikaanse leger uiteindelijk dan ook onvermijdelijk het onderspit delven. Zelfs met chemische wapens, langeafstandsraketten en kernwapens zal een tweede Koreaanse Oorlog het einde van Noord-Korea betekenen. Is het dreigen om zo’n oorlog te starten dan niet juist een suïcidale actie van Kim Jong-un?

Noord-Koreaans Unha-3 raket klaar om gelanceerd te worden.
Wikimedia Commons

​Integendeel, het is strategisch gezien een briljante zet van het Noord-Koreaanse regime. Vaak wordt vergeten dat Pyongyang zelf ook wel weet dat ze een oorlog tegen Zuid-Korea en de VS nooit zal kunnen winnen. De bedreigingen die Noord-Korea uit, dienen dan ook een ander doel dan een daadwerkelijke aanval: ze moeten de nationale veiligheid bevorderen. Het enorme leger en het nucleaire programma zijn niet bedoeld om een oorlog mee te voeren, maar om er één mee te voorkomen.

Kim Jong-un weet bovendien dat de internationale gemeenschap zijn regime nooit zal accepteren. Wat dat betreft heeft Noord-Korea geleerd van Irak en Libië. Deze regimes gaven hun massavernietigingswapens op en werden hierna vernietigd.

De Noord-Koreaanse staatsmedia halen deze voorbeelden minstens één keer per week aan om de legitimiteit van het nationale kernwapenprogramma te verdedigen. Het Noord-Koreaanse regime is dan ook eerder machiavellistisch dan communistisch te noemen en het beleid van het regime is er primair op gericht om de positie van Kim Jong-un en de elite veilig te stellen.

Monument in hoofdstad Pyongyang dat de hereniging van de beide Korea’s symboliseert.
wikimediacommons

Daarnaast is er nog een belangrijke reden waarom een pre-emptive strike door bijvoorbeeld de VS vanaf Zuid-Koreaans grondgebied niet snel uitgevoerd zal worden: bij het uitbreken van een oorlog ligt de Zuid-Koreaanse hoofdstad Seoel, met meer dan 10 miljoen inwoners, binnen 24 uur plat. De bedreigingen die de afgelopen maanden geuit werden, moeten de internationale gemeenschap eraan herinneren waartoe Noord-Korea in staat is – en dit voorkomen.

Geen grap

Noord-Korea mag dan vaak op een humoristische manier in de media komen, het regime laat maar al te graag zien dat het land een serieuze en volwassen natie is waar de rest van de wereld rekening mee dient te houden – en niet andersom. Vanuit die gedachtegang is het heel logisch dat Noord-Korea dreigt om met kernkoppen geladen langeafstandsraketten op Seoel of zelfs Los Angeles af te vuren. Die dreigementen zullen een aanval op Noord-Korea eerder voorkomen dan bespoedigen.

Met de invoering van kapitalistische marktwerking in (voormalige) communistische landen als China, Vietnam en Cuba lijkt Noord-Korea het laatste communistische bolwerk in de wereld te zijn.
wikimediacommons

Hoewel iedere beweging die Noord-Korea doet uitgebreid in het nieuws komt, worden de mogelijke motieven van het regime in Pyongyang vaak maar weinig diepgaand geanalyseerd. Zo richten de (Westerse) media zich bij de sluiting van de Kaesong Industriële Zone vooral op het geld dat het straatarme Noord-Korea mis zou lopen, terwijl niemand sprak over hoe potentieel bedreigend het voor het regime in Pyongyang kon zijn dat tienduizenden Noord-Koreanen dagelijks in Zuid-Koreaanse fabrieken werkten.

Tevens wordt het idee dat Noord-Korea ideologie oprecht belangrijker vindt dan financieel gewin niet eens als mogelijkheid beschouwd. Maar zoals Lankov betoogt: als inkomsten belangrijker waren dan de staatsleer was Noord-Korea al jaren geleden het voorbeeld van Chinese en Vietnamese economische hervormingen gevolgd.

Oplossingen

Pas wanneer er meer begrip ontstaat voor de werkelijke motieven van het Noord-Koreaanse regime – zonder deze uiteraard goed te keuren – wordt een duurzame oplossing voor het conflict op het Koreaanse schiereiland mogelijk. Dit omdat de betrokken buitenlandse mogendheden zich dan beter in de positie van het Noord-Koreaanse regime kunnen verplaatsen – wat een kanalisering van de bestaande spanningen weer kan vergemakkelijken.

Casper van der Veen (1986) is historicus, freelance journalist en Noord-Koreadeskundige. Hij bezocht Noord-Korea en volgt de ontwikkelingen in het land op de voet. Hij beheert de website www.nieuwsuitnoordkorea.nl, twittert via @newsnorthkorea en doet onderzoek naar de geschiedenis van Noord-Korea.

Bronnen

A. Lankov, 2013, The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia, Oxford: OUP N. Machiavelli, 2011, De heerser, vertaald door Frans van Dooren. Amsterdam, Polak & Van Gennep, 20ste druk H.S. Park, 2002, North Korea: The Politics of unconventional Wisdom, Boulder: Lynne Rienner Publishers.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 11 juni 2013

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink Agenda

NEMO Kennislink vertoont op deze plaats normaal gesproken wetenschappelijke activiteiten uit heel Nederland. Door de maatregelen tegen het nieuwe coronavirus zal daarvan een groot gedeelte worden afgelast. Omdat we geen achterhaalde informatie willen verspreiden, laten we voorlopig geen activiteiten zien.
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.