Je leest:

De oudste schimmels op aarde

De oudste schimmels op aarde

Microfossielen van een miljard jaar oud gevonden in Canada

Auteur: | 29 mei 2019
Corentin C. Loron (uit: Loron e.a., 2019)

In het noordpoolgebied van Canada zijn schimmels van een miljard jaar oud ontdekt. Dat is althans het vermoeden van de groep wetenschappers die de vondst afgelopen week publiceerde in Nature. Maar niet iedereen is overtuigd.

Bijna een miljard jaar geleden groeiden er al schimmels op aarde. Dat concluderen wetenschappers uit de vondst van microscopisch kleine overblijfselen van dit organisme in het noorden van Canada. Als ze gelijk hebben, schuift de oorsprong van de schimmel daarmee maar liefst 500 miljoen jaar terug in de tijd. Het vorige record stond op naam van een schimmel die 460 miljoen jaar geleden in Wisconsin leefde, in het noorden van de Verenigde Staten.

Schimmels waren waarschijnlijk belangrijke assistenten voor de opkomst van planten op aarde. De eerste planten hadden nog geen wortels, en waren dus niet in staat voedingsstoffen uit de bodem te halen. Schimmels kunnen dat wel. Ook tegenwoordig voorzien schimmels meer dan 90 procent van de planten van voedingsstoffen en water.

Schimmeldraden

De onderzoekers vonden de microfossielen in een schaliegesteente in het noordpoolgebied van Canada, kennelijk bewaard gebleven in de opdrogende modder. Een miljard jaar geleden was dit een deltagebied, waar rivieren uitmondden in zee.

Dat het om schimmels ging, concludeerden de wetenschappers uit de bolletjes en stengeltjes die ze zagen onder de microscoop. Dat moeten schimmeldraden en sporen geweest zijn, denken ze. De structuren waren kleiner dan een tiende van een millimeter, maar met behulp van een elektronenmicroscoop viel zelfs te zien dat de buisjes hol en dubbelwandig waren, en zijtakken met tussenschotjes hadden.

Drie microscoopfoto’s van de Ourasphaira giraldae. De bolletjes zijn sporen, van ongeveer 0.05 mm, de buisjes zijn schimmeldraden.
Corentin C. Loron (uit: Loron e.a., 2019)

De onderzoekers doopten de schimmel Ourasphaira giraldae. Dateringen van het omringende gesteente leverde een ouderdom tussen 1010 en 890 miljoen jaar. “Maar deze schimmels zijn al zeer geavanceerd”, zegt paleobioloog Corentin Loron van de Universiteit van Luik, de eerste auteur van het Nature-artikel. Ze zullen dus zeker nog voorgangers gehad hebben.

Uitgelicht door de redactie

Neurowetenschappen
‘Van muziek die verrast, ga je helemaal uit je dak’

Geneeskunde
‘Ieder geschikt orgaan krijgt een bestemming’

Neurowetenschappen
Sommige ‘coronawoorden’ zullen we weer schrappen uit ons geheugen

Chitine

Een extra aanwijzing dat de vondst inderdaad een schimmel betrof, zagen de onderzoekers in de aanwezigheid van chitine – in elk geval in hun eigen interpretatie van de uitgevoerde chemische analyses. Bij deze analyses werd de samenstelling van het materiaal uiteindelijk bepaald door te meten welke golflengten licht het absorbeerde (infrarood spectroscopie). Chitine zit ook in huidige schimmels. Het verleent stevigheid aan het organisme.

Of die interpretatie klopt, werd echter onmiddellijk onderwerp van debat. In hetzelfde nummer van Nature waarin de onderzoekers hun bevindingen presenteren, verscheen een begeleidend commentaar waarin enkele onafhankelijke experts aan het woord komen.

De uitkomst van de spectroscopie is geen keihard bewijs voor de aanwezigheid van chitine, zegt een van hen – geochemicus Sylvain Bernard van het IMPMC in Parijs. Het kunnen ook andere organische moleculen geweest zijn. Dat klopt, zegt Loron desgevraagd. Maar de combinatie van alle observaties maakt chitine wel het meest waarschijnlijk.

Ouderdom

Mycologe (paddenstoelendeskundige) Jorinde Nuytinck van Naturalis in Leiden, die zelf niet bij het onderzoek betrokken was, spreekt van een intrigerende ontdekking. “Het vinden van fossiele schimmels is zeldzaam. Hun structuren fossiliseren meestal niet, dus in dat opzicht is de vondst zeer belangrijk.” Of het daadwerkelijk om een schimmel gaat vindt ze lastig te beoordelen.

De datering komt mooi overeen met de schattingen met behulp van de ‘moleculaire klok’, waarbij aan de hand van de mutatiesnelheid van biomoleculen met DNA-analyses wordt berekend hoe lang een organisme al bestaat. Maar daarbij ging men er altijd van uit dat het om een heel eenvoudige, eencellige voorouder ging, zegt Nuytinck.

“De fossielen die nu beschreven zijn, hebben een draderige en vertakte structuur, dat is verrassend. Maar als verder onderzoek kan bevestigen dat het een schimmel is, moeten we de leerboeken over mycologie gaan aanpassen.”

Bronnen

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 29 mei 2019

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

Thema: Oorsprong van Leven

Paul Harrison, CC by-sa 3.0 via Wikimedia Commons
Oorsprong van Leven
De aarde zit tjokvol leven. Maar toch was dat ooit heel anders. Toen de aarde miljarden jaren geleden haar huidige vorm kreeg, was er nog geen leven. Wanneer, waar en vooral hoe die allereerste stap naar primitief leven is gezet, weten we niet. Wetenschappers nemen daar natuurlijk geen genoegen mee en op deze themapagina gaan we het onderzoek naar de oorsprong van leven op de voet volgen. Wat is er nodig om vanuit een verzameling niet-levende moleculen te komen tot 'iets' dat leeft? Om die vraag te beantwoorden proberen heel veel onderzoekers in hun laboratoria iets te 'bouwen' dat leeft of dat daar al sterk op lijkt. En het onderzoek beperkt zich niet tot de aarde. Is onze planeet echt uniek in dat opzicht? Zou leven ook niet ergens anders kunnen ontstaan? Waar dan? Hoe herkennen we dat? En niet onbelangrijk: hoe kun je dat onderzoeken? Onderzoek naar de oorsprong van leven draait om misschien wel de grootste vragen in de wetenschap: waar komen we vandaan en zijn we alleen in het heelal? Wij nemen je mee op een fascinerende speurtocht.
Bekijk het thema
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.