Je leest:

De eerste Homo sapiens van Europa?

De eerste Homo sapiens van Europa?

Auteur: | 12 juli 2019

In Griekenland zijn de oudste resten van Homo sapiens in Europa geïdentificeerd. Als het tenminste echt om Homo sapiens gaat, en ook de dateringen kloppen…

De grot van Apidima in Griekenland, waar (wellicht) de oudste schedel van een Homo sapiens in Europa gevonden is.
Museum of Antropology, Medical School, National and Kapodistrian University of Athens

Twee fossiele schedels uit een Griekse grot werpen nieuw licht op de verspreiding van de vroege mens over de wereld. Eén van deze schedels herbergde 210.000 jaar geleden de hersens van een Homo sapiens, concludeerde een Grieks-Duits onderzoeksteam gisteren in Nature.

Als dat klopt, is deze oermens de vroegst levende moderne mens die ooit buiten Afrika is aangetroffen. Het bewijs is echter flinterdun, waarschuwen collega’s.

Puzzelen

De schedels in kwestie werden eind jaren 70 gevonden in de Apidima-grot in Griekenland, in het zuidwesten van de Peloponnesos. Althans, de brokstukken ervan. Deze bevonden zich in een blok gesteente (breccie) ter grootte van een verhuisdoos.

Pas kort geleden slaagden paleo-antropologe Katerina Harvati van de Universiteit van Tübingen en haar elf co-auteurs erin om gedetailleerde reconstructies van de schedels uit die brokstukken te maken. Ze maakten CT-scans van het rotsblok om de exacte vorm van de botdelen te achterhalen, en puzzelden deze met behulp van een driedimensionaal computermodel tot schedels.

Daarnaast bepaalden ze de ouderdom van de botten met behulp van uraniumdateringen. Hierbij wordt gebruikgemaakt van het radioactief verval van uranium dat zich in het botweefsel bevindt. De verhouding tussen de hoeveelheid oorspronkelijke atomen (238U) en de hoeveelheid vervalproduct (234U, dat vier neutronen minder heeft), fungeert daarbij als klok.

Bolling

Het resultaat kwam als een verrassing: één van de schedels was pakweg 170.000 jaar geleden van een neanderthaler geweest, de andere behoorde 40.000 jaar daarvoor al toe aan een Homo sapiens – dus een moderne mens, zoals wijzelf. Vooral de uitgesproken bolling aan de achterkant is kenmerkend voor een Homo sapiens, schreven de wetenschappers.

De Apidima-schedel van de neanderthaler (rechts) en de digitale reconstructie uit de scherven (links).
Katerina Harvati, University of Tübingen
Het Apidima-schedelstuk van de Homo sapiens (rechts) en de digitale reconstructie (achteraanzicht, midden & zijaanzicht, links). De afgeronde vorm is uniek voor de moderne mens, en onderscheidt hem van neanderthalers en hun voorgangers.
Katerina Harvati, University of Tübingen

Buiten Afrika is nog niet eerder zo’n oude Homo sapiens aangetroffen. Het vorige record stond op naam van een exemplaar uit Israël, van rond de 180.000 jaar geleden. Die werd pas vorig jaar ontdekt. De oudste Homo sapiens ter wereld die tot nu toe gevonden is, leefde ruim 300.000 jaar geleden in de streek Jebel Irhoud, vlak bij Marrakech in Marokko.

Kennelijk zijn de moderne mensen eerder dan gedacht vanuit Afrika richting Europa getrokken – wellicht om vervolgens weer een tijdje weg te gaan. In Zuid-Griekenland streken daarna kennelijk nog minstens één keer neanderthalers neer, zoals blijkt uit de tweede schedel in het breccieblok.

Dat de oermensen vanuit Afrika juist in Zuid-Griekenland belandden is op zich geen verrassing, schrijven de onderzoekers. Zuid-Oost Europa is altijd al als toegangspoort tot het continent gezien, en bovendien was het mediterrane gebied een toevluchtsoord in ijzige perioden.

Uitgelicht door de redactie

Geesteswetenschappen
Woordjes leren met een robot

Biologie
Darmbacteriën voorkomen griepinfectie in longen

Geneeskunde
Onbeperkt schransen op vakantie, wat doet dat met je?

Klopt het wel?

De vraag is echter of de onderzoekers niet een beetje te snel zijn met hun conclusies, zeggen anderen. Paleoantropologe Israel Herhkovitz van de universiteit van Tel Aviv, die in een artikel in Science wordt geciteerd over de vondst, vindt één schedelfragment zonder gezichtskenmerken toch een wat schamel bewijs. “Het is aannemelijk”, zegt haar collega Susan Antón van de Universiteit van New York in hetzelfde artikel, “maar het is geen uitgemaakte zaak.”

Uraniumdatering-expert Warren Sharp zegt in het Science-verhaal dat ook de gevonden ouderdom omgeven is met onzekerheden: er zit zoveel variatie in de gevonden resultaten, dat de kans vrij groot is dat het eindresultaat niet de echte ouderdom van het bot is.

De Nederlandse expert die wij zelf graag over deze zaak wilden horen, is op veldwerk. Zodra hij iets van zich laat horen, zullen we u ook zijn visie op de vondst laten weten.

Verantwoording

Waarom wij melding maken van een vondst waar zo veel onzekerheden omheen hangen? Vooral omdat dit nieuws in veel andere media uitgebreid wordt uitgemeten. Wij denken dat onze lezers iets kunnen hebben aan een verhaal waarin ook de valkuilen benoemd worden. Of de conclusies van de onderzoeksgroep standhouden zullen we later wellicht te weten komen.

Bronnen

  • Harvati e.a., 10 juli (2019), Apidima Cave fossils provide earliest evidence of Homo sapiens in Eurasia, Nature, link
  • Wade 10 juli (2019), Skull fragment from Greek cave suggests modern humans were in Europa more than 200.000 years ago, Science, link
Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 12 juli 2019

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.