Je leest:

De allochtone achterban van Geert Wilders

De allochtone achterban van Geert Wilders

Waarom stemmen migranten soms op nationalistische populisten?

In de Verenigde Staten was het een hot item, maar inmiddels ook in Nederland en andere Europese landen: nationaal-populistische partijen die (ook) allochtone kiezers trekken. Is dat echt zo tegenstrijdig als het lijkt of vanuit die stemmers bezien juist volstrekt logisch?

Toen Donald Trump in november de Amerikaanse verkiezingen won, krabden veel politieke analisten in dat land zich achter de oren. Allereerst omdat ze die overwinning niet hadden zien aankomen, maar ook omdat die mede te danken was aan het feit dat veel meer Amerikanen met een Latijns-Amerikaanse of Arabische achtergrond Trump steunden dan verwacht. Dat was opmerkelijk omdat Trump juist hard uitgehaald had naar (criminele) moslims en Mexicanen en de migratie van die groepen aan banden wilde leggen.

Latinos for trump
Trump wil onder meer illegaal in de VS verblijvende Mexicanen uitzetten. Ook wil hij Mexico dwingen te betalen voor een muur op de grens met de VS. Toch stemden 29 procent van de Amerikanen met Latijns-Amerikaanse roots (of 18 procent, volgens een Latijns-Amerikaanse peilingsbureau) op hem.

Trends

Ook in Europa trekken nationalistisch georiënteerde populistische leiders die anti-immigratie en vaak ook anti-islam zijn de nodige allochtone stemmen. Die stemmen komen mede van moslims en etnische groepen die zij juist verguizen. Nederland is geen uitzondering. Volgens diverse peilingen, waaronder Kieswijzer en de Etnobarometer, stemmen komende verkiezingen heel wat Nederlanders met buitenlandse wortels op de PVV. Terwijl partijleider Geert Wilders open is over zijn voornemens: grenzen dicht, de-islamiseren van Nederland, ‘minder Marokkanen’ en geen dubbele nationaliteiten meer.

Hoe komt het dat mensen met een migrantenachtergrond op een partij stemmen die hun belangen allesbehalve lijkt te verdedigen? Alhoewel onderzoek naar de motieven van deze kiezers nog in de kinderschoenen staat, komen sociale wetenschappers al wel met eerste, voorzichtige verklaringen. Om achter de cijfertjes te duiken hielden sommigen diepte-interviews met dergelijke stemmers. Hoewel die gesprekken vaak te klein in aantal zijn om representatief te zijn voor de hele groep, bieden ze wel een inkijkje in de beweegredenen van deze groep. Ook de vraaggesprekken van journalisten met allochtone stemmers op een nationalistische anti-immigratie partij dragen daar aan bij.

Geert wilders
Geert Wilders werd vorig jaar december door rechters schuldig bevonden aan het oproepen van discriminatie, nadat hij eerder een menigte ophitste om ‘minder, minder’ te schreeuwen over Marokkanen. Ook zijn eerdere meldpunt van overlast van Polen was controversieel. Waarom trekken hij en andere nationalistische populistische politici in Europa toch ook allochtone stemmers?

Geen buitenlander

Daarnaast wordt de mening van allochtone stemmers op nationalistische populisten soms ‘gevangen’ in meer algemene verkiezingsenquêtes of polls die juist gericht zijn op culturele minderheidsgroepen. In Nederland is dat bijvoorbeeld de Etnobarometer. Daarnaast houdt Kieskompas in samenwerking met de Vrije Universiteit Amsterdam (VU) sinds 2014 relatief grootschalige online-enquêtes onder mensen met een migrantenachtergrond. Die geven dan aan waarom ze op welke partij willen gaan stemmen. Volgens Kieskompas zijn de aantallen ondervraagden zo groot dat sociale wetenschappers op basis van de resultaten algemene trends kunnen benoemen.

Allochtone stemmen

Een minderheid van de allochtone Nederlandse bevolking steunt de PVV. Bij de Kamerverkiezingen van 2012 koos volgens het nationaal Kiezersonderzoek 11,8 procent van niet-Westerse allochtone Nederlanders stemmers voor de PVV (en 10,3 procent van de autochtone Nederlanders die stemden). Voor de komende verkiezingen is onder Antillianen de PVV favoriet en onder Surinamers is het de op twee na grootste partij. Bij de Nederlandse Turken en Marokkanen die Kantar Public, de opvolger van onderzoeksinstituut NIPO, ondervroeg stond de PVV respectievelijk op de vierde en derde plaats.

Nederlanders met een migrantenachtergrond geven in interviews aan dat op de PVV stemmen voor hen geen probleem is, omdat ze zichzelf ‘gewoon’ als Nederlander zien. Dat geldt met name – maar zeker niet exclusief – voor allochtone groepen die al relatief lang in Nederland zijn, zoals Surinamers en Antillianen, zegt André Krouwel. Hij is politicoloog, werkt aan de VU en is een van de hoofdonderzoekers in het eerder genoemde onderzoek van Kieskompas. “Vergelijk het met Ieren en Italianen in de Verenigde Staten, die zich vaak ook in eerste instantie als Amerikaan identificeren en minder met hun oorspronkelijke achtergrond.”

De onderzoeksresultaten van Mastersstudent antropologie Shashi Roopram bevestigen dit beeld. Roopram interviewde in 2012 enkele tientallen PVV-stemmende Nederlanders met een Hindoestaans-Surinaamse achtergrond. Zij voelden zich Nederlander, bijvoorbeeld door de eerdere koloniale band tussen Nederland en Suriname.

Ook journalistieke bronnen onderschrijven deze indruk. “Ik zou gewoon niet weten hoe ik me buitenlands of anders zou moeten voelen,” vertelt een rechtenstudente waarvan de ouders naar Nederland migreerden bijvoorbeeld aan journalist Joris Luyendijk van De Correspondent. “Ik ben ten slotte híer opgegroeid.” Dat zij, als Nederlandse met een kleurtje, PVV stemt ervaart ze daarom niet als tegenstrijdig of bijzonder.

Wedijver

Speelt de migrantenachtergrond van allochtone Nederlanders die PVV stemmen helemaal geen rol? Nee, dat ook weer niet. Uit interviews blijkt die er voor veel PVV stemmers met een allochtone achtergrond uiteindelijk toch toe te doen – alleen dan op zo’n manier dat het juist resulteert in steun voor Wilders.

“Het is belangrijk om te beseffen dat allochtone Nederlanders, net als autochtonen, geen homogene groep zijn”, zegt Krouwel. “Vaak wedijveren groepen onderling of zetten ze zich af tegen een specifieke groep. Als de groep die zij niet zien zitten ook een groep is waar Wilders zijn pijlers op richt, dan kan dat een reden zijn om op hem te gaan stemmen.”

Zo steunen sommige christelijke of joodse allochtonen de PVV omdat ze het een veilig of terecht idee vinden dat Wilders de islam aan banden wil leggen. “Een beetje zoals de SGP er momenteel toe neigt de anti-islam boodschap van Wilders over te nemen,” zegt Krouwel.

Anti-islam

De anti-islamretoriek van de PVV trekt soms ook Nederlanders van Hindoestaans-Surinaamse komaf aan, ontdekte Roopram. Onder meer op basis van de connectie die ze nog met India onderhielden of voelden. “Daar is de islam met geweld groot geworden”, meent bijvoorbeeld een geïnterviewde. De anti-islamboodschap van Wilders lokt daarnaast soms verketterde atheïsten uit islamitische milieus, blijkt uit reacties op zijn Twitteraccount.

Moskee
Hoewel veel Nederlanders de intentie van de PVV om moskeeën als deze te sluiten heftig veroordelen, is het voor anderen juist een motivatie om op de PVV te stemmen. Hetzelfde geldt voor zijn allochtone achterban. Slechte ervaringen met islamieten in het land van oorsprong worden soms opgevoerd als reden.

Net als sommige autochtonen, voelen allochtone stemmers zich daarnaast soms aangetrokken tot Wilders harde uitspraken over (criminele) migranten, waaronder Marokkanen. “Veel allochtone stemmers op Wilders vinden dat het problematische gedrag van een bepaalde migrantengroep – of een kleine groep daarbinnen – het verstiert voor hen of eigenlijk iedereen met een kleurtje. Ze steunen daarom zijn voornemen migranten die zich misdragen het land uit te zetten,” vertelt Krouwel. Sadra, een gevluchte Iraniër die pro-PVV is, beaamt dit tegen NEMO Kennislink: “Er is niets erger voor een immigrant dan een andere immigrant die rotzooi trapt en het daarmee voor jou verpest. Dus als Wilders rellende Marokkaanse jongeren wil aanpakken, ben ík daar blij mee.”

Grenzen dicht

Bij allochtonen die op de arbeidsmarkt moeten concurreren met nieuwkomers, vindt Wilders standpunt dat de grenzen dicht(er) moeten, inclusief voor mensen uit EU-landen, soms een gewillig oor. “Allochtone Nederlanders doen bovengemiddeld vaak laaggeschoold werk, dat steeds schaarser wordt. Als er dan Polen of andere Oost-Europeanen arriveren die datzelfde werk willen doen, is dat voor hen nadelig en soms een reden om PVV te stemmen”, zegt Krouwel.

In dit fragment uit De Wereld Draait Door uit 2014, zegt een Nederlands-Turkse man dat hij PVV-stemmer is omdat hij graag wil dat er minder Oost-Europeanen naar Nederland komen: “Dankzij de Polen heb ik geen werk meer”, meent hij.

Daarbij ontwikkelen sommige migranten als ze eenmaal ‘binnen’ zijn een anti-immigratiehouding, omdat ze vinden dat zij beter zijn dan andere groepen migranten. “Zíj hebben hun positie verdient, in tegenstelling tot nieuwkomers en andere groepen die een onterecht beroep zouden doen op hun (nieuwe) land en de voorzieningen daarin”, vat Krouwel die visie samen.

Boomerang-effect

Allochtone stemmers op Wilders beschouwen hun stemgedrag dus niet als tegenstrijdig, maar als iets wat hen juist voordeel oplevert. Maar zijn ze niet toch bang dat zijn kritische visie op buitenlanders hen ook zal treffen op een dag? Daar is nog niet zoveel onderzoek naar gedaan. Journalisten stellen die vraag echter wel regelmatig.

Klwilderspvda
Volgens politiek-analisten verklaart de verminderde populariteit van de PvdA voor een deel de groei van de PVV. Ook onder allochtone PVV-stemmers. Waar vroeger het overgrote deel van de allochtone bevolking, en met name Nederlandse Turken, PvdA stemde is dat nu veel minder. Die stemmen vloeien vooral naar D66, maar ook naar ‘anti-establishment’ partijen als DENK en, in mindere mate, de PVV.

Uit de antwoorden blijkt dat de ondervraagde allochtone PVV-stemmers niet beducht zijn voor zo’n boomerang-effect. Het gevoel dat zij tot een ‘nette’ groep behoren die net als hij ‘slechte’ groepen buitenlanders wil aanpakken, speelt daarbij een rol. “Je bedoelt, eerst de Marokkanen en nu zijn al de Antillianen in Rotterdam aan de beurt en dan wij? Welnee, wij zijn hardwerkend en onopvallend. Geert waardeert ons juist,” zegt bijvoorbeeld een Nederlands-Hindoestaans-Surinaamse rechtenstudente tegen Luyendijk.

Bescherming

Ook Roopram stuitte op deze verklaring tijdens informele gesprekken in de voorfase van zijn onderzoek. Zo meende een Nederlands-Surinaamse moslim dat de anti-islamretoriek van de PVV slechts Marokkanen en Turken betrof. Ook het Nederlanderschap geldt soms als bescherming. “Als Wilders het al zou willen, kan hij me niets maken, ik heb een Nederlands paspoort,” zegt bijvoorbeeld de Nederlandse-Turkse PVV-stemmer in het videofilmpje hierboven.

Is het dus logisch dat allochtonen op een populistische partij als de PVV stemmen? Niet altijd. Naast motieven om voor Wilders te stemmen, hebben ze juist door hun migrantenachtergrond vaak ook overtuigingen die met zijn doelen botsen. Zo besloot Sadra, de eerdere geciteerde Iraniër, toch zijn stem aan andere partij te geven, nadat hij las dat Geert Wilders Nederlandse rechters en het parlement als ‘nep’ betiteld had. “Als je zoals ik een dictatuur bent ontvlucht, is zo’n uitspraak niet te harden.”

Bronnen:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 13 maart 2017

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

LEES EN DRAAG BIJ AAN DE DISCUSSIE