Je leest:

‘Cannabis is echt een moeilijke rakker’

‘Cannabis is echt een moeilijke rakker’

Interview met cannabisonderzoeker Arno Hazekamp over medicinale cannabis

Auteur: | 27 november 2015
Floris Leeuwenberg

Wat doet medicinale cannabis met je? Is het verslavend? Om dergelijke vragen te beantwoorden sprak Kennislink met expert Arno Hazekamp over slechte kweek, sterke verhalen, cannabis-cowboys en hoopvolle ontwikkelingen voor patiënten.

Soms vallen dingen mooi samen. Als bioloog en farmaceut Arno Hazekamp in 2001 zijn promotieonderzoek wil starten op het vlak van medicinale planten, besluit de Nederlandse overheid dat er medicinale cannabis moet komen. Zijn onderzoek naar de medicinale werking van cannabis is een feit. Als pionier bouwt hij de kennis over de plant vanaf de grond op, omdat er tot dan toe vrijwel geen bruikbare informatie is.

Hazekamps’ promotieonderzoek bij de Universiteit Leiden kwam tot stand samen met Bedrocan, de enige legale cannabis-kwekerij in Nederland. Inmiddels werkt de cannabis-deskundige als hoofd onderzoek en educatie bij de kwekerij en verspreidt hij zijn kennis en kunde over de hele wereld. Het kweekbedrijf begon in Nederland en zit ondertussen ook in Tsjechië en Canada. Kennislink spreekt de onderzoeker op het moment dat hij in Canada verblijft.

Arno in lab floris leeuwenberg 011
Arno Hazekamp aan het werk in het lab om potentieel medicinale eigenschappen van cannabis te onderzoeken.
Floris Leeuwenberg

Hoe ben je op het idee gekomen om je op medicinale cannabis te richten?

“Ik wilde iets onderzoeken wat maatschappelijk nut had. Daarnaast vond ik het ook leuk om in een high-tech laboratorium rond te lopen en op knopjes te drukken. Die combinatie vond ik toen mijn professor me destijds vroeg: wat denk je van promotieonderzoek naar medicinale cannabis?”

Heb je naast wetenschappelijke interesse ook persoonlijk interesse in medicinale cannabis?

“Zelf heb ik er niet veel mee. Ik heb geen ziek persoon in mijn familie, ik ben geen activist of groot gebruiker. Het is voor mij een onderzoeksobject dat in de maatschappij duidelijke interesse opwekt. Toen ik mijn promotieonderzoek begon, lagen er nog heel veel wetenschappelijke vragen die nog nooit beantwoord waren. Wat is het verschil tussen de ene cannabisplant en de andere? Wat voor stoffen zitten erin? En als er medicinale stoffen in zitten, wat doen die dan? Hoe onderzoek je die stoffen? Ik onderzocht eigenlijk alles waar je als patiënt mee in aanraking komt. Daar heb je een lab voor nodig, maar als je maatschappelijk relevante dingen wilt onderzoeken moet je ook met mensen in gesprek gaan. Mijn onderzoek is patiënt-geïnspireerd. De verhalen van patiënten gaven richting aan het onderzoek, maar de wetenschap heeft altijd het laatste woord.”

Wietkweek trolleys floris leeuwenberg  017
Medicinale cannabis wordt gekweekt bij Bedrocan, de enige legale cannabis-kwekerij van Nederland.
Floris Leeuwenberg

Dat klinkt als pionieren. Hoe ben je te werk gegaan?

“Ik was van plan om allemaal slimme, academische dingen te doen, maar er bleek dat niemand ook maar iets had onderzocht. Er was niet eens bekend hoe je nou op een goede manier het THC-gehalte kon meten. Voor een nauwkeurige bepaling heb je niet alleen een betrouwbare extractiemethode nodig, maar ook geschikte labapparatuur, zuivere THC (een zogenaamde referentie-standaard) en een goede kennis van hoe de stof zich gedraagt. Daarom ben ik helemaal teruggegaan naar de basis. Mijn proefschrift is eigenlijk een soort basiskookboek. Cannabiskunde noem ik het wel eens. Ik begon met het isoleren van zuivere stofjes uit de cannabisplant. Daarna bepaalde ik concentraties in allerlei soorten cannabisplanten, waardoor ik verschillen zichtbaar maakte.”

Wat is THC?

Tetrahydrocannabinol of THC is de belangrijkste psychoactieve stof in cannabis en bindt aan de cannabinoïdreceptor in ons lichaam. Het bootst daarmee de werking na van anandamide, een neurotransmitter die van nature in ons lichaam voorkomt en een rol speelt bij pijn, depressie, geheugen, vruchtbaarheid en het hongergevoel. (Bron: Wikipedia).

Heb je ook onderzocht wat de beste toedieningswijze is?

“Ik heb onder andere bekeken wat er gebeurt als je cannabis rookt, verdampt of als je er thee van maakt. Er zijn wel tien verschillende soorten manieren om er thee van te trekken bijvoorbeeld. Om te achterhalen welke manier het beste is moet je heel vaak thee zetten. Vervolgens meet je de verschillen tussen diverse recepten in het lab met apparatuur die concentraties en eigenschappen van stoffen heel precies kan vaststellen. Bijvoorbeeld met behulp van massaspectrometrie. Dat is een methode waarmee je moleculaire brokstukken van stoffen kunt identificeren door de massa ervan te bepalen. Maar voordat het zover was heb ik eerst een methode ontwikkeld om de actieve stoffen, waar de medicinale werking vanuit gaat, uit de thee te isoleren, anders kan de labapparatuur het niet eens meten. Cannabis is echt een moeilijke rakker om te onderzoeken.”

Volcanomedicvaporizationsystem klein kopie
Dit is de Volcano Medic: een verdamper waarmee je medicinale cannabis kunt inhaleren zonder schadelijke stoffen binnen te krijgen.

En hoe kun je cannabis het beste roken?

“Roken van cannabis is wellicht niet erg gezond (vanwege de verbrandingsproducten die je inhaleert). Echter, farmaceutisch gezien is het wel handig: de gewenste stoffen, zoals THC (de bekendste en de meest aangetroffen cannabinoïde in cannabis: delta-9-tetrahydrocannabinol) en CBD (Cannabidiol, de één na meest voorkomende cannabinoïde), komen direct in je bloed terecht, via de longen. De stoffen hebben dan meteen effect op pijn, misselijkheid, slapeloosheid, et cetera.”

“Bij orale toediening kan dat wel een uur duren. Daarom zijn we op zoek gegaan naar een manier om te roken zónder rook. Dan kom je uit bij verdampers. Alhoewel er heel veel modellen te koop zijn, was er geen een wetenschappelijk onderzocht. Dat is misschien prima als je alleen high wilt worden, maar voor medicinaal gebruik ligt de lat veel hoger: wat gebeurt er bijvoorbeeld als de materialen (plastic, metaal) van de verdamper heet worden tijdens gebruik? Inhaleer je dan plastic dampen? En werkt het apparaat elke keer hetzelfde, of is de dosering telkens anders? Als je al deze vragen wilt beantwoorden, ben je een product aan het ‘valideren’. Dat proces kost veel tijd, geld en kennis. Maar dan krijg je wel iets wat volledig te vertrouwen is en waar de patiënt geen negatieve gevolgen van ondervindt. De enige medisch goedgekeurde verdamper, de Volcano Medic die nu verkrijgbaar is, is gebaseerd op ons onderzoek.”

Wietplant bedrocan extra 38
De officiële naam van de medicinale plant is Cannabis Sativa.
Bedrocan

Hoe was het om als eerste een compleet nieuw vakgebied aan te boren?

“Ik heb het altijd gezien als een avontuur. Ik zeg vaak tegen jonge onderzoekers: ‘Als je promotieonderzoek niet de mooiste tijd van je leven is, dan doe je iets niet goed.’ Dan staar je je misschien te veel blind op iets. Of kom je te weinig je laboratorium uit. Ga vooral op verkenning, leg contacten en stel iedereen vragen. Als jij het niet weet, dan weet waarschijnlijk iemand anders het wel. Maar ik heb in het begin wel eens gedacht: wat moet ik nou gaan onderzoeken? Waar moet ik nou beginnen?”

Wat is het verschil tussen medicinale cannabis en cannabis die je in de coffeeshop kunt kopen?

“Elke cannabisplant kan medicinaal zijn, ook de cannabis die je in de coffeeshop krijgt. De ‘apotheek-cannabis’ bestaat in feite gewoon uit wiettopjes in een potje. Er zijn echter twee essentiële verschillen. Het eerste verschil is dat medicinale cannabis gegarandeerd van veilige kwaliteit is. Er zitten geen pesticiden, zware metalen, schimmels en dat soort rommel in. Dus je kunt er vanuit gaan dat het zuiver is. Zelfs als in de coffeeshop wordt beweerd dat het biologisch is, betekent dat niet dat het gecontroleerd is. Er zit geen keurmerk op. Het enige wat je hebt is de belofte van de meneer achter de balie. Het tweede verschil is dat medicinale cannabis gestandaardiseerd is: de samenstelling is dus altijd gelijk van oogst tot oogst. Hierdoor kan je er op vertrouwen dat je altijd dezelfde concentratie aan actieve stoffen binnen krijgt.”

Welke vooroordelen hebben mensen over medicinale cannabis?

“Er zijn mensen die zeggen ‘medicinale wiet is onzin, als ik drie glazen bier drink heb ik ook minder pijn’. Je bent gewoon in een roes, het is verslavend en je hebt er niks aan. Dat klinkt simpel, maar is met de huidige wetenschappelijke kennis van welke medicinale stoffen er in cannabis zitten en wat het allemaal doet, eigenlijk pertinente onzin. Sommige stoffen zijn ook al in zuivere vorm verder ontwikkeld, en zijn zelfs gepatenteerd. De stof THC (aanwezig in de plant) is gepatenteerd in de vorm van Marinol (een THC-capsule, opgelost in sesamolie). En een cannabis-extract gebaseerd op de combinatie THC en CBD is gepatenteerd onder de naam Sativex. Dus zeggen dat het niks doet of dat het alleen maar slecht is, dat is al een jaar of tien achterhaald. Daarnaast zijn er mensen die helemaal euforisch worden en denken dat cannabis alles geneest. Dat het een soort wondermiddel is. Dat is ook weer niet waar. Cannabis is gewoon een plant met een medicinale werking. Soms werkt het vrij goed, maar soms ook helemaal niet. Dat is ook precies waarom ik medicinaal onderzoek doe: door te meten komen we te weten hoe het echt zit.”

Kan het gebruik van medicinale cannabis verslavend zijn?

“Ik denk van niet, omdat het gaat om de intentie van de patiënt, en de dosering die hij gebruikt. Dat is niet alleen mijn mening, dat blijkt ook uit geanonimiseerde cijfers van Nederlandse apothekers die medicinale cannabis voorschrijven. Mensen die echt ziek zijn en alle andere medicijnen al hebben geprobeerd zijn heel erg verantwoordelijk over hun medicijngebruik. Als ze dan ook nog eens onder toezicht van een arts staan, blijkt dat overdosering en tolerantie, twee facetten van verslaving, niet voorkomen. Het gemiddelde dagelijkse gebruik van medicinale cannabis door patiënten is al tien jaar ongeveer hetzelfde.”

Wiet plant bedrocan extra 20
Welig tierende cannabisplanten bij Bedrocan.
Bedrocan

Waarom wordt medicinale cannabis op dit moment enkel ingezet bij schrijnende gevallen? En niet bij minder ernstig zieke patiënten?

“Omdat we van geteste medicijnen weten hoe ze zich gedragen, hoe de voor- en nadelen zich tot elkaar verhouden. We weten al wel dingen over cannabis, maar we weten veel nog niet zeker. Wat we nog niet weten is: geneest cannabis ziektes of verlicht het alleen de klachten? Wat zijn de langetermijneffecten van stoffen in cannabis, ook van die waar je niet high van wordt. Welke vorm van toedienen (oraal, inhaleren, olie) werkt het best bij welke aandoening, wat is een goede dosering, en welke variëteit kunnen we het beste voorschrijven voor welke patiënt/aandoening. Welke stoffen zijn, naast THC, van belang voor een goede werking van cannabis: hebben we de hele plant echt nodig of kunnen een paar zuivere stofjes het ook best alleen?”

Dus het is niet waar dat artsen, farmaceuten en de overheid de beschikbaarheid van medicinale cannabis tegenhouden?

“Ik werk nu vijftien jaar in deze branche en ik zie echt nergens dat er een samenzwering tegen cannabis is. Farmaceuten houden het niet tegen, ze zijn alleen niet geïnteresseerd in het ontwikkelen van medicinale cannabis omdat het heel ingewikkeld is. Klinisch onderzoek kost heel veel geld, maar je kunt cannabis moeilijk patenteren. Dat komt doordat niemand het heeft ‘uitgevonden’. Je kunt wel bepaalde stoffen uit cannabis isoleren en onderzoeken. Als je dan een duidelijk effect vindt op een ziekte, kun je die specifieke combinatie misschien patenteren. Maar er is zo veel cannabis in de wereld, dat je nooit weet wat een ander ermee aan het doen is. Bij ‘normaal’ medisch onderzoek heb je zelf een stofje uitgevonden/gemaakt (als farmaceutisch bedrijf), en niemand in de wereld heeft datzelfde stofje. Je hebt dan alle tijd en gelegenheid om je onderzoek te doen. Daarnaast is het de vraag hoe farmaceuten hun investering terug moeten verdienen.”

Waarom vindt medicinale cannabis dan toch doorgang?

“De enige reden dat het toch wordt ontwikkeld is omdat er overheden zijn, zoals in Canada en Nederland, die zeggen: We kunnen wel gaan zitten wachten totdat er een pil verschijnt, maar dat is het antwoord niet. Er moet nu wat gebeuren. Dus in de tussentijd gaan we niet uit onze neus eten. We gaan de cannabis van goede kwaliteit alvast beschikbaar stellen en we gaan een onderzoek inzetten, totdat er een beter alternatief is. Misschien is dat alternatief wel nooit beschikbaar en blijft cannabis gewoon als plantje bestaan, maar dan wel op een betrouwbare manier. Ondertussen sluiten steeds meer landen zich bij deze aanpak aan, zoals Italië, Duitsland, Brazilië en zelfs de Verenigde Staten.”

Wietkwekerij foto's anp lex van lieshout sept. 2005 010
Medicinale cannabis wordt volgens een zorgvuldig onderzocht recept gekweekt en verwerkt. De planten worden op een schone voedingsbodem gekweekt en gecontroleerd op kwaliteit en veiligheid. Dit garandeert een gestandaardiseerd product waarvan patiënten precies weten wat erin zit.
Lex van Lieshout

Wat heeft dat onderzoek tot nu opgeleverd voor patiënten?

“De positieve resultaten van mijn onderzoek beginnen in het lab: ik heb hard meegewerkt aan het meetbaar maken van de vele stoffen in de cannabisplant. Dat gebeurt door middel van laboratoriumanalyses. De verschillende stofjes die daarbij nodig zijn, heb ik grotendeels geïsoleerd in mijn lab. Als je weet wat er precies in cannabis zit, kun je dingen gaan vergelijken. Zo konden we bijvoorbeeld verschillende toedieningsvormen met elkaar vergelijken. Daardoor kunnen we nu optimale voorlichting geven over thee maken, verdampen, en het gebruik van olie. Nu is cannabisolie zelfs op recept verkrijgbaar via de apotheek. En de enige medisch goedgekeurde verdamper is gebaseerd op ons onderzoek. Verder zijn we gaan kijken naar de verschillen tussen cannabisvariëteiten. Daardoor waren we de eerste ter wereld die een cannabissoort met CBD beschikbaar maakten, in 2007, lang voordat iemand anders het er al over had. In het algemeen zorgt meer wetenschappelijke kennis ook voor meer acceptatie bij artsen en apothekeres, zodat ze meer geneigd zijn om cannabis voor te schrijven. Het belangrijkste aspect van mijn onderzoek is dan ook de vele vormen van voorlichting die ik heb kunnen geven via lezingen, artikelen en websites.”

Krijg je wel eens kritiek?

“Ja, absoluut en daarom probeer ik mijn onderzoek ook altijd zo praktisch en transparant mogelijk te houden. Neem bijvoorbeeld Simpson olie, dat is een geconcentreerd cannabisextract waarvan wordt beweerd dat het van alles geneest. De maker ervan gebruikt een schadelijk soort oplosmiddel waarvan ik me afvroeg of het wel zo slim was. Dat ben ik gaan testen, naast nog een paar andere cannabisoliën. Er bleek inderdaad nog behoorlijk wat oplosmiddel in te zitten. Dat is erg omdat het oplosmiddel gebaseerd was op aardolie (een soort van terpentine) en schadelijk is bij inname, bijvoorbeeld voor de lever of de nieren. Bovendien is cannabisolie bedoeld voor zieke mensen, waarvan velen een verzwakt immuunsysteem zullen hebben. Toen ik dat publiceerde was men natuurlijk niet blij, terwijl hij er ook gewoon iets van had kunnen leren. De kennis die ik bij dit onderzoek opdeed heb ik gebruikt om zelf een veiligere cannabisolie te ontwikkelen. Ik heb bijvoorbeeld geleerd wat het beste oplosmiddel was voor de olie, de verwerkingstemperatuur, de bepaling van de eindconcentratie van THC/CBD en hoe je de stoffen stabiel houdt tijdens het productieproces.”

Arno hazekamp by  floris leeuwenberg 006
Hazekamp legt zich de laatste tijd meer en meer toe op educatie. Hij wil zijn kennis delen om zoveel mogelijk mensen te bereiken die dit belangeloos, ten goede van patiënten gebruiken.
Floris Leeuwenberg

Wat hebben patiënten aan die kennis over wietolie te danken?

“Een apotheek in Den Haag heeft de olie uiteindelijk in productie genomen. Ze zijn met het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in gesprek gegaan en hebben het voor elkaar gekregen dat het op recept beschikbaar is. Het mooie is dat mensen nu veilig en verantwoord wietolie kunnen gebruiken. En er zijn zelfs zorgverzekeraars die het vergoeden.”

“Soms moet je even door een moeilijk tijd heen. Dat de wetenschap en de overheid zich ermee bemoeien wil niet zeggen dat het gepatenteerd gaat worden en mensen geen toegang meer hebben tot de door hun ontwikkelde kennis over medicinale cannabis. Het kan ook betekenen dat het eindelijk eens goed geregeld is, dat de kwaliteit betrouwbaarder wordt, en dat zelfs zorgverzekeraars er interesse in gaan tonen. En natuurlijk zijn er gigantische ego’s waar je af en toe tegenop moet boksen, de cannabis-cowboys noem ik ze altijd. Die willen snel binnenlopen met het maken van vage cannabisproducten voor ernstig zieke mensen. Daarom zorg ik ervoor dat mijn kennis over medicinale cannabis zoveel mogelijk wordt gedeeld, in de vorm van artikelen, presentaties en samenwerking. Dan is de kans het kleinst dat iemand alles voor zichzelf houdt om er geld aan te verdienen.”

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 27 november 2015

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.