Je leest:

Baanbrekende boeken uit Leiden

Baanbrekende boeken uit Leiden

Recensie Boeken die geschiedenis schreven (Kasper van Ommen en Garrelt Verhoeven, red.)

Auteur: | 18 augustus 2022
Universitaire Bibliotheken Leiden

De rijke Leidse academische geschiedenis bracht de afgelopen eeuwen vele invloedrijke boeken voort. In ‘Boeken die geschiedenis schreven’ belichten deskundigen 26 van deze boeken, van Boerhaave tot Einstein.

Leiden is niet alleen de oudste universiteit van Nederland, maar had ook al vanaf de zestiende eeuw een Europese reputatie op het gebied van de uitgave van wetenschappelijke boeken. Vanwege de persvrijheid en de hoge kwaliteit van het drukwerk lieten wetenschappers uit heel Europa in deze stad hun boeken drukken. Zoals Descartes, die langere tijd in Nederland woonde en die zijn wereldberoemde Discours de la méthode (met de bekende zin ‘ik denk dus ik ben’) schreef in Leiden, waarmee hij een belangrijke basis legde voor wetenschappelijk onderzoek.

Atheneum

Of het laatste boek van Galileo Galilei, wiens eerdere boeken bij Italiaanse uitgevers waren gepubliceerd. In zijn Dialoog over de twee wereldsystemen had hij de paus geschoffeerd, waardoor het op de lijst van verboden boeken kwam te staan, en uitgevers in Italië zijn boeken niet meer mochten publiceren. Zo kwam hij uiteindelijk terecht bij Elzevier, de officiële drukkerij van de Universiteit van Leiden. Het verscheen in 1638 en presenteerde een nieuwe manier van wetenschap, waarin Galileo bijzonder belang hechtte aan de wiskunde.

Dit jaar is Leiden European City of Science. Het is tevens de aanleiding voor de verschijning van ‘Boeken die geschiedenis schreven’, waarin 29 auteurs het wetenschappelijke belang van 26 beroemde boeken uit de collectie van de Universitaire Bibliotheken Leiden bespreken. In de zomertentoonstelling ‘Books that made History’ zijn van 22 juni t/m 4 september 2022 ook 25 boeken tentoongesteld in het Rijksmuseum van Oudheden.

Dit zijn nog maar twee voorbeelden uit Boeken die geschiedenis schreven. In totaal passeren 26 boeken uit de collectie van de Leidse universiteitsbibliotheek de revue, in hoofdstukken geschreven door verschillende wetenschappers. Om een keuze te maken uit de collectie werd een speciale commissie samengesteld, die zich liet leiden door de vraag welke boeken tot op de dag van vandaag bepalend zijn geweest voor ons begrip van de wereld. Dat levert een zeer gevarieerde mix van wetenschapsdisciplines op, waardoor het boek leest als een trein.

Sinds 1875 is het motto van de universiteit Leiden (tevens terug te vinden in het logo) Praesidium Libertatis, Latijn voor ‘bolwerk van de vrijheid’. Carel Stolker, voormalig rector magnificus, refereert hieraan in het voorwoord. Door die vrijheid kon Leiden een belangrijke rol spelen in de verspreiding van ideeën van denkers uit heel Europa.

Buiten de gebaande paden

Anna Maria van Schurman, zelfportret, foto Rijksmuseum, Amsterdam

Ook de positie van vrouwen en mensen van kleur komt aan bod in het boek. Bijzonder is de dissertatie van Anna Maria van Schurman, de eerste vrouwelijke student die in Nederland werd toegelaten tot de universiteit. In dit boek, dat in 1641 uitkwam in Leiden, schrijft ze onder meer dat vrouwen net zo geschikt zijn voor kunst en wetenschap als mannen. Ze werd toegelaten tot de Universiteit Utrecht, waar ze met een gordijn gescheiden van haar mannelijke medestudenten college volgde. Toch hadden veel mannelijke wetenschappers haar boek in de kast staan.

Even bijzonder is het verhaal van Wij slaven van Suriname van Anton de Kom. Dit boek werd in 1969 ontdekt in de universiteitsbibliotheek door een Leidse student van de Surinaamse Studenten Unie, die het meenam om te kunnen verspreiden onder haar medestudenten. Het was het eerste boek over de Surinaamse geschiedenis, dat niet was geschreven vanuit het perspectief van de koloniale overheerser. De Kom was de zoon van een voormalig slaafgemaakte Surinamer en zijn boek is een felle aanklacht tegen racisme en uitbuiting. De daad van deze student heeft ervoor gezorgd dat het boek nu bekend is bij een groot publiek.

En zo valt er nog veel meer te ontdekken in Boeken die geschiedenis schreven (zoals bijvoorbeeld over de totstandkoming van het WNT, het grootste woordenboek ter wereld). De teksten zijn stuk voor stuk goed geschreven voor een breed publiek, en hebben een prettige lengte. Ook de illustraties dragen bij aan het leesplezier. Wie de boeken ook nog in het echt wil zien, moet snel zijn. Tot begin september worden ze tentoongesteld in het Rijksmuseum van Oudheden.

Bron

Kasper van Ommen en Garrelt Verhoeven (red.), Boeken die geschiedenis schreven, Atheneum-Polak & Van Gennep, Amsterdam 2022

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 18 augustus 2022

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

Heb je gevonden wat je zocht?
We zijn onze zoekresultaten aan het verbeteren. Jouw antwoord helpt ons hierbij.