Je leest:

Al voor de dinosauriërs waren er dieren met veren

Al voor de dinosauriërs waren er dieren met veren

Auteur: | 21 december 2018

De pterosaurus was voorzien van veren, schrijft een internationaal onderzoeksteam deze week in Nature Ecology & Evolution. Dat zou kunnen betekenen dat er al 70 miljoen jaar eerder gevederde dieren op aarde rondliepen dan tot nu toe bekend was.

Het is het lot van de filmmaker die zich aan het dinotijdperk waagt: met elke nieuwe wetenschappelijke ontdekking blijkt weer een van zijn hoofdrolspelers het verkeerde uiterlijk te hebben. Zo ontdekte men enkele jaren na de eerste Jurassic Park-film (uit 1993) dat veel dino’s voorzien waren van veren, pluimen of een donzige vacht.

Sinds deze week weten we dat het ook geldt voor de pterosauriërs (letterlijk: vleugelsauriërs), die van 220 tot 66 miljoen jaar geleden de aarde bevolkten. Dat deze vliegende reuzenreptielen een soort van vacht hadden werd al langer vermoed, door de vondst van ‘pycnovezels’ – maar die kunnen zowel op iets harigs als op veren duiden. Bij twee pterosauriërs uit China hebben de pycnovezels kenmerken van veren, schrijft een team van paleontologen uit China, Ierland en Engeland nu in Nature Ecology & Evolution.

Een reconstructie van de pterosaurussoort uit Mongolië die in deze studie geanalyseerd is, met verschillende soorten veren op zijn kop, zijn nek, zijn lijf en zijn vleugels.
Reconstructie door Yuan Zhang – hergebruik niet toegestaan

Ouder dan gedacht

De pterosaurus is een neefje van de dinosaurus: hij heeft dezelfde voorouder maar hoort bij een andere aftakking van de familie. Als de veren van de neefjes een gemeenschappelijke oorsprong hebben, moeten de eerste gevederde beesten er al rond 250 miljoen jaar geleden geweest zijn. Dat is pakweg 70 miljoen jaar eerder dan we tot nu toe wisten.

De vier types stucturen in de pycnovezels: 1. Draad 2. Draad met kwastje 3. Draad met aftakkingen, 4. Veer
Zixiao Yang – hergebruik niet toegestaan

De paleontologen vonden de zeer goed geconserveerde pycnovezels bij twee exemplaren van pterosauriërs uit het Late Jura (rond 160 miljoen jaar geleden), in de binnenlanden van Mongolië. Ze bestudeerden de microscopische structuur en de chemie van de vezels, en concludeerden dat bij deze twee oerreptielen vier soorten vezels voorkwamen, zowel harige als veerachtige. Ook zagen ze aanwijzingen voor de aanwezigheid van melanosomen: een pigment dat de donsveren een oranjerode kleur gegeven kan hebben.

Warmbloedig

De vondst is niet alleen van belang voor filmmakers. De aanwezigheid van veren roept ook vragen op over het leven en gedrag van de gevleugelde oerreptielen. Gebruikten ze de veren als isolatiedek? Als voelsprieten? Om te pronken? En had de bedekking invloed op de aerodynamica bij het vliegen? Het is allemaal mogelijk, schrijven de onderzoekers.

“De exacte functie van deze ‘pteroveertjes’ is lastig te bepalen”, reageert paleontoloog Dennis Voeten van het Naturalis Biodiversity Centre in Leiden, die gespecialiseerd is in oervogels en niet bij dit onderzoek betrokken was. Eén van de mogelijkheden is dat het om isolatie ging, hetgeen je zou verwachten als (sommige) pterosauriërs warmbloedig waren. Als dat zo is, dan zou de gezamenlijke voorouder van de dino’s en de pterosauriërs mogelijk ook al warmbloedig geweest kunnen zijn. Dat zou de oorsprong van de veren kunnen verklaren.

Uitgelicht door de redactie

Geesteswetenschappen
Engels leren kan ook met minder grammatica

Biotechnologie
Navigeren op de tast en sterretjes zien: uitvindingen voor blinden

Geneeskunde
Experimentele therapie gaat Alzheimer te lijf met licht en geluid

Over de nieuwe publicatie is Voeten enthousiast. “Doordat de fossielen zo geweldig goed bewaard zijn gebleven, levert het onderzoek belangrijke nieuwe inzichten in de pycnovezels van pterosauriërs op.” De veerachtige structuurtjes komen in een grotere variatie voor dan tot nu toe bekend was, en konden verschillende functies dienen, afhankelijk van hun plaats op het lichaam. Voeten: “Net zoals dat tegenwoordig bij vogelveren het geval is.”

Wel moeten we oppassen voor overinterpretatie, waarschuwt Voeten. Of ook de gemeenschappelijke voorouder van de dino’s en ptero’s al veren had zal toekomstig onderzoek moeten uitwijzen. Het kan ook zijn dat de veren er pas later, onafhankelijk van elkaar, op zijn gekomen.

Bron

Yang e.a., Pterosaur integumentary structures with complex feather-like branching, Nature Ecology &d Evolution, 3, januari (2019), 24-30, klik hier voor de link.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 21 december 2018

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.