Je leest:

Al 1,2 miljoen jaar geleden mensachtigen in Turkije

Al 1,2 miljoen jaar geleden mensachtigen in Turkije

Auteur: | 3 januari 2015

Al 1,2 miljoen jaar geleden liepen er mensachtigen rond in het westen van Turkije. Dat blijkt uit de toevallige vondst van een stenen werktuigje, dat door de oermensen van destijds in een oude rivierbedding is achtergelaten.

Het stenen werktuigje uit West Turkije
Royal Holloway London, met toestemming

Er waren de laatste jaren wel meer aanwijzingen dat de mens al zo lang geleden in Turkije aanwezig was. Maar de vondst van dit gereedschap uit de steentijd vormt het eerste harde bewijs voor deze veronderstelling. Het werktuig, waarschijnlijk een soort mesje, werd zo´n 200 kilometer ten zuiden van de Bosporus aangetroffen. Dat was voor de oermens uit Azië waarschijnlijk de toegangspoort tot Europa. Het kan betekenen dat de mens veel eerder dan gedacht via deze route in Europa arriveerde.

Dat schrijft een team van aardwetenschappers van de Universiteit Twente, Vrije Universiteit Amsterdam, Wageningen University, Universiteit Utrecht en universiteiten uit het Verenigd Koninkrijk en Turkije deze maand in het vakblad Quaternary Science Review.

Oermesje

De gevonden steenscherf is van kwarts, meet ongeveer 5 centimeter, en is duidelijk zichtbaar bewerkt. Met een hard voorwerp zijn er stukjes vanaf geslagen, kennelijk om de randen scherper te maken.

Vroegere rivierbedding van de Gediz
Royal Holloway London, met toestemming

De vondst van het oermesje berustte op toeval. De aardwetenschappers stuitten op de kwartsscherf tijdens een onderzoeksproject dat als doel had de vroegere loop van de rivier de Gediz te reconstrueren. Die stroomt door een vulkaanlandschap in West-Turkije. Lavastromen verlegden daar op gezette tijden de loop van de rivier. Omdat de ouderdom van lava uit metingen aan radio-isotopen goed te bepalen is, konden de onderzoekers de sedimenten waarin ze het gereedschap aantroffen nauwkeurig dateren. Het kwartsscherfje moet tussen 1,17 en 1,24 jaar geleden zijn achtergelaten in de drooggevallen rivierbocht, concludeerden de aardwetenschappers. Waarschijnlijk was de maker een exemplaar van de Homo erectus, een van de eerste voorlopers van de mens, die van ongeveer 1,8 miljoen tot 200.000 jaar geleden op aarde rondliep.

Bewijs

De oudst bekende resten van oermensen uit Turkije zijn een paar schedelfragmenten van de Homo erectus, die in 2007 in Kocabas werden gevonden. Een jaar geleden werd al geopperd dat ook deze ongeveer 1,2 miljoen jaar oud zijn – in plaats van de eerder geschatte 500.000 jaar – maar die datering ging gepaard met veel onzekerheden. “Het oermesje uit de Gediz is het eerste onomstotelijke bewijs dat er toen inderdaad al mensachtigen in Turkije aanwezig waren”, zegt Tom Veldkamp van de Universiteit Twente, die al tien jaar bij het rivierenonderzoek in Turkije betrokken is. De vondst versterkt de theorie dat onze voorloper een kleine 2 miljoen jaar geleden vanuit Afrika in Azië terecht kwam, en ruim een miljoen jaar geleden via Turkije in Europa belandde.

Het 1,2 miljoen jaar oude artefact, dat gebruikt werd als mesje.
Royal Holloway London, met toestemming

Alexander Verpoorte, archeoloog van de Universiteit van Leiden, en niet betrokken bij het onderzoek, vindt dat het onderzoek er degelijk uitziet. “Het bevestigt wat er te verwachten is op basis van eerdere vondsten uit Dmanisi in Georgië en Atapuerca in Spanje”, zegt hij. In Atapuerca zijn de oudste menselijke resten uit Europa gevonden, van ongeveer 1,2 miljoen jaar oud, in Georgië in Azië een 1,8 miljoen jaar oude menselijke schedel. Wel hoopt Verpoorte dat het onderzoek verder wordt uitgebreid. “Eén vondst is nog wel wat mager”, zegt hij.

Bron

Maddy e.a. (2015) The earliest securely-dated hominin artefact in Anatolia? Quaternary Science Reviews 109 68-75, doi:10.1016/j.quascirev.2014.11.021

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 03 januari 2015

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.