Je leest:

Zwarte gaten remmen stervorming

Zwarte gaten remmen stervorming

Een internationaal team van sterrenkundigen, geleid door de Leidse promovenda Mariska Kriek, heeft ontdekt dat zelfs sterrenstelsels in het vroege heelal vooral bestaan uit oude sterren. De vondst roept de vraag op hoe deze sterrenstelsels al zo vroeg volwassen zijn geworden.

In sterrenstelsels zoals onze eigen Melkweg wordt op dit moment elk jaar slechts een klein aantal sterren gevormd uit het gas dat zich tussen de sterren bevindt. Om alle sterren in ons heelal te verklaren, moeten de geboortecijfers vroeger dus veel hoger zijn geweest. De sterrenkundigen verwachtten daarom juist heel veel stervorming te zien in sterrenstelsels uit de periode van het jonge heelal. Dat vonden ze niet.

Het team vond met behulp van de 8,1 m Gemini Telescoop in Chili dat veel van de grootste sterrenstelsels in ons heelal heel weinig nieuwe sterren vormden, zelfs toen het heelal nog maar 20% van zijn huidige leeftijd had bereikt. De resultaten van het onderzoek worden vandaag gepubliceerd in het tijdschrift Astrophysical Journal.

Enorme zwarte gaten in het centrum van melkwegstelsels zouden verantwoordelijk kunnen zijn voor de afremming van stervorming in het jonge heelal. De blauwe straal licht in dit Hubble Space Telescope plaatje van nabij melkwegstelsel M87 wordt uitgezonden door het zwarte gat, dat een massa heeft van meer dan een miljard keer die van de zon. bron: Hubble / STScI. _ Klik op de afbeelding voor een grotere versie._

Deze nieuwe ontdekking draagt bij aan het steeds sterker wordende bewijs dat de vorming van nieuwe sterren sterk is afgeremd na een initiële explosieve geboortegolf. “Onze resultaten bevestigen de vermoedens van vele astronomen, namelijk dat sterrenstelsels een zeer effectieve geboortestop ondervinden”, zegt Kriek. “De grote vraag is, wat die geboortestop veroorzaakt”, vervolgt Marijn Franx, hoogleraar in Leiden en promotor van Kriek. “Er is al een aantal mogelijkheden genoemd, maar directe bewijzen ontbreken vooralsnog”.

De astronomen gebruikten de Gemini Near-InfraRed Spectrograph (GNIRS), een uniek en zeer krachtig instrument om het licht van verre sterrenstelsels te onderzoeken. De 20 sterrenstelsels die door de astronomen werden bestudeerd staan zo ver weg, dat het licht er 11 miljard jaar over heeft gedaan om ons te bereiken. bron: Gemini Observatorium. Klik op de afbeelding voor een grotere versie.

“De meest verrassende uitkomst is datgene dat we niet hebben gevonden.Wij verwachtten een sterk signaal van geïoniseerd waterstof waar te nemen. De detectie van deze stof is een sterke aanwijzing voor stervorming”, zegt Pieter van Dokkum, hoogleraar aan Yale University en mede-promotor van Kriek. “Het is zeer opmerkelijk dat we voor negen van de twintig waargenomen sterrenstelsels geen aanwijzingen voor stervorming zien. Dit geeft een duidelijke bovenlimiet op het stellaire geboortecijfer in deze sterrenstelsels.”

Een mogelijke verklaring voor deze vondst is dat de enorme zwarte gaten in het midden van deze grote sterrenstelsels de stervorming stoppen of afremmen. De grote hoeveelheid aan materiaal dat door de zwarte gaten wordt aangetrokken genereert paradoxaal genoeg zeer veel energie, die vervolgens het gas in het sterrenstelsel verhit. Door deze opwarming is het gas niet meer in staat nieuwe sterren te vormen. In een aantal van de onderzochte sterrenstelsels is de aanwezigheid van een zwart gat inderdaad bewezen. Dit resultaat ondersteunt het idee dat zwarte gaten de geboorte van nieuwe sterren in het jonge heelal beperken.

Dit artikel is een publicatie van Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA).
© Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 02 oktober 2006

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink Agenda

NEMO Kennislink vertoont op deze plaats normaal gesproken wetenschappelijke activiteiten uit heel Nederland. Door de maatregelen tegen het nieuwe coronavirus zal daarvan een groot gedeelte worden afgelast. Omdat we geen achterhaalde informatie willen verspreiden, laten we voorlopig geen activiteiten zien.
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.