Je leest:

Zonnevlek doorgelicht

Zonnevlek doorgelicht

Auteur: | 16 februari 2005

Een serie foto’s van zonnevlek AR 10675, gemaakt door de Nederlandse DOT-telescoop, vormt de Astronomy Picture of the Day. Die geldt als een bijzonder eervolle vermelding in de internationale sterrenkundige gemeenschap.

Op 16 februari 2005 wordt NASA’s Astronomy Picture of the Day (APOD) verzorgd door de Dutch Open Telescope. De DOT is de innovatieve zonnetelescoop van het Sterrekundig Instituut Utrecht (Universiteit Utrecht) en staat op het Canarische Eiland La Palma. De telescoop bestaat uit een open skelet waar de wind vrij doorheen kan waaien; zo heeft de apparatuur bijvoorbeeld geen last van trillende lucht door zijn zelf opgewekte warmte.

Op de animatie zijn drie gelijktijdige gemaakte opnamen van zonnevlek AR10675 te zien. De opnames zijn gemaakt op 29 september 2004, elk in een specifieke golflengte van het licht.

Deze drie opnames van zonnevlek AR 10675 werden op 29 september 2004 gemaakt door de DOT telescoop op La Palma. De gele afbeelding is van de fotosfeer. De oranje-bruine afbeelding kijkt naar de honderden kilometers hoger gelegen chromosfeer en in de rode afbeelding zien we de zonneatmosfeer nog eens duizenden kilometers hoger. bron: Dutch Open Telescope, Sterrekundig Instituut, Universiteit Utrecht Klik op de afbeelding voor een grotere versie.

Het plaatje dat hier geel is gekleurd is genomen in de zogenaamde G-band (430,5 nm) die bestaat uit absorptielijnen van het CH-molecuul. Deze golflengte laat de fotosfeer van de zon zien, de laag in de zonsatmosfeer die het meeste licht de ruimte instraalt. Het is duidelijk dat de zon geen effen bol is: er zijn allerlei elementen te ontdekken.

De zonnevlek (ter grootte van de aarde!) is donker door de grote concentratie van magneetveld die daar de zon uit steekt. De heldere puntjes tussen de granulen (kokende gasbubbels) zijn kleinere buisjes met magnetische flux die in de G-band juist oplichten.

Het volgende plaatje (oranje-bruin) laat hetzelfde gebied zien, maar dan enkele honderden kilometers hoger in zon. Het licht uit de sterke Calcium H-lijn (396,8 nm) laat een totaal verschillend beeld zien in vergelijking met de fotosfeer. Dit is de lage chromosfeer, waarin allerlei processen veel meer bepaald worden door het magneetveld dan in de fotosfeer. Hier blijkt ook het patroon van granulen omgekeerd.

De magnetische veldlijnen worden pas goed zichtbaar in het plaatje in de rode lijn van het waterstof Balmer-spectrum (Ha; 656,3 nm). Tot een hoogte van enkele duizenden kilometers waaieren veldlijnen vanuit de zonnevlek uit naar andere magnetische regionen.

Zulke doorsnedes van de zon stellen zonnefysici in staat om fenomenen op de zon in drie dimensies waar te nemen. Het is belangrijk om de dynamische magnetische processen op de zon te begrijpen omdat die een grote invloed op de aarde hebben. Magnetische uitbarstingen kunnen namelijk behalve poollicht bijvoorbeeld ook storingen in satellieten en het stroomnet veroorzaken.

Voor astronauten in de ruimte – zoals aan boord van het internationale ruimtestation ISS – is kennis van de magnetische uitbarstingen ook belangrijk. Bij een beetje zonnevlam worden allerlei geladen deeltjes de ruimte in geworpen. De atmosfeer en het aardmagnetisch veld beschermen ons grondlopers daar wel voor, maar aan boord van het ISS moeten de astronauten ervoor schuilen in speciaal afgeschermde ruimtes.

Dit artikel is een publicatie van Universiteit Utrecht (UU).
© Universiteit Utrecht (UU), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 16 februari 2005

NEMO Kennislink Agenda

NEMO Kennislink vertoont op deze plaats normaal gesproken wetenschappelijke activiteiten uit heel Nederland. Door de maatregelen tegen het nieuwe coronavirus zal daarvan een groot gedeelte worden afgelast. Omdat we geen achterhaalde informatie willen verspreiden, laten we voorlopig geen activiteiten zien.
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.