Je leest:

Zoet water uit de IJstijd

Zoet water uit de IJstijd

Auteur: | 12 mei 2005

Onder de zeebodem ligt een reusachtige voorraad zoet water. De Nederlandse wetenschapper dr. Koos Groen heeft een manier gevonden om dat zoet water op te sporen met de geologische TDEM techniek. Hij vond het onder andere vlak voor de kust bij Zandvoort. Aan het eind van dit jaar start in Singapore het eerste grote project om paleowater op te pompen.

Wereldwijd groeit de behoefte aan zoet water en tegelijkertijd slinkt de hoeveelheid snel. Traditionele voorraden raken op; meren verdrogen, gletsjers smelten en waterbronnen raken uitgeput. Het probleem wordt nog verergerd door het veranderende klimaat. In delen van de wereld die droger worden, is steeds meer water nodig om nog een klein beetje landbouw te bedrijven. Soms ligt de schuld uitsluitend bij de mens; dan kan de watervervuiling zo extreem zijn dat zuivering onmogelijk is. Maar wat de oorzaak ook is, het tekort aan drinkwater dreigt rampzalig te worden. Sommige politici denken dat een volgende oorlog in het Midden-Oosten over water zal gaan, en hydrologen denken dat ze daarin gelijk hebben.

Onder de zeebodem

In de jaren zeventig studeerde dr. Koos Groen geologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. In het kader van zijn studie kreeg hij toestemming om uitgeputte oliebronnen te onderzoeken voor de kust van Suriname. Daar stuitte hij bij toeval op een grote voorraad zoet water. De watermonsters die hij uit oude oliebronnen omhoog haalde, bleken maar heel licht brak; bijna klaar om te drinken. Voor Groen was dat de aanleiding om te gaan zoeken naar een patroon, waren er meer plaatsen op aarde waar zoet water verborgen lag onder de zeebodem?

“Er zijn enorm veel van dat soort plaatsen”, weet Groen inmiddels. “Sterker nog, reusachtige ‘tongen’ van zoet water onder de zeebodem zijn eerder regel dan uitzondering en ze kunnen zich tot honderden kilometers vanaf de kust uitstrekken”. “Ik heb een keer een sommetje gemaakt, gewoon voor de lol, en daar kwam uit dat de watervoorraad die voor de kust van New Jersey ligt voldoende zoet water bevat om New York 800 jaar van drinkwater te voorzien.”

Fossiel water

Het zoete water onder de zeebodem stamt nog uit de ijstijd. Veel van het water op aarde was opgeslagen in ijs. Daardoor lag het zeeniveau veel lager en werden enorme oppervlakten van de zeebodem land. Het ‘nieuwe’ land ontwikkelde zijn eigen ecosysteem met rivieren, meren, en van water doordrenkte aardlagen. Toen het ijs smolt en het niveau van de zeeën weer steeg, raakten veel van deze waterreservoirs door een dikke laag klei afgesloten van het zeewater erboven. Dit ‘kleideksel’ laat het bovenliggende zoute water wel langzaam infilteren, maar dat gaat zo traag dat het oude water – of ‘paleowater’ – nog steeds bijna van drinkwaterkwaliteit is. In feite is één keer filteren door een speciaal membraan genoeg om het aan de normen te laten voldoen.

Artistieke impressie van het pompsysteem dat het zoete water naar boven moet halen.

Radar

Dr. Groen en zijn collega’s van de Vrije Universiteit hebben een soort radar ontwikkeld om de verborgen watervoorraden op te sporen. Het apparaat is gebaseerd op het TDEM principe (Time-Domain Electromagnetic Method). Geologen gebruiken die techniek al jaren op het land. Een sterke elektromagnetische golf wordt de aarde ingezonden, waar hij wordt teruggekaatst door de verschillende lagen aarde en rots. Al naar gelang de elektromagnetische weerstand van de verschillende aardlagen, wordt het teruggekaatste signaal een beetje veranderd; rots kaatst een ander signaal terug dan klei of zand. Zo kan ook zoet water worden onderscheiden van zout water; het heeft andere elektromagnetische eigenschappen. Door heel exact te meten in hoeveel tijd het signaal terugkaatst, is het zelfs mogelijk te bepalen hoe diep het zoete water ligt.

Het TDEM detectie systeem zoekt met electromagnetische golven naar zoet water onder de zeebodem

Ringvormige detector

De antenne van de TDEM-detector bestaat uit twee grote concentrische ringen, gemaakt van elektriciteitsleiding. De buitenste ring is maar liefst 50 meter in doorsnee. De detector drijft op het zeeoppervlak met behulp van een uit opgeblazen brandslangen samengesteld vlot. Die brandslangen zijn ook ringvormig en aan elkaar gebonden in een vorm die aan de olympische ringen doet denken. Vraag was nog wel of het zoet water onder de zeebodem gedetecteerd kon worden, of het zoute zeewater de metingen niet zou verstoren. Het apparaat bleek evenwel prima te werken. De hydrologen lokaliseerden inderdaad zoet water onder de zeebodem voor de kust van Zandvoort.

Haalbaarheid

Paleowater is tien keer minder zout dan zeewater. Dat levert een enorme kosten besparing op vergeleken met traditionele ontziltingsinstallaties. Aan de andere kant wordt de winst voor een deel weer tenietgedaan door de noodzakelijke investeringen; er moet op zee worden geboord, en er zijn pompen en pijpleidingen nodig. Toch is Koos Groen optimistisch over de toekomst van zijn technologie. “Het water ligt er, laten we het gebruiken. De economische haalbaarheid is een kwestie van schaal; met grote installaties voor de productie van veel drinkwater tegelijk kun je goedkoper produceren dan via ontzilting. Als daar nog een grote behoefte aan water bijkomt, wordt het plaatje nog gunstiger”.

Koos Groen

De autoriteiten in Singapore geven Groen gelijk, want daar start eind dit jaar het eerste grote project om paleowater op te pompen. De wetenschapper ziet er reikhalzend naar uit. “Singapore is perfect voor deze techniek; het heeft vrijwel geen drinkwater, de ontziltingskosten zijn schrikbarend hoog en ze hebben het geld om te investeren.”

Luister naar Radio Nederland Wereldomroep

Dit artikel is een publicatie van Radio Nederland Wereldomroep (RNW).
© Radio Nederland Wereldomroep (RNW), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 12 mei 2005

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.