Je leest:

Zin en onzin

Zin en onzin

Deskundigen over vaccinatie tegen baarmoederhalskanker

Auteur: | 4 juni 2009

De meisjes die een oproep kregen voor vaccinatie tegen het humaan papillomavirus (hpv) kwamen lang niet allemaal opdagen. De verwarring over voordelen en risico’s is groot, en op televisie en in kranten struikelen de deskundigen over elkaar. Wat moeten onze dochters, nichtjes en buurmeisjes nu doen?

Vanaf eind dit jaar krijgen alle meisjes van twaalf een uitnodiging voor een vaccinatie die beschermt tegen hpv16 en hpv18, twee varianten van het humaan papillomavirus die verantwoordelijk zijn voor 70 procent van de gevallen van baarmoederhalskanker. Op dit moment wordt een inhaalslag gemaakt onder meisjes tussen dertien en zestien jaar. Maar dat verloopt niet zonder slag of stoot.

Op 23 april, tijdens de Boerhaavecursus ‘Gynaecologie voor de huisarts’, debatteert prof. dr. ir. Floor van Leeuwen (epidemioloog bij het Nederlands Kankerinstituut) met prof. dr. Hans Nijman (gynaecologisch oncoloog aan het Universitair Medisch Centrum Groningen) over de vraag of het vaccin een uitkomst is of een overhaaste beslissing.

hpv-infecties komen veel voor. De grote meerderheid van de vrouwen die seksueel actief zijn, maakt er ooit een door. Meestal overwint het lichaam zo’n infectie zelf. Alleen als dat niet gebeurt en de infectie blijvend is, is er een kans dat kanker ontstaat. Per jaar krijgen in Nederland ongeveer zeshonderd vrouwen baarmoederhalskanker. Daarvan overlijden er gemiddeld tweehonderd.

Voorstadium

“Omdat voorkomen altijd beter is dan genezen, is het goed je te laten vaccineren”, vindt Nijman. “Dit vaccin is bewezen effectief tegen een infectie met hpv16 en hpv18 en tegen het voorstadium van baarmoederhalskanker dat deze virusvarianten veroorzaken.”

Critici wijzen erop dat er geen formeel bewijs is dat het vaccin ook baarmoederhalskanker voorkomt. “Dat klopt”, zegt Nijman. “We hebben dat nog niet kunnen aantonen omdat het vaccin nog niet lang genoeg bestaat en de onderzoeksgroepen klein zijn. Maar als je niet erkent dat het voorstadium van baarmoederhalskanker kan leiden tot kanker, dan moet je ook stoppen met het bevolkingsonderzoek.” Bij dat bevolkingsonderzoek worden vrouwen vanaf dertig jaar elke vijf jaar opgeroepen voor een uitstrijkje.

Positieve uitstrijkjes

Van Leeuwen denkt echter dat het hpv-vaccin veel minder sterfgevallen zal voorkomen dan de overheid in haar campagne stelt. “Natuurlijk is er een relatie tussen het voorstadium en baarmoederhalskanker”, zegt Van Leeuwen. “Maar de vaccinatie bant het virus niet uit. Mannen, die het vaccin niet krijgen, kunnen vrouwen hun leven lang blijven besmetten. Het is nog onduidelijk hoe lang het vaccin werkt en ik ben bang dat dezelfde groep vrouwen die nu geen uitstrijkje laat maken, straks ook niet komt opdagen als een herhaalvaccinatie nodig blijkt. En juist deze groep loopt risico, zo leert de praktijk.”

Met vaccinatie ban je het hpv-virus niet uit. Mannen, die het vaccin niet krijgen, kunnen vrouwen hun hele leven lang blijven besmetten.
flickr, Wikimedia Commons

Ze wijst er ook op dat het aantal positieve uitstrijkjes, dus een uitstrijkje dat wijst op een voorstadium van kanker, door de vaccinatie veel minder afneemt dan het aantal gevallen van baarmoederhalskanker: “Dat komt doordat hpv16 en hpv18 weliswaar 70 procent van de gevallen van baarmoederhalskanker veroorzaken, maar minder, zo’n 52 procent, van de voorstadia. De andere voorstadia komen door varianten van het virus waartegen niet wordt gevaccineerd en deze voorstadia gaan minder vaak over in invasieve baarmoederhalskanker. Omdat het vaccin de gevaarlijke varianten hpv16 en hpv18 bijna volledig uitroeit, zal een positief uitstrijkje minder vaak tot kanker leiden. Maar je weet niet wie het wel gaat krijgen en wie niet, en dus moet je tóch iedereen behandelen.”

Niet urgent

“Ik heb nooit gezegd dat ik per se tegen de hpv-vaccinatie ben”, zegt Van Leeuwen. “Maar ik wil de voor- en nadelen goed afwegen. Ik vind dat de overheid het vaccin te snel invoert, terwijl daarvoor geen urgentie is: baarmoederhalskanker is geen besmettelijke infectieziekte en het komt niet veel voor. En we hebben een bevolkingsonderzoek dat heel goed werkt.” Nijman is het daar niet mee eens. “Met dit vaccin kunnen we levens redden. Het uitstrijkje blijft noodzakelijk, maar daarmee loop je altijd achter de feiten aan.” Hij ziet niets in het idee het bevolkingsonderzoek op aanzienlijk jongere leeftijd te starten. “Als je onrust wilt veroorzaken, moet je dat doen”, vindt hij. “Juist in de leeftijd tussen 20 en 27 komen veel actieve hpv-infecties voor. Je kunt dan niet zien of die van voorbijgaande aard zijn en dus moet je al die meisjes nader onderzoeken. Vanaf ongeveer 27 jaar is de infectie normaal gesproken stabiel. Als je dan nog een actieve infectie aantreft, is het aannemelijk dat die niet vanzelf overgaat.”

Resultaat van een uitstrijkje met links gezonde cellen en rechts opgezwollen cellen die geïnfecteerd zijn met het hpv-virus. Het uitstrijkje blijft, ook bij goede hpv-vaccinatie, noodzakelijk.

Geen garanties

Na de hpv-vaccinatie kun je last krijgen van roodheid en pijn op de plaats van de prik en soms van griepachtige verschijnselen. Over de lange termijn is nog niets over bijwerkingen bekend.

Van Leeuwen vindt dat een bezwaar. “Ik neem nadrukkelijk afstand van alle onzin die via internet de wereld in is geholpen: dat je een levend virus krijgt ingespoten, dat je er onvruchtbaar van wordt of dat je kinderen krijgt met misvormde organen. Dat is nergens op gebaseerd en veroorzaakt veel angst. Dat neemt niet weg dat er op dit moment helemaal geen onderzoek gedaan is naar de gevolgen van het vaccin voor meisjes van twaalf. In de puberteit lijken kinderen gevoelig te zijn voor auto-immuunziekten en het rapport van de Gezondheidsraad toont resultaten van een onderzoek waarbij immunologische aandoeningen onder gevaccineerden iets meer voorkomen. Het verschil met de controlegroep is niet significant, maar we moeten dat verder uitzoeken.”

Soms treden na vaccinatie griepachtige verschijnselen op.

Nijman: “Niemand kan garanties geven voor de toekomst, maar naar mijn mening zijn de risico’s vergelijkbaar met andere nieuwe vaccinaties, bijvoorbeeld tegen meningokokken c en pneumokokken. Daarover hoor je niemand.”

Drie jaar geleden vond ook prof. dr. Gemma Kenter (Gynaecologie, lumc) dat er nog niet genoeg onderzoek was gedaan naar het nieuwe vaccin en waarschuwde ze voor te veel optimisme: “Ik had bedenkingen bij de werkzaamheid op langere termijn en bij de veiligheid. Het doel van de vaccinatie is dat het lichaam antistoffen gaat produceren tegen hpv16 en hpv18. Inmiddels blijkt dat de vrouwen die zes jaar geleden gevaccineerd zijn, nog steeds veel antistoffen in hun bloed hebben. Dat is een heel goed teken. Ook zijn in deze zes jaar geen bezwaarlijke bijwerkingen gevonden.”

Zeldzaam

Kenter wil niet langer wachten met vaccineren: “Als je de effecten en de werking op hele lange termijn wilt weten, moet je dertig tot veertig jaar wachten. Dan mis je een hele generatie. Epidemiologen hebben de neiging de nadruk te leggen op het feit dat baarmoederhalskanker niet veel voorkomt. Maar de ziekte treft wel jonge vrouwen en de gevolgen zijn ernstig. Ook als je het overleeft, krijg je te maken met onvruchtbaarheid en levenslange klachten.”

Wachten met vaccineren totdat de effecten en werking van het hpv-vaccin op lange termijn bekent zijn, betekent dat je een hele generatie mist.
Stichting BWM

De ophef in de media is te betreuren, vindt ze. “We hebben een goed getest en veilig vaccin, maar er zijn in Nederland mensen en organisaties die überhaupt tegen vaccinatie zijn. Die hebben zeer effectief gebruik gemaakt van internet. Ik vind het prima dat iemand zijn bedenkingen uit, maar nu duiken verhalen op die gewoon niet kloppen. Schadelijk vind ik ook de christelijke groepen die in dit licht de boodschap verspreiden dat je seks maar beter kunt bewaren voor je enige echtgenoot. De vrouwen die nu baarmoederhalskanker hebben, krijgen daarmee een stempel. En afgezien van de vraag of het slecht is om meerdere relaties te hebben: je kunt ook baarmoederhalskanker krijgen als je monogaam bent.”

Zie ook

Kanker (Kennislinkdossier) Nobelprijs Geneeskunde 2008 (Kennislinkartikel)

Dit artikel is een publicatie van Cicero (LUMC).
© Cicero (LUMC), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 04 juni 2009

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.