Je leest:

Ziek van hoogte

Ziek van hoogte

Auteur: | 14 april 2007

Het lichaam reageert niet altijd effectief op nieuwe omstandigheden zoals de lage zuurstofspanning in het hooggebergte. Wie hoogteziekte krijgt moet zo snel mogelijk afdalen of aan de zuurstoftank. Of, als dat niet kan, medicijnen nemen. Anesthesioloog Luc Teppema onderzoekt die.

Skiën, snowboarden, bergbeklimmen… de hoogte opzoeken stijgt nog steeds in populariteit. Jaarlijks trekken miljoenen bewoners van lage gebieden de bergen in. Sportief, dus goed voor het lichaam. Of toch niet altijd? Een grote hoogte brengt ook risico’s met zich mee. Acute hoogteziekte kan optreden wanneer mensen boven de 2500 meter hoogte te snel stijgen, en gaat gepaard met hoofdpijn, misselijkheid, vermoeidheid en slaapproblemen. Ernstiger is het optreden van HAPE ( high-altitude pulmonary edema), waarbij de haarvaten in de longen gaan lekken en er vocht in de longen sijpelt. Dat kan leiden tot extreme vermoeidheid, ademnood, hoesten, soms met bloederig slijm en uiteindelijk zelfs de dood wanneer de patiënt niet tijdig wordt behandeld of weer afdaalt.

Wikimedia Commons

Mount Everest

“HAPE is een overdreven reactie van de longen op een lage zuurstofspanning”, vertelt dr. Luc Teppema (Anesthesiologie). “Op de top van de Mount Everest is die zuurstofspanning drie keer zo laag als hier. Zo’n lage zuurstofspanning noemen we hypoxie. Vitale organen als het hart en de hersenen reageren op hypoxie door de bloedvaten te verwijden, zodat er meer zuurstof in het orgaan terechtkomt. Zo niet het longvaatbed: daar knijpen de vaten juist samen! Die zogenoemde vasoconstrictie is bovendien niet gelijkmatig verdeeld over de longen, waardoor je locale bloedophopingen krijgt. Door de plaatselijke hoge druk die daar ontstaat – pulmonale hyperstensie genaamd – gaan de haarvaten lekken en sijpelt er vocht met rode bloedcellen in de longen. Dat bemoeilijkt de opname van zuurstof door het longweefsel, waardoor de zuurstofspanning in het bloed nog verder daalt en uiteindelijk de vitale organen het kunnen begeven.”

Waarom reageren de longen zo ineffectief? “Waarschijnlijk is het een overblijfsel van de foetale bloedsomloop”, antwoordt Teppema. “Bovendien kan locale vasoconstrictie bij hypoxie soms wél zinvol zijn. Bijvoorbeeld als door longemfyseem sommige longdelen niet voldoende meer worden geventileerd. Dan kunnen de vaten daar maar beter samenknijpen, zodat het bloed naar gezondere longdelen wordt gedirigeerd.”

Zuurstoftank

Mocht je in de bergen last krijgen van HAPE, dan kun je het beste teruggaan naar lagere hoogte en daar enkele dagen blijven. Of aan de zuurstoftank gaan. Het gas stikstofmonoxide helpt ook. Als dat niet mogelijk is, zijn er medicijnen als calciumkanaalblokkers of fosfodiesteraseremmers (viagra!) – hoewel die laatste de symptomen van acute hoogteziekte juist weer verergeren.

Teppema onderzocht de werking van een ander medicijn: acetazolamide. “Acetazolamide is een stof met een erg complexe uitwerking op het lichaam”, vertelt hij. "We weten dat het in ieder geval werkt bij acute hoogteziekte, maar het was nog onduidelijk hóe precies. Acetazolamide werkt orgaanspecifi ek en kan plaatselijk voor vaatverwijding zorgen.

Het wordt onder andere toegepast bij glaucoom, epileptische aanvallen, centrale slaapapneu en COPD. De stof is een carbonanhydrase-remmer. Carbonanhydrase is betrokken bij de opname en afgifte van CO2 door rode bloedcellen. Door gebruik van acetazolamide wordt het bloed zuurder." Voor de hersenen is dat een waarschuwingssignaal: er moet vaker en dieper geademd worden. “Normaal gesproken wordt je bloed ook zuurder in de bergen, maar dat gaat dan geleidelijk. Acetazolamide versnelt dus kunstmatig de aanpassing van het lichaam.”

Drie effecten

Teppema onderzocht de verschillen tussen vrijwilligers die drie dagen lang acetazolamide slikten of een placebo en vervolgens in ruimtes met een lage zuurstofspanning werden geplaatst. “Mijn stelling was dat acetazolamide het zuurstofaanbod aan de hersenen zou verbeteren door drie effecten: meer ventilatie, een betere hersendoorbloeding en minder vasoconstrictie in de longen”, aldus Teppema. “Dat bleek te kloppen.”

Hij voerde dit onderzoek uit tijdens zijn sabbatical in Calgary, Canada. “Ik wilde mijn ideeën daar testen omdat de juiste experimentele setting er voorhanden was.” De onderzoeksresultaten, met Teppema als eerste en enige Nederlandse auteur, staan gepubliceerd in het februarinummer van het American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine. “De buitenlandse pers is erop gedoken”, zegt de onderzoeker. “Dat komt ook omdat acetazolamide mogelijk ingezet kan worden bij andere patiënten met een te hoge bloeddruk in de longen door actieve vasoconstrictie. Bijvoorbeeld bij sommige longziekten en ziekten waarbij een lage zuurstofspanning in het bloed ontstaat.”

Dit artikel is een publicatie van Cicero (LUMC).
© Cicero (LUMC), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 14 april 2007

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.