Je leest:

Zelfopoffering kent zeven verklaringen…

Zelfopoffering kent zeven verklaringen…

Auteur: | 15 mei 2008

The Altruism Equation verhaalt hoe evolutiebiologen anderhalve eeuw lang worstelden met dieren die goed voor anderen zorgden.

Eekhoorns waarschuwen elkaar met gevaar voor eigen leven voor naderende predatoren, maar alleen als ze met verwanten samenwonen. Molratten graven als darren tunnels voor de clan, terwijl alleen de koningin nakomelingen produceert. Homoseksualiteit is misschien geëvolueerd als altruïstisch helpergedrag, omdat niet-reproductieve individuen voordeel hebben van hun hulp aan verwanten.

Altruïsme is overal. Toch heeft het lang geduurd voordat wetenschappers de evolutionaire voordelen van onbaatzuchtig handelen konden verklaren. Waarom helpen alle werksters in een bijenkorf mee aan de reproductie van één koningin? Volgens de theorie van natuurlijke selectie zou gedrag dat nadelig is voor het individu direct wegevolueren en vervangen worden door het ongebreideld nastreven van het eigenbelang.

In The Altruism Equation beschrijft dr. Lee Alan Dugatkin, gedragsbioloog aan de universiteit van Louis-ville, de zoektocht van zeven wetenschappers naar de theoretische verklaring van altruïstisch gedrag. De grote namen Darwin, Huxley, Haldane en Hamilton, maar ook de Russische prins Kropotkin, de Quaker Warder Allee en het borderline genie George Price worden gepresenteerd.

Darwin was de eerste die in het kader van zijn theorie over natuurlijke selectie grondig over onbaatzuchtigheid nadacht. Het bestaan van steriele werkers in bijenvolken en kamikazeachtige verdedigingsacties van het nest baarde hem zoveel zorgen dat hij initieel dacht dat ‘dit speciale probleem onoverkomelijk was, en zelfs dodelijk voor de hele theorie.’ Hij verklaarde de ogenschijnlijke paradox uiteindelijk door aan te nemen dat er ook selectie plaatsvindt op familieniveau, waarbij bijenvolken met veel altruïstische werkers succesvoller zouden zijn dan concurrerende volken. Als je verwanten helpt te overleven kom je er zelf ook beter af: een eerste stap in de richting van de kin selection theorie.

De theoretici van altruïsme wisten dat hun modellen ook maatschappelijk relevant waren, en Dugatkin laat mooi zien dat ze andersom ook bij hun denken beïnvloed werden door het milieu waarin ze hun gedachten vormden. Tijdens de roerige laatste decennia van de negentiende eeuw werd er veel gedacht over de inrichting van samenlevingen, en gedragsbiologen mengden zich in de discussie over solidariteit en coöperatie. Prins Petr Kropotkin reisde door Siberië en concludeerde dat de staatsinrichting gebaseerd moest worden op onderlinge samenwerking tussen alle mensen. Als bekendste anarchist en proto-communist was hij niet alleen in het tsaristische Rusland een gevierd wetenschapper, maar gaf ook in het Westen talloze goedbezochte voordrachten.

Thomas Henry Huxley leefde ondertussen in het overbevolkte Londen, en zag de natuur als een permanent bloedbad, waarbij alleen familiebanden tot altruïsme konden leiden. Hij geloofde dat volkeren ook op wereldschaal concurreerden, en dat er tussen rassen een permanente struggle of the fittest plaatvond. Rond 1880 sloot dat naadloos aan bij het liberale gedachtegoed van het Britse Imperium.

Ondanks het vele denken over de achtergronden van samenwerking en zelfopoffering duurde het tot 1963 voordat William David Hamilton zijn wiskundige verklaring van altruïstisch gedrag publiceerde. Altruïstische genen evolueren volgens zijn model alleen als het voordeel (Benefit) dat het altruïstisch gedrag voor de verwant oplevert, vermenigvuldigd met de kans dat de begunstigde en de altruïst verwant zijn (Relative) groter is dan het nadeel (Cost) dat de altruïst ervan ondervindt (b x r > c). Altruïsme ontstaat dus grofweg als het ofwel enorm gunstig is, of als het niets kost of bij dieren die met veel verwanten samenleven.

Literatuur

Lee Alan Dugatkin, The Altruism Equation, Princeton University Press, ISBN 0-691-12590-2, 188 p.

Dit artikel is een publicatie van Bionieuws.
© Bionieuws, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 15 mei 2008

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.