Je leest:

Zangvogel herkent koekoeksei

Zangvogel herkent koekoeksei

Auteur: | 28 april 2010

Koekoeken leggen hun eieren graag in nestjes van andere vogels. Een Afrikaanse zangvogel onderscheidt zijn eigen eieren van die van de koekoekswever op basis van subtiele verschillen in kleur en patroon. Dat schrijven wetenschappers van de Universiteit van Cambrigde deze week in vakblad PNAS.

Kuiken van de koekoekswever (links) en de roestflankprinia (rechts).
Claire Spottiswoode

In tropisch Afrika leven twee vogels, de koekoekswever (Anomalospiza imberbis) en de roestflankprinia (Prinia subflava), al zo’n twintig miljoen jaar naast elkaar. De koekoekswever staat bekend als een echte parasiet. Let de prinia even niet op, dan is de kans groot dat hij een koekoeksei in zijn nestje vindt. De prijs die het vogeltje betaalt is hoog. Het koekoeksjong komt eerder uit het ei dan de kuikens van de prinia zelf, en is bovendien vanaf het begin een stuk groter. Dat geeft de koekoek zoveel voordeel dat de priniakuikens vaak niet overleven. De volwassen prinia vliegt uiteindelijk af en aan om de overgebleven koekoeksjongen in zijn nestje van voldoende voedsel te voorzien.

Bankbiljetten

Links de eieren van de prinia en rechts de eieren van de koekoekswever. Zie jij het verschil? De prinia wel.
Claire Spottiswoode

Het succes van de koekoekswever is te danken aan zijn knappe vervalsingen. De eieren die hij legt lijken, na al die miljoenen jaren, als twee druppels water op de eieren van de prinia. Maar ook de prinia heeft niet stilgezeten. Het vogeltje legt inmiddels eieren die net zo divers zijn als onze bankbiljetten. Ieder exemplaar ziet er net iets anders uit en heeft een aantal unieke markeringen. Die tactiek maakt het voor de koekoekswever erg moeilijk om de eieren te imiteren, en geeft de prinia zelfs de mogelijkheid om vervalsingen snel te herkennen.

Hoe weet de prinia vreemde koekoekseieren er feilloos tussenuit te pikken? Dat hebben wetenschappers van de Universiteit van Cambridge onderzocht. Met behulp van een computermodel bepaalden zij welke subtiele patroon- en kleurverschillen er zijn tussen eieren van de prinia en de koekoekswever. Voor ons zijn die subtiele verschillen niet zichtbaar, maar voor vogels wel. Dat komt doordat zij ultraviolet licht waarnemen, en bovendien vier soorten kegeltjes in het oog hebben in plaats van drie. Daarmee kan een vogel veel meer kleuren en patronen onderscheiden dan een mens.

Kleine krasjes

Met de informatie uit het computermodel zetten de wetenschappers meer dan honderd afwijzingsexperimenten op. Daarbij stopten zij een vreemd eitje in het nest van de prinia en keken of het werd geaccepteerd of afgewezen. Bij die keuze is kleur heel belangrijk, maar ook een aantal subtiele verschillen in het patroon spelen een rol. De prinia herkent de eieren van de koekoek aan drie kenmerken in het patroon. Bij de koekoek concentreren gevlekte markeringen zich op het dikke gedeelte van het ei. Bovendien zijn de markeringen op de koekoekseieren over het algemeen groter en minder gevarieerd dan de vlekjes op de prinia eieren.

De opzet van een afwijzingsexperiment. Leg een vreemd eitje in het nest van de prinia en kijk wat er gebeurt.
Tim Dee

Kleine krasjes komen alleen voor op de eieren van de prinia. Toch gebruikt het vogeltje de afwezigheid van dit kenmerk niet bij het selecteren van vreemde eieren. De wetenschappers vinden het vreemd dat de krasjes niet gebruikt worden, en begrijpen nog niet waarom dat zo is.

Bron

Claire Spottiswoode en Martin Stevens Visual modeling shows that avian host parents use multiple visual cues in rejecting parasitic eggs, PNAS 10.1073, 26 april 2010

Zie ook

Maffia gedrag onder vogels loont (NIBI)

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 28 april 2010
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.